Бейнелеу өнері Көркемдік өнер және кескіндеме авторлық факультативтік курс
Кіріспе
Халық шығармашылығын жаңғыртып, оны одан әрі дамыту — бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі. Осыған байланысты қазіргі уақытта мектептерде бейнелеу өнері пәніне ерекше назар аударылып отыр. Тәрбие берудің жалпы мақсаттарына сай, мектепте бейнелеу өнерін оқыту бірнеше міндетті көздейді: қоғамның жан-жақты дамыған белсенді мүшесін қалыптастыру және оқушылардың дүниетанымын кеңейту негізінде эстетикалық әрі көркемдік тәрбие беру.
Эстетикалық тәрбие нені білдіреді?
Эстетикалық тәрбие — оқушылардың қоғамдағы, ғылымдағы, өнердегі және табиғаттағы әсемдікті қабылдау қабілетін қалыптастырып, дамыту үдерісі. Орта мектепте бейнелеу өнерін оқыту жалпы білім беру мақсатын көздейді және мемлекеттің даму жолындағы замандастар еңбегінің әсемдігін танытуға да ықпал етеді.
Жұмыстың негізгі мақсаты
Бұл курстың басты мақсаты — өнер туындылары арқылы өсіп келе жатқан жас ұрпақтың туған жерге деген сүйіспеншілігін күшейту, өнерге қызығушылығын арттыру, патриоттық сезімін ояту, ой-өрісін дамыту және эстетикалық тәрбие беру.
Көркемдік таным және сұлулықты ұғыну
Көркем өнер жеке құбылыстардың жалпы табиғатын ашуға ұмтылады, ал сол жалпы табиғат пен ортақ қасиеттерді көрікті бейнелер арқылы танытады. Сұлулықты тану үдерісі тек нақты көріністі суреттеумен шектелмейді: ол құбылыстың өмір сүру заңдылығын айқындайтын негізгі белгілерін дәл тануға мүмкіндік береді.
Өнер табиғат мәнін сипаттағанда оны «табиғаттың өз тұрғысынан» емес, адамзат мәні тұрғысынан қарастырады. Яғни құбылыстың шынайы сипатын тұтас қалпында, бұзбай, бөлшектемей, мағыналы бейнеге айналдырады. Суреткер табиғи тіршілік пішінінің нақтылығын, мазмұнын, сыртқы әлпетін сезіну арқылы оның терең сырларына біртіндеп жақындай түседі.
Сезім мен логиканың бірлігі
Көркемдік танымда логикалық ойлау мен сыршыл сезім өзара астасады: логика бөлек «айқайлап» тұрмайды, ол сезім арқылы өріліп, көркем бейненің тұтастығын күшейтеді.
Нанымдылық (сенімділік)
Өнер адамы тіршілік жарасымын бұрмаламай, құбылысты бар болмысымен дәлелді бейнелеуге ұмтылады. Осы жауапкершіліктен көркем туындының нанымдылығы туады.
Көріністегі нақтылық сыртқы сұлулық бедері сияқты көрінгенімен, нағыз талант оны ішкі әлемнің отымен жарқыратып жеткізеді. Өнер туындысында адам — дүние құбылыстарын өзара сабақтастыратын негізгі тұлға. Рухани өмір ағынында ол табиғаттың ең биік сатысынан қарайды, ал көркем бейнелер сезім арқылы қабылданатын кеңістік болмысын танытады. Сондықтан көрнекілік пен сезінерлік нақтылық — көркемдік игіліктің басты белгілері.
Суретші ұлан-ғайыр шындықтан ойландырған, көңіл-күйіне қуат берген және рухани тірек болған бір арнаны саралап алып, оған азаматтық ортақ мән-мағына дарытады. Сезім байлығымен суарылған өнер туындысы дегеніміз — осы.
Бағдарламаның құрылымы
Бағдарлама оқушының жас ерекшелігін ескере отырып, 6-сыныпқа арналып жасалған. Сабақ аптасына 1 рет өткізіледі, жылдық көлемі — 34 сағат. Бағдарламаны құрастыру барысында оқушылардың өнер туындыларын түсіну қабілетін дамытуға бағытталған күрделендірілген тақырыптар іріктелді. Мектеп бағдарламасынан тыс, кеңейтілген мазмұндағы бөлімдер енгізілді.
Оқушы қандай дағдыларды қалыптастырады?
- Талғампаздықты дамыту және үйреншікті нәрседен сұлулықты таба білу
- Көргенін есте сақтау және қиялдау қабілетін жетілдіру
- Шығармашылықпен ойлау, талдау және білгенін жинақтау
Бағдарлама 5-сыныпта игерілген білім жүйесін практикалық бейнелеу жұмыстары және өнерді қабылдау әрекеттері арқылы жүйелі түрде жалғастырып, тиянақты бекітуге бағытталған. Ұсынылып отырған мазмұн қазіргі кезеңдегі республикалық қазақ мектептеріндегі оқу-тәрбие жұмыстарына қойылатын негізгі мақсат-міндеттермен және талаптармен үйлестірілген.
Мектептегі бейнелеу өнерінің тәрбиелік мәні
Бейнелеу өнері жалпы білім беретін мектепте оқушының әсемдік талғамын, көркемдік іскерлік және ісмерлік қабілеттерін дамыта отырып, имандылық пен ізгілікке, эстетикалық және көркемдік мәдениетке тәрбиелейді. Оқушы заттың пропорциясын, дақтардың арақатынасын іздестіруді, әсерлі бояу шешімдерін табуды үйренеді. Қоршаған орта мен табиғаттағы түрлі түстер мен формаларды танып-қабылдау қабілеті қалыптасады.
Сабақ барысында оқушының қоршаған өмір шындығы, заттар пішіні мен құрылысы, табиғат құбылыстары, адам мен жан-жануарлар тіршілігінің ерекшеліктері, туған жер сұлулығы туралы түсінігі кеңейеді. Сонымен қатар бейнелеу жұмыстарының әдіс-тәсілдерін жүйелі меңгеруге жағдай жасалады.
Практика мен түсінудің үйлесімі
Бейнелеу өнері сабағында практикалық білік пен көркемдікті түсінуді үйлестіре білу оқушылардың шындық пен өнердегі байқағыштығын арттырады, шығармашылық ынтасын күшейтеді және өнерге қызығушылығын тереңдетеді. Қоршаған шындықты көркем бейнелеудің әдістері мен тәсілдерін меңгеру, белсенді шығармашылық жұмыс оқушыларды еңбекке баулиды әрі табиғат сұлулығын қорғай білуге тәрбиелейді.
Оқу бағдарламасының мақсаттары
1) Даму бағытын айқындау және қызығушылықты арттыру
Жас суретшінің дұрыс бағытта дамуына алғашқы түрткі жасау; көркем шығармашылықтың түрлі салаларында шеберлікті қалыптастыру үшін жан-жақты материал ұсына отырып, жұмыс істеу техникасының бастапқы дағдыларын меңгерту және оқушының өнерге деген құштарлығын күшейту.
2) Дүниені тану және әсемдікті түсіну қабілетін дамыту
Қоршаған ортаны танып-білуге ынталандыру, шығармашылық толғаныс мәдениетін қалыптастыру және әсемдікті түсіну, сезіну қабілетін дамыту.
Қорытынды
«Көркемдік өнер және кескіндеме» факультативтік курсы — оқушылардың көркемдік танымын тереңдетіп, шығармашылық ойлауын дамытатын, туған жерге сүйіспеншілік пен эстетикалық мәдениетті қалыптастыруға бағытталған жүйелі бағдарлама.