Құдайы қонақпын
Наурыз – Ұлыстың ұлы күні: сабақ-кештің мазмұны мен идеясы
Наурыз — бүкіл түркі жұртының ұлық мейрамы. Бұл сабақ-кештің өзегі — мерекені ұлттық салт-дәстүрмен, әдет-ғұрыппен байланыстыра отырып насихаттау, ұрпақтың өз ұлтына деген сүйіспеншілігін күшейту және ортақ құндылықтарды жаңғырту.
Мақсаты
Наурыз мерекесін ұлттық салт-дәстүрмен ұштастырып, оқушылардың ұлттық болмысқа құрметін арттыру.
Дамытушылық
Танымдық белсенділікті көтеру, қызығушылық ояту, ой-өрісті кеңейту және өз ойын еркін жеткізуге үйрету.
Тәрбиелік
Қазақ халқының салт-дәстүрін құрметтеуге, оны күнделікті өмірде қолдана білуге баулу.
Өткізу барысы
Сабақ-кеш құрылымы оқушыны біртіндеп ойландыруға, сөйлетуге және шығармашылыққа жетелеуге құрылған.
-
I. Ұйымдастыру
Психологиялық дайындық, ортақ көңіл-күй қалыптастыру.
-
II. Оқушыларды топқа бөлу
- 1-топ: Жауқазын
- 2-топ: Бәйшешек
- 3-топ: Қызғалдақ
-
III. «Наурыз» әні
Орындалған әннің мазмұны бойынша ой бөлісу, әсер талдау.
-
IV–V. Венн диаграммасы және топтастыру
Ұқсастық пен айырмашылықты табу, негізгі ұғымдарды жүйелеу.
-
VI. Ой толғаныс
Тақырып: «Ұлттық тағамдар қалай дайындалады?»
-
VII. Шығармашылық жұмыс
- Өлең құрастыру
- Әңгіме жазу
- Суретті қорғау
-
VIII. Көрініс: «Наурыз дастарханы»
Дәстүр, қонақжайлық, өнер және бата арқылы мерекенің рухын ашу.
Көрініс өзегі: «Наурыз дастарханы»
Төмендегі мәтін — ұлттық юмор мен тәрбиелік ойды қатар өрген сахналық диалог. Кейіпкерлер арқылы Наурыздың мәні: береке, кеңдік, дәм-тұз, қонақкәде, бата айқындалады.
Кіріспе шумақтар
1) Ау, жарандар, жарандар! Қызыққа мына қараңдар! Ұлыс күні жаңаша, болыпты бір тамаша.
2) Түк татырмас Шығайбай, тек Алдардан ығар-бай. Мырза болып көл-көсір, өнерді бір шығарды-ай.
3) Оңға да, солға да шашылды, төгілді. Бүгінгі мейрамда Шығайбай көңілді. Бұрынғы өмірмен шорт кесіп құйрықты, бастамақ қайтадан жаңаша өмірді.
4) Бұрынғы әдетпен алдауға, арбауға бермесе байғұстың өңешін бұрауға, Алдар да кеп жетті.
5) Ал, енді қараса — бұл неткен тамаша! Шық бермес Шығайбай бәйбіше, қызымен қарсы алды таласа.
Диалог және қонақжайлық көрінісі
Алдар: Уай, кім бар екен! Құдайы қонақпын!
Шығайбай: Қош келдің, қош келдің, қонағым!
Алдар: Ассалаумағалейкум, байеке!
Шығайбай: Уағалайкумассалам!
Алдар: Ұлыс оң болсын, ақ мол болсын, байеке!
Шығайбай: Болсын, болсын, бірге болсын! Әй, бәйбіше, Алдекең келді — құтты қонақ келді. Қазан көтеріңдер, ас салыңдар!
Бәйбіше: Ә, өзіміздің Алдаржан екен ғой. Жоғары шық, қарағым, төрлет. Бізбике, қонақ келді: көрпе төсе, сусын әкел!
