Ұзын сөздің қысқасы мұғалім - барлық адам баласының үйретушісі
Ұстаздың орны: қоғамдағы ең үлкен ықпал
Өмірде талай ақын, жазушы, батыр өткен. Бірақ солардың барлығы ұстаздан тәлім алған. Ұстаз — оқушыға білім беріп, үйретіп, жол нұсқайтын тұлға. Адам баласының бірінші үйі — өз үйі, ал екінші үйі — мектеп. Сол сияқты балаға бірінші ата-анасы тәрбие берсе, екінші ұстаз тәрбиелейді: оң мен солын танытып, бағыт-бағдар береді.
Бірақ біз ұстаздың қадір-қасиетін шын мәнінде бағалап жүрміз бе? Осы орайда Боэцийдің мына бір сөзі ойға оралады:
“Шәкірт болып жарытпаған адам, ұстаз болып та жарытпайды.”
Бұл оймен толықтай келісемін. Өзі терең білім алмаған адам өзгеге де толыққанды үйрете алмайды. Дегенмен қоғамда ұстазға қатысты қалыптасқан бірқатар түсініспеушілік пен жаңсақ пікірлер бар. Төменде сол мәселелерді саралап көрейік.
1) “Баланың нашар оқуына мұғалім кінәлі” деген пікір
Көпшілік “мұғалім нашар түсіндіреді, сондықтан бала нашар оқиды” деп ойлайды. Алайда оқу — екіжақты еңбек. Егер оқушы өзі ізденіп, сыныптан тыс оқып, ал сабақта соны бекітіп отырса, көп нәрсені түсінеді. Бұл жерде барлық жауапкершілікті мұғалімге арта салу әділетті емес.
Негізгі ой
Білім — мұғалімнің түсіндіруімен ғана емес, оқушының тұрақты ізденісімен қалыптасады.
2) Мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынас
Оқушы — нәзік әлем. “Оқушылар мұз сияқты: қысып ұстаса — сынып қалады, аялап ұстаса — еріп кетеді” деген теңеу бекер емес. Қайтпек керек? Мұғалім әр оқушымен тығыз байланыста болып, қателігін жұмсақ жеткізіп, жетістігін дер кезінде атап, қуат беріп отыруы қажет.
“Үйрету үшін ұрсудың, пайдалы болу үшін намысқа тиюдің қажеті жоқ.”
3) “Мұғалім тек үздіктерді жақсы көреді” деген жаңсақ түсінік
Кейбіреулер мұғалім жақсы оқитындарды ғана жақтайды деп ойлайды. Бұл — асығыс тұжырым. Шын мәнінде мұғалім үшін оқушының бәрі бірдей қымбат. Көбіне мәселе ықылас пен еңбектің жетіспеуінен туындайды: нәтиже — тұрақты еңбектің жемісі.
Еске салу
Қолдау — бәріне ортақ, ал жетістік — еңбектің өлшемі.
4) Баға қою кезіндегі келіспеушілік
Баға — ең сезімтал тақырыптардың бірі. Кей оқушылар “екілік” немесе “үштік” алса, мұғалімге ренжіп жатады. Алайда баға — жеке адамға емес, орындалған жұмысқа берілетін өлшем. Ол кемсіту емес, келесі қадамға бағыт беретін белгі болуы тиіс.
Практикалық көзқарас
Бағаға ренжудің орнына: “Қай жерден қателестім, қалай түзетем?” деген сұрақ пайдалырақ.
5) Сабақтағы ұқыпсыздық пен шу: көзге көрінбейтін үлкен кедергі
Жоғарыдағы әңгімеге “перпендикуляр” тағы бір мәселе бар: сабақта мұқият болмау, шулау. Ойлап көріңіз: мұғалім түн бойы дәптер тексеріп шаршап келсе, ал сыныпта бірнеше оқушы үздіксіз шулап отырса, сабақтың сапасы қалай болмақ? Шу мен ұқыпсыздық түсініспеушілікті күшейтеді, ең бастысы — мұғалім еңбегін елемеуге әкеледі.
Салдары
Түсінбеушілік, үлгерімнің төмендеуі, өзара сенімнің әлсіреуі.
Шешімі
Тәртіп, өзара сыйластық, тыңдай білу мәдениеті.
Жаңсақ пікірдің түбі — асығыс шешім
Қарап отырсақ, түйткілді мәселелер аз емес. Кей тұста мұғалімді сыйламаушылық та байқалады. Әрине, көпке топырақ шашудан аулақпын: мәселе — кей адамдар “ұстаз” деген ұлағатты ұғымның мән-мағынасын жете түсінбеуінде. Соның салдарынан қоғамда жаңсақ пікірлер қалыптасып жатады.
Мұндай пікірлер кейде “құдықтың ішінде жатып, дүние деген осы ғана” деп ойлайтын бақаның күйін еске салады: өз көзімен көрмей, өз құлағымен естімей тұрып асығыс шешім шығару. Бұған жол бермеу үшін екі нәрсе қажет: біріншіден — асығыс қорытынды жасамау, екіншіден — мұғалім еңбегін бағалай білу.
Қорытынды: ұстаз — болашаққа апарар көпір
Менің айтпағым — мұғалімнің қоғамға тигізетін әсері мен маңызы. Ұзын сөздің қысқасы, мұғалім — адамзаттың үйретушісі. Егер болашақтағы игіліктің бәрі білім арқылы келсе, онда сол білімнің жолын ашатын — ұстаз.
Ұстаз еңбегін ұмыту мүмкін емес. Себебі адамға білім деген қасиетті құндылықты ұқтырып, танытатын да — ұстаз. Сондықтан ұстазды ұмытпау һәм ұлықтау — бәріміздің қасиетті парызымыз.
Ой түйін
- Білім — мұғалім мен оқушының бірлескен еңбегі.
- Қарым-қатынас — сенім мен сыйластықтан басталады.
- Асығыс пікірден сақтанып, ұстаз еңбегін бағалау қажет.