Құпия хаттарға жауап беру

Сыпайылық – адамгершілік айнасы

Сыпайылық — адамның ішкі мәдениетін көрсететін, адамгершіліктің айқын өлшемі. Кішіпейілділік, тазалық, әдептілік, көмек беру, достық, жақсылық, ар-ұят, қоғамға қызмет ету, имандылық, инабаттылық, елін-жерін сүю сияқты қасиеттер — адамгершіліктің негізгі ұстанымдары. Бұл құндылықтарды жас кезден бойға сіңіру әрқайсымыз үшін маңызды.

Тәрбие сағатының мақсаты

Адамгершіліктің басты ұстанымдарын түсіндіру және оқушылар бойына адамгершілік құндылықтарын сіңіру.
Жасөспірімдердің ой-санасын оятып, өзін-өзі тануға, бағалауға, бауырмалдыққа тәрбиелеу.
Әдептілікке, сыпайылыққа дағдыландыру.

Сабақтың барысы

I Ұйымдастыру бөлімі
II Ақын-жазушылардың сыпайылық пен әдептілік туралы ойлары
III Әдептілік пен адамгершілікке байланысты мақал-мәтелдер
IV Ойын: «Жалғастыр»
V «Құпия хаттарға» жауап беру
VI Шығармашылық тапсырма
VII Ойын: «Саяхатқа шығу»
VIII Қорытынды

Адамгершілікке тәрбиелеудің тірегі

Ыбырай Алтынсарин: «Адамгершілікке тәрбиелеу құралы — еңбек пен ата-ана үлгісі». Бұл ой адам тәрбиесінің ең берік негізі — күнделікті еңбек пен отбасындағы өнеге екенін айқындайды.

Адамгершілік дегеніміз не?

Адамгершілік — адам бойындағы асыл қасиеттердің жиынтығы. Оған еңбекқорлық, достық, әдептілік, көмектесе білу, қоғамға қызмет ету, инабаттылық, имандылық, елін-жерін сүю, кішіпейілділік жатады. Осы қасиеттер жоғары тұрған адам — адамгершілігі жоғары адам.

Бойға сіңіретін қасиеттер

Еңбек сүйгіштік
Кішіпейілділік
Әдептілік, сыпайылық
Достық, бауырмалдық
Көмек беру, қызмет ету

Аулақ болатын мінездер

Дөрекі сөз, шайпау мінез
Менмендік, мақтаншақтық
Керенаулық, кесірлік
Еріншектік, жауапсыздық
Өтірік, өсек

Абай өсиеті

Ғылым таппай мақтанба, Орын таппай баптанба. Құмарланып шаттанба, Ойнап, босқа күлуге. Бес нәрседен қашық бол, Бес нәрсеге асық бол; Адам болам десеңіз. Өсек, өтірік, мақтаншақ, Еріншек, бекер мал шашпақ — Бес дұшпаның, білсеңіз. Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым ойлап қой — Бес асыл іс, көнсеңіз.

Бұл жолдар адамды жетілдіретін қасиеттерді нақтылап, зиянды мінездерден сақтануға шақырады.

Мақал-мәтелдер арқылы ой түю

Әдептілік пен сыпайылыққа қатысты мақал-мәтелдер

1. Әдепті бала — арлы бала.
2. Сәлем — сөздің анасы.
3. Әдепті бала ата-анасын мақтатар.
4. Сәлем беру де парыз, сәлем алу да парыз.
5. Әдептілік белгісі — иіліп сәлем бергені.

Ойын: «Жалғастыр»

Не істеуге болмайды?

Үлкендердің алдынан кесіп өтуге болмайды.
Кішкентай баланы жылатуға болмайды.
Құстарды атуға болмайды.
Қыз баланы ренжітуге болмайды.
Сабақтан кешігуге болмайды.
Сыныпта айғайлауға болмайды.

Не істеу керек?

Үлкен кісіні сыйлау керек.
Үлкеннің тілін алу керек.
Үлкендерге сәлем беру керек.
Кішілерді қамқорлау керек.
Оқу құралдарын күтіп ұстау керек.

Талқылау: «Құпия хаттарға» жауап

Оқушылар үш топқа бөлінеді. Әр топқа құпия хаттары бар конверттер таратылады. Әр топ хатты оқып, өзара ақылдаса отырып жауап ұсынады.

1-хат

Менің көршімнің баласы өтірік айтады: бетпе-бет тұрып та өтірікті қиналмай айтып қояды. Күнде келіп бірге ойнағысы келеді. Мен онымен дос болып, бірге ойнайын ба?

2-хат

Менің бір досым бар, өзі мақтаншақ. Ойын үстінде үйіндегі заттарын айтып, бөсіп мақтана береді. Маған бұл ұнамайды, бірақ ойынды жақсы ойнайды. Мен осы баламен дос болайын ба?

3-хат

Партада қасымда отырған оқушы тапсырмасын орындамай келеді. Мұғалім сұрағанда қысылады да, менің дәптерімнен көшіріп алады. Мен бермесем, «сараңсың» дейді. Не істеуім керек?

Ойын: «Саяхатқа шығу»

Адамгершілікке қатысты проблемалық жағдаяттарды шешу үшін «Саяхатқа шығу» ойынын ойнайық. Елімізде Астана, Алматы, Ақтау, Жезқазған, Көкшетау, Ақтөбе, Семей сияқты үлкен қалалар бар.

Ойын шарты

Әр оқушы өзіне ұнайтын қала жазылған қима қағазды таңдайды. Қағазда сұрақ болады — сол сұраққа жауап беру керек.

Қорытынды

Сыпайылық — адамгершіліктің айнасы. Әдепті сөз, ізетті әрекет, үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу сияқты қарапайым дағдылар күнделікті өмірде адамның қадірін арттырады. Ең маңыздысы — жақсы қасиеттерді әдетке айналдырып, жағымсыз мінездерден саналы түрде аулақ болу.