Қазақша рефераттар

Биологиялық сағат

9-сыныпқа арналған биология оқу бағдарламасы

Жалпы көлемі: 68 сағат • Аптасына: 2 сағат

Құрылымы

Кіріспе + 5 бөлім

Кіріспе (1 сағат)

  • Жалпы биологияның орны, мақсаты мен міндеттері: биологиялық заңдылықтарды, тіршілік әлемінің көптүрлілігін және тірі материяның құрылым деңгейлерін зерттеу.
  • Топсеруен: тіршілік әлемінің алуан түрлілігімен танысу мақсатында табиғатқа шығу.

I бөлім. Жасуша — тіршіліктің бірлігі

Жалпы: 14 сағат

Жасуша Заттар құрамы Энергия

I тарау. Жасушаның химиялық құрамы (5 сағат)

  1. 2. Цитология: пәні, міндеттері және зерттеу әдістері

    Әдістердің биология, медицина және ауыл шаруашылығы үшін маңызы.

  2. 3. Жасушаның ашылу тарихы

  3. 4. Жасушалық теория — ХІХ ғасырдың ірі жаңалығы

    Негізгі қағидалары: жасуша — организм құрылысының, дамуының және қызметінің негізгі бірлігі.

  4. 5. Тірі материяның химиялық құрамының бірлігі

    Өсімдік, жануар, саңырауқұлақ және бактерия жасушалары. Су, бейорганикалық қосылыстар және олардың рөлі.

  5. 6. Органикалық заттар және ферменттер

    Көмірсулар, нәруыздар, нуклеин қышқылдары, АТФ, липидтер; ферменттердің тіршілік процестерін реттеудегі рөлі.

    №1 зертханалық жұмыс

    Тірі ұлпалардағы ферменттердің катализдік белсенділігі.

II тарау. Жасушаның құрылымы мен қызметі (3 сағат)

  1. 7. Жасушалық құрылымдар

    Плазмалық мембрана, цитоплазма, эндоплазмалық тор, Гольджи жиынтығы, лизосомалар, митохондриялар, пластидтер, қозғалыс органоидтері, жасушалық қосындылар.

    №2 зертханалық жұмыс

    Пияз қабықшасы жасушасындағы плазмолиз және деплазмолиз.

  2. 8. Ядро: құрылысы және қызметі

    Ядроның жетекші рөлі.

  3. 9. Прокариоттық және эукариоттық жасушалар

    Құрылымдық ерекшеліктері және айырмашылықтары.

    №3 зертханалық жұмыс

    Өсімдік, жануар және бактерия жасушаларын салыстыру, айырмашылықтарын анықтау.

III тарау. Жасушаның энергиямен қамтамасыз етілуі (2 сағат)

  1. 10. Зат алмасу және фотосинтез

    Күн энергиясының органикалық зат энергиясына айналуы; жарық және қараңғы сатылар; судың фотолизі; энергияның қорлануы.

  2. 11. Жасушалық тыныс алу

    Органикалық заттардың тотығуы; биологиялық тотығу мен жанудың айырмасы; анаэробтық және аэробтық гликолиз; митохондрия — жасушаның «энергетикалық стансасы».

IV тарау. Тұқым қуалау ақпараты және оның жасушада жүзеге асырылуы (4 сағат)

  1. 12. Генетикалық ақпарат және ДНҚ

    Н. К. Кольцов. ДНҚ — нәруыз синтезі үшін матрица; ДНҚ-ның екі еселенуі (редупликация); ДНҚ матрицасы бойынша РНҚ түзілуі.

  2. 13. Генетикалық код және нәруыз биосинтезі

    Код қасиеттері; транскрипцияның реттелуі.

  3. 14. Гендік және жасушалық инженерия

  4. 15. Транскрипция мен трансляцияның реттелуі

    Бактериялардағы реттелу және жоғары сатыдағы организмдердегі реттелу ерекшеліктері.

II бөлім. Организмдердің көбеюі және жеке дамуы

Жалпы: 6 сағат

Митоз Мейоз Даму

V тарау. Өзін-өзі ұдайы өндіру — тіріге тән жалпы қасиет (4 сағат)

  1. 16. Митоз

    Жыныссыз көбеюдің негізі, фазалары және биологиялық мәні.

  2. 17. Көбею формалары

    Жыныссыз көбею түрлері және жынысты көбею.

  3. 18. Мейоз

    Фазалары және биологиялық мәні; сперматогенез және овогенез.

  4. 19. Ұрықтану

    Жануарлар мен гүлді өсімдіктердегі ұрықтану және оның биологиялық маңызы.

VI тарау. Организмдердің жеке дамуы (2 сағат)

  1. 20. Жеке даму туралы негізгі түсініктер

    Жасушалардың бөлінуі, өсуі, жіктелуі, органогенез, даму, қартаю және өлім; ұрықтардың ұқсастығы.

