Қазақша рефераттар

Дәстүрлі сабақ

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Пәні
Химия (ашық сабақ)
Сыныбы
9-сынып
Сабақ тақырыбы
Кальций және оның қосылыстары
Сабақ түрі
Дәстүрлі
Сабақ типі
Аралас
Әдістер
Сұрақ–жауап, зертханалық тәжірибе, топтық жұмыс, тірек-сызбалар, дифференциация

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Периодтық жүйедегі орны арқылы кальций атомының құрылысы мен қасиеттерін, оның негізгі қосылыстарын және күнделікті өмірдегі қолданылуын түсіндіру. Алынған білімді жүйелеу, есте сақтауды және ойлау қабілетін дамыту, білімге қызығушылық пен дүниетанымды кеңейту.

Тәрбиелік

Оқушыларды ұйымшылдыққа, төзімділікке, ұқыптылыққа және жауапкершілікке тәрбиелеу.

Дамытушылық

Өз бетімен және ұжыммен жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру. Есте сақтау мен ой-өрісті дамыту, өмірден алынған деректерді қолдана білуге және шығармашылықпен жұмыс істеуге үйрету.

Көрнекіліктер мен пәнаралық байланыс

  • Д. И. Менделеевтің периодтық кестесі
  • Интерактивті тақта
  • Буклеттер
  • Үлестірме тапсырмалар
  • Пәнаралық байланыс: жаратылыстану, география, биология (мазмұн арқылы)

Сабақтың құрылымы

Кезеңдер

  1. I.Ұйымдастыру
  2. II.Үй тапсырмасын тексеру (Bingo)
  3. III.Жаңа сабақ
  4. IV.Бекіту
  5. V.Үй тапсырмасы
  6. VI.Қорытынды, бағалау

Ұйымдастыру кезеңі (диалог үлгісі)

Мұғалім

Сәлеметсіздер ме?

Оқушылар

Сәлеметсіз бе!

Мұғалім

Оқу құралдарыңызды дайындаңыздар. Бүгін сыныпта кім кезекші? Сабақта кім жоқ?

Оқушы

Мен (аты-жөні). Бүгін сыныпта түгелміз. (немесе: жоқ оқушының аты аталады)

Оқушылар деңгейіне қарай 3 топқа бөлінеді: оқушылық, эвристикалық, шығармашылық.

Үй тапсырмасын тексеру: Bingo сұрақтары

№ Сұрақ Жауап
1 Кендер деп нені айтады? Өнеркәсіптік әдіспен металдар алынатын минералдар кендер деп аталады.
2 Қазақстанның қазба байлықтарының металлогендік картасын жасаған кім? Қ. И. Сәтбаев.
3 Жемірілу (коррозия) деген не? Қоршаған орта факторлары әсерінен металдың желіну құбылысы.
4 Жұмсақ металл? Литий.
5 Электролиттік диссоциация теориясын ашқан ғалым? С. Аррениус.
6 Кремний қышқылының тұздары қалай аталады? Силикаттар.
7 Сұйық металл? Сынап.
8 Күміс қасық шыны стақанға қарағанда жылуды неше есе жақсы өткізеді? 500 есе.
9 Ең қиын балқитын металл? Вольфрам.
10 Қанның құрамында кездесетін металл? Темір.
11 Металдарды олардың қосылыстарынан химиялық белсендірек металдармен тотықсыздандыру әдісі қалай аталады? Металлотермия.
12 Шынының формуласы қандай? Na2O · CaO · 6SiO2.
13 «Адамзат ашқан алғашқы металл — алтын» деген пікірмен байланысты айтылатын есім? К. Маркс. (берілген дерек бойынша)
14 Металдарды алудың жалпы әдістері нешеге бөлінеді? Атаңыз. Екіге бөлінеді: пирометаллургиялық және гидрометаллургиялық.

Жаңа сабақ: бөлімдер бойынша жұмыс

1-бөлім: «Қайталау — оқу анасы»

Топтарға үлестірме тапсырмалар беріледі, әр топ өз шешімін ұсынады, кейін мұғалім толықтырады.

I топ тапсырмасы

8-сыныптағы «Д. И. Менделеевтің заңы мен жүйесі» тақырыбынан алған білімге сүйеніп, кальций элементіне сипаттама беріңіздер (периодтық жүйені пайдалану).

II топ тапсырмасы

Кальцийдің химиялық қасиеттерін сипаттайтын реакция теңдеулерін аяқтаңыздар:

  • Ca + Cl2 →
  • Ca + S →
  • Ca + H2 →
  • Ca + O2 →
  • Ca + HCl →
  • Ca + H2O →

III топ тапсырмасы

Тотығу дәрежесі +2 болатын 8 г металл сумен әрекеттескенде 4,48 л сутек (қ.ж.) бөлінді. Металдың салыстырмалы атомдық массасын анықтап, атаңыз.

