Сабақты түрлендіріп өткізу
Астана гуманитарлық колледжінің информатика пәні мұғалімі Мухамедиева Шайнұр Қаленқызы колледжде берілетін білім мазмұнын тәрбиелеу мен сезімді дамытудың барлық қырын ескере отырып құрады. Оқытудың негізгі салмағы — студенттердің шығармашылық ойлауы мен еңбекқорлығын мақсатты түрде дамыту.
Шығармашылық ұғымы: мәні мен ғылыми түсіндірмелері
«Шығармашылық» сөзінің төркіні шығару, іздену, ойлап табу ұғымдарымен сабақтас. Яғни бұл — бұрын тәжірибеде болмаған жаңа нәрсені ойлап табу, жаңалық ашу арқылы нәтижеге жету.
Үлкен энциклопедиялық сөздікте шығармашылық қайталанбайтын, тарихи-қоғамдық мәні бар, жоғары деңгейдегі жаңалық ашатын іс-әрекет ретінде сипатталады.
Л.С. Выготский шығармашылықты жаңалық ойлап табуға бағытталған іс-әрекет деп түсіндіреді. Ал бұл мәселені терең зерттеген Я.Н. Понамарев шығармашылықты даму ұғымымен қатар қояды: әрбір жаңалық, әсіресе интеллектуалдық тұрғыдан, студентті жаңа деңгейдегі техникалық ойлауға көтереді.
Ізденімпаздық — шығармашылыққа бастайтын жол
Ізденімпаздық — шығармашылыққа апаратын ең тиімді жол. Шығармашылық тұлға қалыптастыру үшін студенттің өзін-өзі тануына, өзіндік «менін» қалыптастыруына және сол «меннен» шығармашылық тұлғаға жетуіне ықпал ету — әр мұғалімнің кәсіби міндеті.
Информатикадағы негізгі құрал
Информатика сабағында білім деңгейін шығармашылық деңгейге көтерудің маңызды жолдарының бірі — шығармашылық тапсырмалар.
Жеке қабілетті ескеру
Тапсырмалар студенттің қабілетіне, пәнге қызығушылығына және оқу талаптарына сай берілгенде ғана нәтижелі болады. Тапсырмаларды түрлендіріп, орындауға ыңғайлы етіп ұсыну тиімді.
Тапсырмамен жұмысты ұйымдастыру қағидалары
- Бір сабақтың өзінде бірнеше тапсырма ұсынып, таңдауды студенттің өз қалауына қалдыру.
- Тапсырмаларды жүйелеп, білім деңгейі мен қабілетіне қарай саралап ұсыну.
- Қиындығы әртүрлі, бірақ мақсатқа жетелейтін тапсырмалар арқылы тұрақты мотивация қалыптастыру.
Оқушыға қойылатын талаптар
Мақсат пен табандылық
Алдына мақсат қоя білу және соған жетуге ұмтылу.
Қорытынды шығару
Нәтижені талдап, қорытынды жасап отыру.
Ізденіс пен дерек
Қосымша материалдар табу, іздену дағдысын дамыту.
Өзін-өзі бағалау
Өзін-өзі талдау мен өзін-өзі бағалауды меңгеру.
Жаңашыл педагогика: тұлғаға құрмет және еркіндік
Оқушының болашақта мамандық таңдауы, яғни кәсіби тағдыры тек қана «жақсы оқумен» өлшенбейді; ол көбіне педагогтің сапасына және оқыту мәдениетіне байланысты. Сондықтан жаңашыл педагогтердің инновациялық тәжірибесін шығармашылық ынтамен меңгеру және орынды пайдалану қажет.
Жаңашыл педагогтер оқушының жеке тұлғалық абыройын құрметтеуге, оның шығармашылық қабілеті мен бейімділігін, өздігінен ойлау қабілетін дамытуға және жағымды эмоционалдық-педагогикалық үдеріс қалыптастыруға ұмтылады.
Плутархтың ескертуі
Ұлы ойшыл Плутарх: «Көптеген табиғи талант дарынсыз ұстаздардың кесірінен жойылып кетеді. Олар дарынның табиғи құбылысына терең бойлай алмай, тұлпарды есекке айналдырып құртып тынады», — деген. Мұғалім дәл осындай келеңсіздікке жол бермеуі тиіс.
Жаңашыл педагогтердің тәжірибесін айқындайтын қағидалар
- Оқытуды мұғалім мен оқушының өзара шығармашылық қарым-қатынасы ретінде қабылдау.
- Күрделі мақсат идеясы: оқушының алдына жоғары мақсат қойып, оны орындай алатынына сенімін нығайту.