  2. 21. Организмнің біртұтастығы және реттелуі

    Бейімделу деңгейлері, өзіндік реттелу; бастапқы даму кезеңдеріне сыртқы ортаның әсері; биологиялық сағат, анабиоз.

III бөлім. Генетика және селекция негіздері

Жалпы: 13 сағат

Мендель Мутациялар Селекция

VII тарау. Тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтары (5 сағат)

  1. 22. Генетиканың қысқаша тарихы және Мендель заңдары

    Гибридологиялық әдіс; моногибридтік шағылыстыру; бірінші ұрпақтың біркелкілігі.

    №4 практикалық жұмыс

    Қарапайым генетикалық есептер шығару.

  2. 23. Доминанттылық және ажырау заңдары

    Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы; гомозиготалы және гетерозиготалы даралар.

  3. 24. Генотип және фенотип

    Аллельді гендер; талдаушы шағылыстыру; толық және толық емес доминанттылық; тәуелсіз тұқым қуалау; гендердің тіркесіп тұқым қуалауы.

  4. 25. Орта әсері және реакция нормасы

    Сандық және сапалық белгілердің тұқым қуалауына ортаның ықпалы.

  5. 26. Жыныстың генетикалық анықталуы және адам генетикасы

    Жыныспен тіркес тұқым қуалау; гендердің өзара әрекеттесуі; цитоплазмалық тұқым қуалаушылық; адам генетикалық әртүрлілігі; ортаның генетикалық денсаулыққа әсері; тұқым қуалайтын аурулар.

VIII тарау. Өзгергіштіктің заңдылықтары (4 сағат)

  1. 27. Өзгергіштік түрлері және мутациялар

    Модификациялық және тұқым қуалайтын өзгергіштік; гендік, хромосомалық және геномдық мутациялар; гомологтік қатарлар заңы.

    №5 зертханалық жұмыс

    Модификациялық өзгергіштіктің вариациялық қатары мен вариациялық қисығын құрастыру.

    №6 зертханалық жұмыс

    Организмдердің өзгергіштігі.

  2. 28. Мутацияларды тәжірибелік жолмен алу

    Адамның тұқым қуалайтын өзгергіштігі.

  3. 29. Генетика және медицина

    Адам тұқым қуалаушылығын зерттеу әдістері; кейбір тұқым қуалайтын аурулардың алдын алу және емдеу; резус-фактор.

    №7 практикалық жұмыс

    Өзіңнің шежіреңді құрастыр.

  4. 30. Медициналық-генетикалық кеңес беру

    Туыстық некенің жағымсыз салдары; алдын алу және түсіндіру жұмыстары.

IX тарау. Генетика және селекция (4 сағат)

31. Селекцияның бастаулары

Жануарларды қолға үйрету; мәдени өсімдіктердің шығу орталықтары; қолға үйрету аймақтары; үй жануарларының шығу тегі.

32. Заманауи селекция әдістері

Сұрыптау үшін өзгергіштіктің маңызы; сұрыптаудың шығармашылық рөлі; тұқымқуалайтын сапаны бағалау.

33. Туыстық шағылыстыру және гетерозис

Гетерозисті ауыл шаруашылығында қолдану.

34. Полиплоидия және жаңа тәсілдер

Әріден будандастыру, жасанды мутагенез және олардың селекциядағы маңызы; селекция жетістіктері.

№8 зертханалық жұмыс

Жергілікті өсімдік іріктемелерінің фенотиптерін сипаттау.

IV бөлім. Эволюция

Жалпы: 23 сағат

Дәлелдемелер Сұрыпталу Түртүзілу

X тарау. Эволюциялық идеялардың дамуы және эволюция дәлелдемелері (4 сағат)

  1. 35. Эволюциялық түсініктердің қалыптасуы

    Эволюционизм алғышарттары; Ламарктың эволюциялық теориясы.

  2. 36. Ч. Дарвин және түрлердің пайда болуы

    Негізгі ұстанымдар; эволюцияның синтетикалық теориясының қалыптасуы.

  3. 37. Эволюция дәлелдемелері

    Эмбриологиялық, морфологиялық, палеонтологиялық және биогеографиялық дәлелдемелер.

  4. 38. Түр және популяция

    Түр критерийлері; популяция ұғымы.

    №9 зертханалық жұмыс

    Әр түрге жататын өсімдіктердің морфологиялық ерекшеліктерін салыстыру.

XI тарау. Эволюциялық процестің механизмдері (7 сағат)

  1. 39. Өзгергіштіктің эволюциядағы рөлі

    Мутациялық және үйлесімдік (комбинативтік) өзгергіштік.

