Табиғат туралы - Қане барлығымыз қайтадан қайталап жіберейікші
Кіріспе: табиғатты аялаудан басталатын әңгіме
Бүгінгі оқу іс-әрекеті ерекше жағдайда өтеді: сабаққа қонақтар келіп отыр. Балалармен амандасып болған соң, табиғатқа қамқорлық туралы өлең тыңдалады.
Табиғатты қолдай біл,
Аң-құсын да қорғай жүр.
Білуіміз керек оны біз —
Біз де табиғаттың ұлымыз.
Табиғат бөлек демеңіз,
Сол үшін жауап береміз.
Талқылау сұрағы
Өлеңде не туралы айтылған? Табиғат туралы.
Негізгі ұғым
Табиғат — бізді қоршаған орта. Табиғатсыз тіршілік болмайды, ол — барлық тіршілік иелерінің ортақ үйі әрі адамға берілген үлкен сый.
Сабақтың өзегі: хайуанаттар бағына саяхат
Бүгін айналамен таныстыру оқу іс-әрекетінде табиғаттағы тіршілік иелерінің бір тобы — жабайы аңдармен танысамыз. Жабайы аңдар әдетте орманда тіршілік етеді. Ал адамдар оларға жақыннан қарап, танысу үшін жабайы аңдарды хайуанаттар бағында да ұстайды.
Хайуанаттар бағы деген не?
Хайуанаттар бағы — үлкен бақ. Онда жабайы аңдармен бірге жан-жануарлардың көптеген түрі және құстар арнайы торларда ұсталады. Бәрін бір күнде аралап шығу мүмкін емес, сондықтан біз ертегілерден естіп, теледидардан көріп жүрген жабайы аңдарды ғана тамашалаймыз.
Аңдарды торда ұстау себебі — олардың көпшілігі қауіпті жыртқыш. Бұл ереже ең алдымен балалардың қауіпсіздігі үшін қажет.
Тордағы таныстық: негізгі жабайы аңдар
Қасқыр
Қасқыр — сұр түсті жыртқыш аң. Пішіні итке ұқсайды: тік құлақ, қара ауыз, овчаркаға келіңкірейді.
Құлақ пішіні
Үшбұрыш
Сипаты
Күшті, айлалы, өте қауіпті
Қасқырлар жан-жануарлармен, құстармен қоректенеді. Кездескен жағдайда үй жануарларына да шабуы мүмкін.
Аю
Бұл — қоңыр аю. Қасқырға қарағанда ірі. Аюды көбіне икемсіз деп сипаттайды.
Қорегі: балық аулау, жидек теру, құстарды аулау. Аюлар қыс бойы ұйқыға кетеді.
Кей деректерде аюдың терісі мен еті бағалы, емдік қасиеті бар деп айтылады.
Түлкі
Түлкі — қызыл түсті, дене бітімі қасқырға ұқсас, бірақ тұмсығы ұзындау әрі сүйірлеу.
Түлкінің терісі бағалы. Қазақтың атақты бас киімі тымақ түлкі терісінен тігіліп, кейде «Түлкітымақ» деп те аталады.
Қорегі: әртүрлі құстар, құс жұмыртқасы, балық.
Жолбарыс
Жолбарыс мысыққа ұқсайды, бірақ әлдеқайда күшті және өте жылдам. Түсі — сұрғылт, қара жолақты, құйрығы ұзын.
Қорегі — жан-жануарлар мен аңдардың еті.
Арыстан
Арыстан да мысық тұқымдасына жатады. Ол — ең ірі әрі күшті жыртқыштардың бірі. Басы денесіне қарағанда үлкен.
Ертегілер мен аңыздарда арыстанды «аң патшасы» деп атайды. Бұл оның ең ірі, ең мықты екенін меңзейді.
Қорегі — ет. Хайуанаттар бағында аңдарды арнайы қызметкерлер тамақтандырады, күтеді, қажет болса емдейді. Тордың алдында тұрған ыдыстар арқылы жем береді.
Топқа оралу: сұрақтар, жұмбақтар және бекіту
Саяхаттан кейін балалар әсерімен бөліседі: «Қайда бардық? Қандай аңдарды көрдік?» Білімді бекіту үшін жұмбақтар жасырылады.
Жұмбақ 1
Өзі бір қу,
Жүрген жері айқай мен шу.
Шешуі: түлкі.
Талқылау: Түлкіні қай ертегілерден кездестірдіңдер? Түлкі туралы қандай тақпақ білесіңдер?
Жұмбақтар топтамасы
Сұр түсті,
Ақсиған көп тісті.
Қыс бойына жатады,
Тәтті ұйқыға батады.
Тарғыл түсті,
Ерен күшті.
Қанжардай тісі бар,
Суық, үрейлі түсі бар.
Шешулері: қасқыр, аю, жолбарыс.
Маңызды ескерту
Ертегілер мен мультфильмдерде аңдар мейірімді, қайырымды болып көрінуі мүмкін. Бірақ шын мәнінде бұлар — жабайы жыртқыш аңдар. Сонымен бірге, «жыртқыш» екен деп оларды көп аулауға болмайды: аңдар саны азайып кетуі мүмкін.
Қимылды ойын: «Әуеніне сәйкес қимылын тап»
Ойын шарты
Аю, түлкі, қасқыр бетперделерін киген балалар өз әуендері қосылғанда, сол аңға тән қимылды көрсетеді. Бұл ойын балалардың тыңдау, ажырату және қимыл арқылы бейнелеу дағдыларын дамытады.
Қорытынды және күтілетін нәтиже
Білуі
Аңдарды бір-бірінен ажырата білу.
Меңгеруі
Жабайы жыртқыш аңдар туралы толық мағлұматты меңгеру.
Жасай алуы
Көру, есту, түсіну арқылы өз бетінше іс-әрекет жасай алу.
Сабақ соңында балалар «Бүгін қандай оқу іс-әрекеті болды? Қайда болдық? Немен таныстық?» деген сұрақтарға жауап береді: айналамен таныстыру сабағы өтті, хайуанаттар бағына саяхат жасалды, жабайы аңдармен таныстық.