Қазақша рефераттар

Биологиялық диктант Кім жылдам

Сабақтың мақсаты

Оқушыларда медицина мен денсаулық сақтау салалары үшін генетиканың маңызы туралы жүйелі білім қалыптастыру. Тұқым қуалайтын аурулардың түрлері, олардың алдын алу және профилактикалық жұмыстар туралы түсінік беру.

Сабақтың типі

Жаңа сабақ

Сабақтың түрі

Ашық сабақ

Сабақтың әдістері

  • «Ұяшықты таңда»
  • «Кім жылдам?»
  • «Бірге ойлаймыз»
  • «Жигсо-1»
  • «Бинго»

Сабақтың көрнекілігі

  • Интерактивті тақта
  • Слайдтар
  • A1 форматты қағаз
  • Электронды оқулық

Күтілетін нәтиже

  • 1 Медициналық генетиканың нені зерттейтінін және емдеу/алдын алу бағыттарын түсінеді.
  • 2 Топта бірлесіп, сондай-ақ жеке жұмыс істей алады.
  • 3 Жеке пікірін білдіріп, топпен талқылауға қатысады.

Сабақтың жоспары

Төмендегі құрылым сабақ кезеңдерін нақтылап, белсенді оқыту тәсілдерін бір жүйеге келтіреді.

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі

    • Сәлемдесу
    • Тренинг
    • Әріптер арқылы топқа бөлу

  2. II. Үй тапсырмасын тексеру

    «Ұяшықты таңда» — I деңгей

    • 1.Генетика нені зерттейді?
    • 2.Мендель заңдары қалай аталады?
    • 3.Егер «қызыл жұлдызша» түссе, қосымша ұпай беріледі.
    • 4.Гомозигота және гетерозигота дегеніміз не?

    II деңгей

    • 1.Генетикалық код дегеніміз не?
    • 2.Фенотип және генотип дегеніміз не?
    • 3.Суреттегі ғалымды анықтап, қандай еңбектер жазғанын баяндаңдар.

    III деңгей

    • 1.Есеп 1
    • 2.Есеп 2
    • 3.Суреттегі ғалымды анықтап, қандай еңбектер жазғанын баяндаңдар.
    • 4.Биологиялық диктант

    «Кім жылдам?» — электронды тапсырмалар

    Таңдау жауаптары берілген тест сұрақтары

    1. Тұқым қуалаушылықтың негізгі заңдылықтарын зерттеген ғалым

    • a) Т. Морган
    • ә) Г. Мендель
    • б) Ч. Дарвин
    • в) Н. Вавилов

    2. Г. Мендель қандай өсімдікке тәжірибе жасады?

    • a) намазшамгүл
    • ә) шомыр
    • б) бұршақ
    • в) қызанақ

    3. Генетика ғылымы нені зерттейді?

    • a) сұрыптау
    • ә) тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік
    • б) эволюция
    • в) селекция

    4. Басым белгі қалай аталады?

    • a) доминантты
    • ә) рецессивті
    • б) аллельді
    • в) аллельді емес

    5. Бұршақтың қанша іріктемесі бар?

    • a) 40
    • ә) 34
    • б) 52
    • в) 20

    6. Басылыңқы гендер қалай аталады?

    • a) аллельді
    • ә) рецессивті
    • б) геномды
    • в) доминантты

    7. Мендельдің III заңы қалай аталады?

    • a) тіркес тұқым қуалау
    • ә) ажырау заңы
    • б) белгілердің тәуелсіз ажырауы
    • в) өзгергіштік

    8. Организмнің ішкі және сыртқы белгілерінің жиынтығы қалай аталады?

    Жауап: фенотип (оқушы толық түсіндіріп береді).

    9. Әртүрлі гендердің өзара әрекеттесу түрлеріне қатысты ұғымдар (талқылау)

    Қосымша ұғымдар ретінде: комплементарлық, эпистаз және т.б. түсіндіріледі.

  3. III. Қызығушылықты ояту

    • Миға шабуыл: жаңа тақырыпқа қатысты суреттер ұсынылады.
    • Тақырыпқа байланысты бейнематериал көрсетіледі.

  4. IV. Мағынаны тану

    Электронды оқулық бойынша және №1–№4 топтарға бөлінген мәтіндер арқылы талдау жүргізіледі: жеке ойлану, жұпта бөлісу, топта жинақтау және ортақ қорытындыны сыныпқа ұсыну.

    Тәсіл

    «Жигсо-1»: мәтін бөліктері бойынша сараптау, өзара оқыту және нәтижені біріктіру.

  5. V. Ой толғау

    • Постер қорғау: «Себебін анықтаңыз»
    • «Бірге ойлаймыз»: кеңейтілген тапсырмалар

  6. VI. Қорытынды

    • «Бинго» арқылы білімді бекіту
    • Рефлексия: «Егер мен генетик болсам…»

  7. VII. Үй тапсырмасы

    Тақырыпты қайталау, негізгі ұғымдарды (ген, хромосома, генотип, фенотип, тұқым қуалаушылық заңдары) қысқаша конспект түрінде жүйелеу.

Адам генетикасы: негізгі ерекшеліктері

Генетика ғылымы қарастыратын тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің барлық заңдылықтары адамға да тән. Себебі адам да тіршіліктің бір түрі — Homo sapiens.

Тұқым қуалаушылық қалай беріледі?

Тұқым қуалайтын қасиеттер ұрпақтан-ұрпаққа хромосома құрамындағы гендер арқылы беріледі. Бұл механизм басқа жануарлардағы жалпы заңдылықтармен сәйкес келеді.

Әлеуметтік фактордың рөлі

Адам қоғамда өмір сүретіндіктен, оның эволюциялық дамуында әлеуметтік факторлардың әсері бар. Дегенмен бұл сабақта мәселенің биологиялық қыры басым қарастырылады.

Неліктен адам генетикасын зерттеу қиын?

Адамды генетикалық объект ретінде зерттеуді күрделендіретін бірқатар қайшылықтар бар. Олар зерттеу жүргізу мүмкіндіктерін шектейді және деректерді салыстыруды қиындатады.

  • 1 Жыныстық жетілуінің кеш жүруі.
  • 2 Отбасылардағы ұрпақ санының салыстырмалы түрде аз болуы.
  • 3 Барлық ұрпақтың тіршілік ортасын бірдей теңестірудің мүмкін еместігі.
  • 4 Хромосома санының көп болуы және генетикалық ақпарат көлемінің ауқымдылығы.
  • 5 Адамға тәжірибе жасауға этикалық тұрғыдан болмайтындығы.
  • 6 Қабілет пен мінез-құлық сияқты күрделі белгілердің қалыптасуына әлеуметтік теңсіздік (ұлтшылдық, нәсілшілдік т.б.) кедергі келтіретін жағдайлардың кездесуі.

Қазіргі даму қарқыны және маңызды жетістік

Аталған қиындықтарға қарамастан, соңғы жылдары адам генетикасы қарқынды дамып келеді. Ең ірі жетістіктердің бірі — XXI ғасырдың басында адамның генетикалық кодының анықталуы, бұл медицинада диагностика мен алдын алуға жаңа мүмкіндіктер ашты.