Қазақша рефераттар

Сайыстың өтілу жоспары

Сайыстың тақырыбы

«Алтын сақа» ойыны («Алпамыс батыр» жыры бойынша)

Сайыстың мақсаты

Білімділік

Оқушылардың ауыз әдебиеті шығармаларынан оқығандарын еске түсіру; ойлы сөйлеуге баулу, өнер мен білімге үндеу, алғырлыққа тәрбиелеу.

Дамытушылық

Сөйлеу тілін дамыту; сөз мағынасын түсіне білуге үйрету; ойды еркін әрі нақты жеткізу дағдысын қалыптастыру.

Тәрбиелік

Отанды сүюге тәрбиелеу; Отан алдындағы борыш пен міндетті айқын сезінетін, асқақ арман мен биік мұратқа ұмтылатын ұлтжанды ұландарды қалыптастыру.

Әдісі

Сұрақ–жауап, баяндау.

Пәнаралық байланыс

Тарих, халықтық педагогика.

Көрнекілігі

Нақыл сөздер, плакат, батырлар жыры, бүкпелер, қоржын, арба.

Сайыстың өтілу жоспары

  1. 1. Табалдырық

    Іріктеу кезеңі

  2. 2. Әудем жер

    Кезек анықтау, алғашқы сұрақтар

  3. 3. Қозыкөш

    Келесі белес

  4. 4. Беласар

    Тереңдетілген тапсырмалар

  5. 5. Жолайрық

    Шешуші сәт

  6. 6. Алтын көмбе

    Қорытынды кезең

Кіріспе: «Алпамыс батыр» жыры туралы

«Алпамыс батыр» — қазақтың қаһармандық эпосы, батырлар жырының көне әрі көркем үлгілерінің бірі. Бүгінгі айтылып жүрген нұсқаларының негізі патриархалдық-рулық құрылыстың ыдырауы кезеңінде қалыптасқан.

Кейінгі зерттеулерде жырдың оғыздарда, қоңырат тайпасында және қыпшақтар арасында кең жырланғаны айтылады. Сондай-ақ жырдың тууына Түрік қағанаты дәуірінде Алтайдың оңтүстік беткейін мекендеген тайпалардың қатысы болған деген пікір бар.

Жырда қазақ халқының тұрмыс-тіршілігі, әлеуметтік қарым-қатынасы, әдет-ғұрпы мен дүниетанымы айқын бейнеленген. Негізгі идеясы — халықтың тәуелсіздігі, бейбіт әрі тыныш өмірі, адамдар арасындағы достық қатынас, әділет пен адамгершілік жолындағы күрес.

Бұл жыр қазақтан басқа түркі тілдес халықтарда да кездеседі: өзбек, қарақалпақ, татар, башқұрт, алтай, тәжік және т.б. Жыр тұңғыш рет 1899 жылы Қазанда «Қисса-и Алпамыш» атауымен басылып шыққан. Оны халық арасынан жинап, бастыруда, таратуда және насихаттауда Ә. Диваев еңбектерінің маңызы ерекше.

«Әдебиет тіліне негіз етіп ел аузындағы тіл алынбаса, ол әдебиет адасып кетпек. Ел аузындағы тіл дегенімізде нені үлгі, өрнек етіп аламыз? Әрине... жырларды, жоқтауларды, мақалдарды, жұмбақтарды, ертегілерді, өлеңдерді айтамыз.»
А. Байтұрсынов

Ойын форматы: әдеби олимпиада

Бүгінгі ойын әдеби олимпиада түрінде өтеді және «Алтын сақа» деп аталады. Ойын 5 кезеңнен тұрады.

Қатысушылар

Оқушылар 4 түрлі күймеге мінеді: қызыл, сары, көк, жасыл. Әр топ өздері туралы қысқаша мәлімет береді.

Асық арқылы тәртіп анықтау

Күйменің түсіне сай 4 асық алынады. Бірінші жауап берушіні анықтау үшін асықтар иіріледі: алшы түскен асық иесі бірінші жауап береді.

Асықтың түсу үлгілері

  • 1. Алшы
  • 2. Тәйке
  • 3. Шік
  • 4. Бүк

Әр күймеде алты асық болады. Сұраққа жауап бере алмаған немесе асығы алшысынан түспеген оқушы ойыннан шығады. Оның асықтары ханталапайға түсіп, бөлініп беріледі.

1-кезең: Табалдырық

(Сұрақ қою арқылы оқушылардың арасынан 4 ойыншы таңдалып алынады.)

Ер үшін төккен ерлер қанын жұтқан,
Ерлерді ұмытса да ел, жер ұмытпас.
Ел үшін жанын беріп, жауды қуған
Ерлерді ұмытпаса, ел де ұмытпас.

2-кезең: Әудем жер

Асық иіру арқылы ойыншылардың жауап беру реті анықталады. Кімнің асығы алшы түссе, сол бірінші бастайды. Ойыншылар кезек ретімен түрлі түсті конверттерді таңдап, ішіндегі сұрақтарға жауап береді.

Сұраққа жауап бере алмаған ойыншы ойыннан шығады. Сондай-ақ асығы бүк түскен ойыншы да ойыннан шығады.

Ерлік, елдік, бірлік, қайрат, бақ, ар-дың,
Жауыз тағдыр жойды бәрін — не бардың...
Алтын күннен бағасыз бір белгі боп,
Нұрлы жұлдыз, бабам тілі, сен қалдың!

Сұрақтар

  1. 1) «Жалғыз ағаң келді!» деп сүйінші сұрап бір адам Қарлығашқа хабар жеткізеді. Қарлығаш сүйіншіге не береді?

    Жауабы: Бір түйе, бір ат мінгізеді.

  2. 2) Тайшық ханға жәрдем берген мыстан кемпір қанша жаста болған?

    Жауабы: Жасы 300-ге жеткен. Жырда ол мыстан кемпірдің сипаты ұзақ суреттеледі: «ыстық ішкен, сұйық тышқан… басы мүйіз, көйлегі киіз…» т.б.

  3. 3) «Сен үшін бәрі қиналды…» деп келетін үзіндіде өз атын «кім?» деп сұрайды. Оның аты кім?

    Жауабы: Баба түкті Шашты Әзиз.

  4. 4) «Қаракөзім бір күні, келді жетіп ханына…» деп басталатын жолдарда кім ханға келіп, әкесінің алдына сөз айтуға ұмтылады?

    Ескерту: Бұл сұрақтың жауабы бастапқы мәтінде толық берілмеген.