- Өзіндік талдау: жұмыс нәтижелерін жеке және ұжымдық талдау.
- Ерікті таңдау: оқу материалы жақсы меңгерілуі үшін сабақ уақытын тиімді, икемді пайдалану.
- Оқушылардың өзін-өзі шығармашылық басқаруы.
- Тәрбиеге жеке тұлға тұрғысынан қарау.
- Ата-аналармен ынтымақтастық орнату.
Осы қасиеттер толық болғанда ғана тұлғаны дамытуда ізгілік пен шығармашылыққа негізделген әдістер жүйесі қалыптасады.
Мұғалімнің біліміне қойылатын талаптар
- Өз пәнін мемлекеттік стандарттан жоғары деңгейде меңгеру.
- Қазіргі заманға сай оқытудың жаңа технологияларын білу.
- Үлгерімге ғана емес, оның басқа көрсеткіштермен байланысына да назар аудару.
- Оқушылар қабілетінің ерекшелігін ескеріп, шығармашылық тапсырмалар дайындай алу.
«Дарынды оқушы» туралы қате түсінік
Көбіне «дарынды оқушы — бұл жақсы оқитын оқушы» деген пікір кездеседі. Ағылшын психологі П. Торранс зерттеулері мұндай көзқарастың мұғалімдер арасында жиі таралғанын көрсетеді.
Мұғалімге «ұнайтын» оқушы бейнесі
Тәртіпті, ұйымшыл, тұрақты, ұғымтал, ойын нақты әрі түсінікті жеткізетін, оқуында қиындық тудырмайтын оқушы.
Көлеңкеде қалатын шығармашылық белгілер
Қисынсыз сұрақ қоятын, тәуелсіз, қияли, кейде түсініспеушілік туғызатын, өз көзқарасы бөлек оқушылар көбіне ұнамсыз көрінуі мүмкін. Алайда дәл осы қасиеттер шығармашылық дарындылықтың нышаны болуы ықтимал.
Торранс зерттеулері шығармашылық белгілері айқын оқушылардың «нашар оқитындар» арасында да аз емес екенін көрсетеді. Мұғалім осыны ескергені жөн.
Информатикада қабілетті оқушымен жұмыс: мақсат және жолдары
Информатика сабағында қабілетті оқушылармен жұмыстың негізгі мақсаты — олардың шығармашылық жұмыста өз қабілетін іске асыруға дайындығын қалыптастыру. Бұл мақсат оқу бағдарламасын тереңдетіп оқыту және оқушының танымдық белсенділігін дамыту арқылы жүзеге асады.
Сабақты тиімді ұйымдастыру жолдары
- Сабақта кең көлемде көрнекі құралдарды пайдалану.
- Сабақты түрлендіріп өткізу.
- Оқушылардың өздері жасаған суреттер мен сызбаларды (схемаларды) қолдану.
- Техникалық құралдарды тиімді пайдалану.
- Сабаққа қатысты бейнематериалдар мен фильмдерді көрсету.
Қорытынды: тұрақты еңбек және өлшенетін нәтиже
О. Бальзактың «Үнемі еңбек ету — өнердің де, өмірдің де заңы» дегені шығармашылық қабілетті дамыту жұмысына дәл келеді: мұғалімнен үздіксіз ізденіс пен тұрақты еңбекті талап етеді.
Білім сапасын арттыру, оқушылардың білімі мен ойлау деңгейіне сай саралап оқыту, ғылыми-ізденіс қабілеттерін қалыптастыру арқылы бізге ой-өрісі жоғары, зерделі, жан-жақты парасатты ұрпақ қажет екенін ұмытпау маңызды.
Істелген жұмыстың нәтижесі неден көрінеді?
- Оқушылардың білім көрсеткіштерінің артуынан.
- Қоғамдық жұмысқа белсенділіктің артуынан: үйірмелер, сыныптан тыс шаралар, түрлі сайыстар және т.б.
- Өткізілген шаралардың сапасының жақсаруынан.
Ұстаным
Өткен ғасырда Жүсіпбек Аймауытов: «Сабақ беру — үйреншікті жай ғана шеберлік емес, ол — жаңадан жаңаны табатын өнер», — деген. Осы мақсатпен оқушының шығармашылық қасиетін дамыту — басты қағидалардың бірі.
Оқушы тұлғасының дамуына, қабілетінің артуына жаңа технологиялардың ықпалы ерекше. Әрбір әдіс-тәсілдің мұғалім үшін маңызы зор, ал оның тиімділігі — дұрыс таңдауда және орнымен қолдануда.