Сақтардың тұрмысы
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Өткен тақырыппен байланыстыра отырып, сақтардың қоғамдық құрылысының ерекшеліктерін түсіндіру; жауынгерлер, малшылар және абыздар арасындағы әлеуметтік жіктелудің себептерін ашып көрсету.
Дамытушылық
Қоғамдық құрылысқа талдау жасау арқылы оқушылардың өзіндік көзқарасын қалыптастыру; қорытынды шығару дағдысын жетілдіру және ойлау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Еңбекке баулу, елінің адал азаматын тәрбиелеу және Отанға сүйіспеншілікті күшейту.
Сабақтың барысы
Құрылымы кезең-кезеңімен ұйымдастырылып, үй тапсырмасын тексеру мен жаңа білімді меңгерту логикалық түрде байланыстырылды.
I. Ұйымдастыру (1–2 минут)
- Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.
- Сабақ мақсаты мен күтілетін нәтижені қысқаша хабарлау.
II. Үй тапсырмасын сұрау (§9. Сақтардың тұрмысы мен шаруашылығы)
1) Қайталау жоспары
- Сақ тайпаларына жалпы шолу
- Сақтардың тұрмысы
- Сақтардың шаруашылығы
2) Кітаппен жұмыс
Сурет бойынша әңгіме құрастыру:
- Сақ тұрмысы
- Сақ көші
3) «Кім шапшаң?» тапсырмасы
Төмендегі бұйымдардың қай материалдан жасалғанын анықта.
| Бұйым | Материал |
|---|---|
| Сырға, жүзік, білезік | Алтын |
| Күрек, балта | Темір |
| Тарақ, түйме | Сүйек |
| Шапан | Жүн |
| Жүген | Қайыс |
| Қамшының сабы | Ағаш |
| Етік, ер-тұрман | Тері |
| Құмыра | Саз балшық |
| Таға | Қола |
Ескерту: кейбір бұйымдар бірнеше материалдан жасалуы мүмкін; тапсырмада ең ықтимал нұсқаны таңдауға бағытталған.
4) Сұрақ-жауап
11 сұрақ- Сақтар қандай баспаналарда тұрды?
- Сақтар қандай мал түрлерін көбірек өсірді?
- Қолөнердің қандай түрлерімен айналысты?
- Сақтардың негізгі сусындары қандай болды?
- Сақтардың негізгі азық-түліктері қандай?
- Темірден қандай бұйымдар жасалды?
- Жылқыны неге ерекше қастерледі?
- Сақтарда егіншілік қалай дамыды?
- Бағалы металдардан қандай бұйымдар жасалды?
- Сақтардың киім үлгілері қандай болды?
- Сақтардың қару-жарақтары қандай болды?
III. Үй тапсырмасын бекіту (1–3 минут)
Тест сұрақтары оқылады, оқушылар жауаптарын береді.
IV. Жаңа сабақты меңгерту
1) Сақтардың әлеуметтік құрылысы
Сақ қоғамында басқару жүйесі тайпалық негізде қалыптасты. Тайпа көсемі елді басқарды, келіссөздер жүргізді және ішкі мәселелерді шешті. Сонымен бірге ол бас қолбасшы міндетін де атқарып, сақ жауынгерлерін басқарды.
Негізгі байланыс
2) Мүлік теңсіздігінің пайда болуы
Деректерде сақ тайпаларының іргесін қалаушылардың бірі ретінде Алып Ер Тұңға (Афрасиаб) аталады. Уақыт өте келе қоғамда мүлік теңсіздігі күшейіп, малға жеке меншік қалыптасты. Қару-жарақ түрлерін өндіру ісінің дамуы да әлеуметтік айырмашылықтың тереңдеуіне ықпал етті.
Тарихи мәні
Бұл кезең — алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырап, әскери демократия белгілері байқала бастаған уақыт.
Сақ қоғамындағы әлеуметтік топтар
Жазба деректерде сақ қоғамы үш негізгі топқа бөлінетіні айтылады (Квинт Курций Руф дерегімен байланыстырылады).
Топ
Жауынгер
Негізгі белгілері: найза, садақ.
Топ
Абыз
Негізгі белгілері: тостаған (рәсімдік мәні бар бұйым).
Топ
Малшы және егінші
Негізгі белгілері: соқа, қамыт.
V. Жаңа сабақты бекіту
«Кім шапшаң?» тапсырмасы: атауларды қызметімен сәйкестендір.
VI. Жаңа сөздермен жұмыс
Әскери демократия
Тайпалық басқаруда әскери беделдің күшеюі және маңызды шешімдердің қауым қатысуымен қабылдануы.
Халық жиналысы
Тайпа мүшелерінің ортақ мәселелерді талқылап, шешім қабылдайтын жиыны.
Мүлік теңсіздігі
Байлықтың (мал, бұйым, қару) адамдар арасында біркелкі бөлінбеуі, әлеуметтік айырмашылықтың артуы.
VII. Қорытындылау
- Сақ қоғамының басты ерекшеліктерін жинақтау.
- «Нені білу керек?» және «Нені үйрену керек?» сұрақтары арқылы рефлексия жасау.
Үй тапсырмасы және бағалау
VIII. Үйге тапсырма
- §10. «Сақ қоғамы» тақырыбын оқу.
- Сурет бойынша әңгіме құрастыру.
- Сақ әйелдерінің қоғамдағы рөлі туралы қысқаша ой-толғау жазу.
IX. Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, сұрақтарға жауап беруі, тапсырмаларды орындау сапасы және қорытынды жасау дағдылары ескеріле отырып бағаланады.
Бағалау өлшемдері
- Тарихи ұғымдарды дұрыс қолдану
- Әлеуметтік құрылымды түсіндіру
- Талдау және қорытынды жасау