Қазақша рефераттар

Тілек өлеңі

Сабақтың тақырыбы

Ел бірлігі – Бұқар жырау толғауларының басты тақырыбы. «Тілек» өлеңі.

Эпиграф

Айнала алмай ат өлсін,
Айыра алмай жат өлсін,
Жат бойынан түңілсін,
Бәріңіз де бір енеден туғандай болыңыз.

— Бұқар жырау Қалқаманұлы

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

  • Бұқар жырау Қалқаманұлының өмірі туралы әңгімелеу.
  • Шығармаларындағы ел бірлігі мәселесін талдау.
  • Хронологиялық кесте арқылы тарихи кезеңдерге сипаттама беру.
  • Ой қозғап, пікір айтуға дағдыландыру.

Дамытушылық

  • Оқушы қызығушылығын арттыру.
  • Ойды жүйелі, дәл жеткізуге бейімдеу.
  • Ауызекі сөйлеу тілін дамыту, сөздік қорын молайту.

Тәрбиелілік

  • Туған жерді сүюге, Отанды қорғауға тәрбиелеу.
  • Бірлік пен татулыққа шақыру.
  • Адамгершілік құндылықтарды ұстануға баулу.

Сабақ форматы

Түрі

Аралас сабақ

Типі

Жаңа материалды меңгерту

Әдістері

Баяндау, түсіндіру, сұрақ-жауап

Көрнекілігі

Интерактивті тақта, слайд-презентациялар, бейнеролик

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сыныпты сабаққа әзірлеу: сәлемдесу, түгендеу, тазалыққа көңіл бөлу.
  • Оқушылардың назарын сабаққа аудару үшін ой тастау:

Ел бастау қиын емес,
Қонатын жерден көл табылады.
Қол бастау қиын емес,
Шабатын жерден ел табылады.
Шаршы топта сөз бастаудан қиынды көргем жоқ.

Бұл сөздің авторы — Бұқар жырау Қалқаманұлы.

Сабақтың келесі бөлігі: үй тапсырмасын тексеру.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Үй тапсырмасын тексеру «Зымыран сұрақтар» арқылы жүргізіледі. Мақсат — өткен тақырыпты жылдам еске түсіріп, негізгі ұғымдарды бекіту.

  1. Мына жолдардағы ойды түсіндір:
    Жоғары қарап оқ атпа,
    Жуық түсер қасыңа.
    Жаманға сырыңды қосып сөз айтпа,
    Күндердің күні болғанда,
    Сол жаман айғақ болар басыңа.
  2. Қазтуған жыраудың қандай жырларын білесің?
  3. Жыраулар поэзиясы қай кезеңнен басталады? Басты өкілдері кімдер?
  4. «Көшпенділер философы» деген атау кім туралы айтылған? Бұл сөздің авторы кім?
  5. «Айналайын Ақ Жайық…» деп арман айтқан қай жырау?
    Айналайын Ақ Жайық,
    Ат салмай өтер күн қайда?
    Еңісі биік боз орда,
    Еңбекке кірер күн қайда?
  6. Есім ханға сүйеніш, демеу болған кім?
  7. «Балпаң, балпаң кім баспас…» — кімнің жыры?
    Балпаң, балпаң кім баспас,
    Басарға балтып шыдамас.
    Батырмын деп кім айтпас,
    Барарға жүрек шыдамас.
  8. Жыраулар поэзиясынан қандай ой аңғарылады? Ерекшелігі неде?
  9. XVIII ғасырдағы тарихи жағдайды сипатта.
  10. Бұқардың өмірі мен жыраулық жолы туралы кім дерек айтады?
  11. Бұқар жыраудың өмір туралы қандай толғауларын білесің?

Хронологиялық кесте

Тарихи оқиғаларды жылдармен сәйкестендіріп, қазақ-жоңғар қатынастарының негізгі кезеңдерін жүйелеу.

Жылдар Оқиғалар
1723 Жоңғар-қалмақ әскерінің қазақ жеріне жаппай шабуылы.
1726 Бұланты өзені бойындағы шайқаста қалмақтардың жеңілісі.
1729 Балқаш көлінің оңтүстігіндегі ірі айқастар; қазақ жасақтарының шешуші соққысы.
1741 Қалмақтардың қазақтарға кезекті шабуылы күшейеді.
1749 Тұтқындарды босату және дипломатиялық қатынастардың жандана түсуі.
1755 Жоңғарларға қарсы соғыс қимылдарының күшеюі, жаңа бетбұрыс.
1723–1741 Қазақтардың қалмақтарға қарсы ұзаққа созылған күрес кезеңі; елді сақтау мен жерді қайтару жолындағы ауыр жылдар.

III. Жаңа сабақ

Бүгінгі сабақтың өзегі — Бұқар жырау толғауларындағы ел бірлігі идеясы және «Тілек» өлеңінің тәрбиелік мәні.

Бұқар жырау толғауларын мазмұнына қарай топтастыру

  1. Өмір туралы толғаулар.
  2. Адам өмірінің кезеңдері туралы толғаулар.
  3. Ел бірлігі туралы толғаулар.
  4. Абылай ханға арналған толғаулар.

IV. Сабақты бекіту

Бұқар жырау ел тағдырын, тұтастықты, бейбіт өмір мен тәуелсіздік идеясын жырына арқау еткен. Осыған дәлел ретінде бүгін «Тілек» өлеңін талдаймыз.

  1. Мұғалім «Тілек» өлеңін мәнерлеп оқиды.
  2. Оқушылар өлеңді кезекпен оқиды.
  3. Өлеңдегі он бір тілектің мағынасын ашып, қазіргі өмірмен байланыстырады.
  4. Бұқар толғауларының өзектілігін анықтап, ойларды топтастырып жазады.

V. Қорытындылау

Сабақ қорытындысында ел бірлігі ұғымының тарихи маңызы мен рухани құндылық ретіндегі орны жинақталады. «Тілек» өлеңі арқылы бірлік, адамгершілік, елдік мұраттың сабақтастығы айқындалады.

VI. Үйге тапсырма

  1. «Тілек» өлеңін жаттау.
  2. «Бұқар — ел бірлігі туралы жырлаған жырау» тақырыбында шығарма жазу.

VII. Бағалау

Оқушылардың сабаққа қатысуы, сұрақтарға жауап беруі, мәтінді мәнерлеп оқуы және талдау жұмыстары негізінде бағаланады.