Есірткіден болатын жұқпалы ауру түрлерін ата
9-сыныптар арасында өткізілген сабақтан тыс іс-шараның тақырыбы: «Есірткіге құмарлық — әлеуметтік ауру».
«Уа, халқым, назар аудар денсаулыққа, өмірде бақыттысың денің сау да. “Денсаулық — терең бақыт” деген сөзді құр айтпаған ұлы Абай данамыз», — деп, бүгінгі тәрбиелік шарамызды бастаймыз.
Тақырып
Есірткіге құмарлық — әлеуметтік ауру.
Негізгі ой
Зиянды әдеттердің адам денсаулығына, болашаққа және қоғам қауіпсіздігіне төндіретін қатерін түсіндіру.
Іс-шараның мақсаты
- Зиянды әдеттердің жас ұрпақ денсаулығына қас жау екенін ұғындыру.
- «Қазақстан–2030» бағытына сай денсаулықты сақтау және нығайту, салауатты өмір салтын қалыптастыру құндылықтарын насихаттау.
- Зиянды әдеттерге қарсы тұра алатын, білімді әрі жауапты тұлға тәрбиелеу.
1-кезең. «Біздің пікіріміз!» (сұрақ-жауап)
Талқылауға арналған сұрақтар
- Есірткі қолданатын адамды қалай атайды?
- Есірткіні ұзақ қолданудан қандай аурулар пайда болады?
- Есірткінің қауіптілігі неде?
- Есірткі алынатын өсімдіктерді атаңыз.
- Қазақстанның қай өңірлерінде есірткілік өсімдіктер кездеседі?
- Нашақордың өмір жасы шамамен қанша болады?
- Жастар есірткіні қолдануға көбіне қалай тартылады?
- Есірткі көп тараған елді мекендер мен аймақтарды атаңыз.
- Есірткі не үшін медицинада қолданылады?
- Нашақор дегеніміз кім?
- Есірткіден болатын жұқпалы ауруларды атаңыз.
- Есірткіге қарсы күрестегі заң қызметкерлерінің рөлі қандай?
2-кезең. Көрнекілік материалдар (суреттермен)
Бұл бөлімде түсіндірме мен фотоматериалдар арқылы есірткінің адам ағзасына тигізетін зардабы талқыланады.
- Есірткі өсірілетін алқаптардың фотосуреттері.
- Есірткіні дайындау (жасалу) жолдары туралы мәліметтер.
- Қолдану тәсілдері және олардың қауіпті салдары.
- Есірткінің бас миына әсері.
- Ағзадағы зақымдану белгілері туралы түсіндіру (қол, білек, аяқ, балтыр, сан, башпай т.б. бөліктердің қараюы, қабынуы, шіруі).
Ескерту: Бұл материалдар оқушылардың психологиялық қауіпсіздігін ескере отырып, жас ерекшелігіне сай әрі педагогикалық мақсатта ғана көрсетіледі.
3-кезең. «Сауаттылық — салауаттылыққа жеткізер жол»
Оқушыларға пайдалы әдеттерді бекіту, дұрыс таңдау жасау мәдениетін қалыптастыру және «Нашақорлыққа жол жоқ!» ұстанымын нығайту мақсат етіледі.
Білім
Дерекке сүйену, қауіп-қатерді түсіну.
Жауапкершілік
Өз денсаулығыңа және жақындарыңа қамқорлық.
Таңдау
Қысымға қарсы тұру, «жоқ» деп айта білу.
4-кезең. Қауіпсіздік ережелері және салауатты дағдылар
Суреттер арқылы күнделікті өмірде денсаулықты сақтайтын дағдылар талқыланады:
- Көкөніс, жеміс-жидек және дәруменге бай тағамдар
- Дене белсенділігі және таза ауада серуен
- Сапалы тағам құрамын таңдау (қант, тұз, майды мөлшерлеу)
- Дене шынықтыру және спорт дағдылары
5-кезең. «Тән саулығыңыз қалай?» (шағын тест)
1) Дене шынықтырумен қаншалықты жиі айналысасыз?
- А) Аптасына 4 рет
- Ә) Аптасына 2–3 рет
- Б) Аптасына 1 рет
- В) Айналыспаймын
2) Күні бойы шамамен қанша шақырым жаяу жүресіз?
- А) 4 шақырымнан артық
- Ә) 4 шақырымға жуық
- Б) 1,5 шақырымнан аз
- В) 700 метрден аз
3) Сабаққа немесе дүкенге сіз көбіне...
- А) Әрдайым жаяу барамын
- Ә) Көбіне жаяу барамын
- Б) Жарты жолды жаяу жүремін
- В) Көбіне көлікпен барамын
4) Демалыс күндері сіз...
- А) Үй шаруасымен бірнеше сағат айналысамын
- Ә) Күні бойы серуендеймін
- Б) 1–неше рет азды-көпті серуен жасаймын
- В) Көбіне кітап оқимын немесе теледидар көремін
Бағалау
Жауап ұпайы: А) 4, Ә) 3, Б) 2, В) 1
- 18 ұпай және одан жоғары: сіз ширақ әрі сау адамсыз.
- 12–18 ұпай: белсенділікке мән беретін, денсаулығына ойланып қарайтын адамсыз.
- 8–12 ұпай: дене тәрбиесіне ерекше көңіл бөлу қажет.
- 8 ұпайдан төмен: денсаулыққа немқұрайлы қарау байқалады; шынығуды міндетті түрде қолға алу керек.
6-кезең. Тәрбиелік қорытынды және шығармашылық тапсырма
Біз — болашақтың салауатты, тәрбиелі, білімді жас ұрпағымыз. Осы ұстанымды бекіту үшін «Темекі» сөзіне байланысты мақал-мәтел құрастыру ұсынылады:
Зиянды әдеттердің «жақындары»
Темекі, насыбай, алкоголь, анаша және ЖҚТБ (жұқтырылған қорғаныш тапшылығы) сияқты қауіптер бір-бірімен тығыз байланысты: бір зиянды әдет екіншісіне жол ашуы мүмкін.
7-кезең. Алкогольдің ағзаға әсері
Ішімдікті шектен тыс тұтыну көптеген аурулардың пайда болуына себеп болады. Мысалы:
- Жүрек-қан тамырлары аурулары
- Жүрек аритмиясы, жүрек соғысының жиілеуі
- Қан тамыр аурулары, атеросклероз
- Бауыр циррозы, бауырдың қабынуы
- Жыныс жүйесі аурулары, бедеулік
- Жүйке жүйесі аурулары: психиканың өзгеруі, жадының төмендеуі, когнитивтік әлсіреу және өзге де асқынулар
Бұл бөлімде тақырыпқа сай иллюстрациялық материалдар көрсетіледі.
Қорытынды
Бүгінгі сабақтан тыс іс-шарамыздың түйіні — өз денсаулығымызды қорғау, зиянды әдеттерден аулақ болу және саналы таңдау жасау. Біз — болашақтың салауатты, тәрбиелі, білімді жас ұрпағымыз.