Me + 2H2O → Me(OH)2 + H2↑

4,48 л / 22,4 л·моль−1 = 0,2 моль H2 ⇒ 0,2 моль Me. Демек, M = 8 г / 0,2 моль = 40 г·моль−1.

Жауабы: Ar = 40, металл — Ca.

2-бөлім: «Білгенге — маржан»

Мұғалім тірек-сызбалар арқылы кальцийдің табиғатта таралуын, физикалық және химиялық қасиеттерін, алынуын, қолданылуын және маңызды қосылыстарын жүйелейді.

Негізгі деректер

  • •Кальцийді 1808 жылы ағылшын ғалымы Г. Дэви ашқан.
  • •Периодтық жүйедегі орны: IV период, II топ, негізгі топша.
  • •Электрондық қабаттар бойынша таралуы: 2, 8, 8, 2.

Адам ағзасы үшін маңызы

  • •Ағзадағы кальцийдің орташа мөлшері шамамен 1 кг.
  • •Тәуліктік қажеттілік орта есеппен 0,5 г Ca.
  • •Ca2+ иондары қанның ұюына қатысады.
  • •Ca3(PO4)2 — сүйек пен тіс құрамының маңызды бөлігі (сондай-ақ ішкі ағзалар қызметімен байланысты).
  • •Кальцийге бай тағамдар: сүт, сүзбе, ірімшік, жұмыртқа.

Табиғаттағы құбылыстар: әктас пен айналым

Әктас қалай пайда болады?

Бор мұхиттар мен теңіздерде тіршілік ететін ұсақ ағзалардың қабыршақтары мен қаңқаларынан түзіледі. Әктен құралған қаңқалар су түбінде үйіндіге айналып, жартас-рифтер мен шеңберлі жартас-атоллдарды қалыптастырады. Әк алуда көбінесе рифтердегі маржандардың қаңқалары пайдаланылады. Бор бор дәуірінде түзіліп, кейін жер бедерінде жота ретінде көтерілген.

Кальций карбонатының табиғаттағы айналымы

Жаңбыр және табиғи сулар ауадағы көмірқышқыл газын ерітіп, көмір қышқылын түзеді:

H2O + CO2 → H2CO3
Ca(HCO3)2 ⇄ CaCO3↓ + H2O + CO2↑

Жаңа сабақты бекіту: деңгейлік тапсырмалар

1-топ: Оқушылық деңгей

2-тапсырма

Кальцийдің күнделікті өмірде кездесетін қандай қосылыстарын білесіздер?

3-тапсырма (есеп)

Егер өнім шығымы 80% болса, 31 т кальций ортофосфатынан қанша ортофосфор қышқылын алуға болады?

Ca3(PO4)2 + 3H2SO4 → 3CaSO4 + 2H3PO4

310 г Ca3(PO4)2 → 196 г H3PO4. 31 т → 19,6 т (теориялық). 80% шығымда: 19,6 × 0,80 = 15,68 т.

2-топ: Эвристикалық деңгей

2-тапсырма

Келесі айналуларды жүзеге асырыңыздар:

CaO → Ca(OH)2 → CaCO3 → Ca(HCO3)2 → Ca(ClO)2

3-тапсырма (есеп)

Таза кальций карбонатының 50 кг массасын қыздырғанда оның массасы 4,4 кг-ға кеміді. Кальций карбонатының қанша пайызы ыдыраған?

CaCO3 → CaO + CO2↑

100 г CaCO3 → 44 г CO2. 4,4 кг CO2 болса, ыдыраған CaCO3: 100/44 × 4,4 = 10 кг. Үлес: 10/50 = 0,2 → 20%.

3-топ: Шығармашылық деңгей

2-тапсырма

Реакциялардың иондық теңдеулерін құрыңыздар:

  1. Ca(OH)2 → CaCO3
  2. CaCO3 → Ca(HCO3)2
  3. Ca(HCO3)2 → CaCO3

3-тапсырма: «Мен кіммін?»

Берілген құрамы: w(Ca)=40%, w(C)=12%, w(O)=48%. Формуласы қандай?

Қатынас: Ca : C : O = 40/40 : 12/12 : 48/16 = 1 : 1 : 3

Жауабы: CaCO3.

Үй тапсырмасы: дифференциация

1-топ

«Кальций және оның қосылыстары» тақырыбын оқу. Тірек-сызбаларды пайдаланып, реакция теңдеулерін жаза білу.

2-топ

Оқулықтан №6 және №7 жаттығуларды орындау (137-бет).

3-топ

Ізденіс жұмысы: «Менің өлкемнің байлығы» тақырыбына реферат жазу.

Қорытынды және бағалау

Сабақ барысында сұрақтарға жауап беріп, есеп шығарып, топтық жұмысқа белсенді қатысқан оқушылардың жұмысы бағаланады. Сабақ соңында қорытынды жасалып, сыныппен қоштасу жүргізіледі.

Мұғалімнің қорытынды сөзі

Бүгінгі сабаққа белсенді қатысқан оқушылар бағаланды. Сабақ аяқталды, сау болыңыздар!