  2. 40. Табиғи сұрыпталу

    Эволюцияның бағыттаушы факторы.

  3. 41. Тіршілік үшін күрес

    Түрішілік және түраралық күрес; сұрыптаудың тиімділігі.

  4. 42–43. Сұрыпталу формалары және популяциялық үдерістер

    Қозғаушы және тұрақтандырушы сұрыптау; гендер дрейфі; популяциялық толқындар; оқшаулану.

  5. 44. Бейімділік және қорғаныш реңдер

    Қорғаушы, жасырушы, еліктеуші (мимикрия) және сақтандырушы рең; бейімділіктің салыстырмалы сипаты.

    №10 зертханалық жұмыс

    Организмдердің бейімделгіштігін талдау.

  6. 45. Түртүзілу және эволюция бағыттары

    Эволюциялық процестің негізгі бағыттары және олардың арақатынасы.

    №11 зертханалық жұмыс

    Өсімдіктердегі ароморфоздар және бунақденелілердегі идиоадаптацияларды анықтау.

XII тарау. Жерде тіршіліктің пайда болуы (2 сағат)

  1. 46. Тіршіліктің пайда болуы туралы көзқарастар

    Теориялар; Л. Пастер тәжірибелері.

  2. 47. Абиогендік синтез және қазіргі көзқарастар

    Органикалық молекулалардың абиогендік синтезі; бүгінгі ғылыми тұжырымдар; қазіргі кезде Жерде тіршіліктің қайта пайда болуы мүмкін бе?

XIII тарау. Жерде тіршіліктің дамуы (6 сағат)

  1. 48. Криптозой және палеозой

    Архей, протерозой; жануарлар алуантүрлілігінің күрт артуы; кембрий, ордовик, силур, девон, таскөмір, пермь кезеңдері.

  2. 49. Мезозой және кайнозой

    Триас, юра, бор; палеоген, неоген, антропоген кезеңдері.

  3. 50. Органикалық дүниенің алуантүрлілігі

  4. 51. Жүйелеу (таксономия) ұстанымдары

    Жүйелеудің шығуы; жасанды және табиғи жүйелер; организмдерді жіктеу.

  5. 52. Тіршіліктің жасушалық емес формалары

    Вирустар және фагтар.

  6. 53. Тіршіліктің жасушалық формалары

    Ядросыздар және ядролылар; прокариоттар және эукариоттар.

XIV тарау. Адамның шығу тегі (4 сағат)

  1. 54. Адам шығу тегінің дәлелдемелері

    Адам мен адамтәрізді маймылдардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары.

  2. 55. Еңбек және адамның қалыптасуы

    Антропогенездің алғышарттары.

  3. 56. Алғашқы адамдар

    Ежелгі, ертедегі адамдар; қазбадан табылған қазіргі типтес адамдар.

  4. 57. Адам нәсілдері

    Нәсілшілдіктің ғылыми негізсіздігі және кертартпалық мәні.

V бөлім. Экология негіздері

Жалпы: 11 сағат

Экожүйе Биосфера Тұрақты даму

XV тарау. Экожүйелер (7 сағат)

  1. 58. Экология пәні және экологиялық факторлар

  2. 59. Биотикалық оптимум және бейімделу

    Организмдердің тіршілік ортасына бейімделуі.

  3. 60. Популяциялар мен экожүйелердің өзара әрекеттесуі

    Әртүрлі түр популяциялары және экожүйелер арасындағы байланыстар.

  4. 61. Бірлестіктер және экожүйелер

    Организмдердің қызметтік топтары; экожүйе мысалдары.

  5. 62. Энергия ағымы және қоректік тізбектер

    Экологиялық пирамида; экожүйе өнімділігі; экожүйе қасиеттері және өзін-өзі реттеу.

  6. 63. Экожүйелердің ауысуы

    Адам әрекетіне байланысты өзгерістер; агроценоздар.

  7. 64. Экологиялық білімді практикада қолдану

    Жеке және қоғамдық деңгейдегі жауапты әрекет дағдылары.

XVI тарау. Биосфера және адамның әсері. Биосфераны қорғау (4 сағат)

  1. 65. В. И. Вернадскийдің биосфера ілімі

    Биосфера құрамы; тірі зат және түрлік құрам; көміртек пен азот айналымы; шөгінді жыныстар мен топырақ түзілуіндегі организмдердің рөлі.

  2. 66. Адамның биосферадағы рөлі және ірі экологиялық проблемалар

  3. 67. Қоғам және қоршаған орта

    Халық санының артуы; индустриялық тұтынушылар қоғамы; халықаралық ынтымақтастық және кедейлікпен күрес; экологиялық қауіпсіздік тұжырымдамалары.

  4. 68. Қазақстан Республикасының экологиялық проблемалары

    Тұрақты даму қағидалары.