Ертегі кейіпкерлерін алып, әртүрлі театрмен сипаттау
Ертегіге кіріспе: балалардың қызығушылығын ояту
Балалардан үстел үстінде нені көріп тұрғандары сұралады: ертегі кітаптары. Одан әрі ертегі қалай басталатыны еске түсіріледі: «Ерте, ерте, ертеде…».
Театр ұғымы талқыланып, балалар білетін театр түрлерін атайды: көлеңке, қуыршақ, саусақ, конус театры және басқа да түрлері. Бұл әңгіме алдағы ойындар мен сахналауға дайындық ретінде қызмет етеді.
Ойын: кейіпкерді бейнеле
Әр бала ертегі кейіпкерін таңдап, оны әртүрлі театр тәсілімен (дауыс, қимыл, атрибут) сипаттап көрсетеді.
Назар: мәнерлілік құралдары
Ым-ишара, дауыс ырғағы, бет әлпеті және ойын атрибуттары кейіпкер мінезін ашуға көмектеседі.
Сиқырлы сандық және Алдар көсенің атрибуттары
Балалардың назарын аудару үшін ортаға сандық әкелінеді. Іші ашылғанда домбыра, тақия, қамшы және жыртық шапан шығады. Балалар бұл заттардың қай кейіпкерге тиесілі екенін табады: Алдар көсе.
Алдар көсе қандай кейіпкер?
- Көңілді, тапқыр.
- Байларды айласымен жеңіп, кедейлерге көмектеседі.
- Ән айтып жүретін, халыққа жақын бейне.
Ойын: «Алдардың бет-бейнесін тап»
Балаларға әртүрлі бет әлпеттері ұсынылады. Тәрбиеші сипаттама айтады, балалар сәйкес келетін бейнені табады.
Ұлттық ойын: «Теңге алу»
Алдар көсе балаларды ұлттық ойынмен таныстырып, ептілік пен шапшаңдықты дамытуға бағыттайды.
Сахналау: «Шықбермес Шығайбай мен Алдар көсе»
Ерте, ерте заманда Шықбермес Шығайбай деген бай болыпты. Мыңдаған қойы, жылқысы, түйесі бар екен. Байыған сайын сараңдана түсіпті: өмір бойы ешкімге бір үзім нан да бермеген деседі.
Алдардың келуі
Бір күні Алдар көсе Шығайбайдың ауылына келеді. Киіз үйдің сырт жағынан сығалап қарап, үй ішінде шұжық жасалып жатқанын, қазан қайнап тұрғанын байқайды.
Қонақжайлық кейпіндегі сылтау
Алдар үйге кіріп «Ассалаумағалейкүм!» деп сәлем бергенде, үйдегілер қолдарындағысын жасыра қояды. «Қош келдің, Алдар, отыр қонақ бол… бірақ саған беретін ас жоқ» деп, сараңдықтарын ақтағысы келеді.
Алдардың айласы
Алдар «Не көрдің, не естідің!» дегенге, жолда көргенін айтып, бәрін астарлап теңейді: жылан шұжықтай бүктелді, тас қойдың басындай болды, қамырдай жабысып қалды, қаздай түтіп тастаңдар дейді. Ашуға булыққан үйдегілер Алдарды қайнап тұрған қазанға «салып жібереді» де, «бес ай қайнасын!» деп қояды. Алдар болса: «Мен асығып тұрған жоқпын, он ай демалайын» деп, сөзді күлкіге айналдырады.
Түнгі оқиға
Түнде бәрі ұйықтағанда, Алдар қазандағы еттің бәрін жеп қояды да, орнына қыздың етігін салып қояды. Бай түн ішінде тұрып қараса, «ет әлі қатты екен» деп, оны ертеңге қалдырады.
Күлше оқиғасы
Ашыққан бай: «Маған күлше пісіріп бер, бірақ Алдар көрмесін» дейді. Алдар мұны сезіп қалады. Ыстық күлшені байға береді. Бай үзіп жей бергенде, ұсталып қалмас үшін күлшені ішіне тығып қояды. Қоштасарда Алдар байды құшақтағанда, ыстық күлше ішін күйдіріп жібереді. Бай амалсыз күлшені Алдарға ұстатып: «Мынаны алып кет!» дейді. Алдар әндетіп, жолына түседі.
Қорытынды: кейіпкерлерді салыстыру және тәрбиелік мәні
Алдар көсе
- Көңілді, тапқыр.
- Кедейге көмектеседі, әділетсіздікті әжуалайды.
- Сөз тапқыштығымен сараңдықты жеңеді.
Шықбермес Шығайбай
- Сараң, тек өзін ойлайды.
- Кедейге қайырымсыз, қорқытуды оңай көреді.
- Аңқаулығы өзіне қиындық әкеледі.
Түйін
Ертегі балаларды қиял әлеміне жетелеп қана қоймай, мінез бен әрекетке баға беруді үйретеді. Алдардың тапқырлығы — әділдікке, ал Шығайбайдың сараңдығы — теріс қылықтан сақтануға шақырады.