Шығайбай: Ал, Алдеке, көптен көрінбей кеттің. Аман-саусың ба? Не жаңалығың бар, айта отыр?
Алдар: Жаңалығым сол: жер-жерде жұрт Наурызды тойлап жатыр екен. Елдің еңсесі биік — соған қуанам.
Шығайбай: Иә, Наурыз — құт-береке дарыған той ғой. Лайым солай болғай. Міне, сусын ала отыр, Алдеке.
Шығайбай: Өзіңнің әзіліңді сағындым. Бір нәрсе айтып, көңілімізді серпілтіп тастасаңшы.
Алдар: Не жайлы айтсам екен? Өкпелеп қалмайсың ба?
Шығайбай: О, не дегенің? Ұлыс күні өкпе-наз бола ма?
Алдар:
Мынау тұрған айран,
Кез болдың қайдан?
Бәйбішеге жолығып,
Айрылыпсың-ау майдан.
Қанша сенің айран,
Коммерциялық бағаң?
Шөліркеп отыр ағаң,
Е, қайран айран?
Шығайбай: Әй, Алдеке, тілің әлі де өткір екен! Түк өзгермепсің. Бәйбіше, тезірек асты қамдаңдар, қонақтардың қарны ашқан шығар.
Дастарқан мәні: дәм, дәстүр, береке
Наурыз күні әр үй төріне дастарқан жайып, бар жылы-жұмсағын ұсынады. Шаңыраққа келген қонақ дәм татып, ақ батасын береді. Сондықтан бұл күн — құт пен береке дарыған қасиетті күн.
Бәйбіше: Міне, мынау таба нан. Қасиеті күшті қара нан — өмірдің нәрін сіңіріп, бабадан қалған мирас. Ауыз тиіңіздер, алдымен үлкен қонақтардан бастайық.
Бізбике: Құрт-бауырсақ та бар, қызылы бар, ағы бар. Баласы қайда бұл тойдың? Алыңдар, қане, алыңдар!
Алдар: Қазақта «қонақкәде» болады. Қарыз болып қалмайық. Мына жолдасым бір жақсы ән айтып берсін.
Шығайбай: Бәрекелді! Қызым, сен де «ауылдың алты ауызын» шырқап жібер.
Бізбике: Ағалардың өнеріне тәнті болдым. Қонақтарға арнап би билеп берейін, қабыл алыңыздар!
Наурыз көже және бата
Наурыз дастарханының төрі — Наурыз көже. Ол жеті түрлі тағамнан құралып, бірлік пен ырысқа тілек білдіреді.
Шығайбай: Бәйбіше, бүгінгі дастарқанның ең үлкен асы — Наурыз көже қайда? Әкеліңдер!
Бәйбіше: Бұл — Наурыз көже, қасиетті ас. Бұған жеті түрлі тағам қосылады. Ауыз тиіңіздер. Бұл көжеде елдің ақ ниеті бар, бабалардың киесі бар.
Алдар: Уа, халайық, жылқы жылы жақсылық әкелсін!
Барлығы: Еш жамандық болмасын! Қол жайып, бата сұрайық. Қызыр баба қолдасын!
Қызыр баба:
Уа, қолыңды жай, ағайын,
Кеудеңе от жағайын.
Мәртебесі мектептің
Аса берсін, лайым.
Әдепті болып ұл-қыздар,
Жоламасын жамандық, лайым.
Жылқы жылы — әз Наурыз,
Төрттік пенен бестікті
Сыйласын деп сұрайын.
Оқушылар озат болсын,
Күнделіктерге «бестік» толсын.
Елбасымыз аман болсын,
Тыныштық заман болсын.
Әумин!
Қорытынды: Наурыздың рухы — татулық, қонақжайлық, молшылық, өнер мен ақ бата. Сабақ-кеш осы құндылықтарды сезіндіруге және оқушы жүрегіне орнықтыруға бағытталған.