Қарахан мемлекеті. Қарахан мемлекетінің құрылуы
Сабақтың мақсаты
1) Қазақстан жерінде өмір сүрген Қарахан мемлекетінің әлеуметтік құрылымын, жерге меншік қатынастарын және мемлекеттік-әкімшілік жүйесін түсіндіру.
2) Тарихи оқиғалар жөнінде оқушылардың өз көзқарасын қалыптастыру; тірек-сызбалар мен танымдық тапсырмалар арқылы тарихи танымды кеңейту; ізденіс пен шығармашылық жұмыс дағдыларын дамыту.
3) Өз елінің тарихын білуге әрі құрметтеуге тәрбиелеу, ұлтжандылық құндылықтарын нығайту.
Сабақтың сипаты
- Типі
- Жаңа сабақ
- Түрі
- Мультимедиялық саяхат-сабақ
Әдіс-тәсілдер және көрнекілік
- Тірек-сызбалар арқылы түсіндіру
- АКТ қолдану (слайдтар, визуалды материалдар)
- Танымдық тапсырмалар, ізденіс және шығармашылық жұмыстар
- Үлестірме материалдар
Сабақ барысы: «Тарих әлеміне саяхат»
Бүгінгі сабақта тарих әлеміне саяхат жасаймыз. Саяхат барысында бірнеше «аялдамаға» тоқтаймыз. Әр аялдамада білімді еске түсіріп, жаңа тақырыпқа біртіндеп жақындаймыз.
I аялдама — «Білім жолы»
Бұған дейінгі материалды пысықтау, негізгі ұғымдар мен хронологияны жүйелеу.
II аялдама — «Тағы да не білсем...»
Жаңа тақырыпқа қызығушылық тудыратын сұрақтар мен бағыттаушы тапсырмалар.
III аялдама — «Менің түсінгенім»
Жаңа материалды талдап, негізгі ойларды жинақтау.
IV аялдама — «Білгеніммен бөліссем...»
Қорытындылау, пікір айту және қысқа презентация/жұмыс нәтижесін ұсыну.
I аялдама — «Білім жолы»: қайталау сұрақтары
Қазақстан тарихы кезеңдері өзара тығыз байланысып, бірін-бірі толықтырып отырады. Сондықтан жаңа тақырыпқа кіріспес бұрын негізгі деректерді еске түсірейік.
1) Биыл қай курсты өтіп жатырмыз?
Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихы.
2) Орта ғасырлар хронологиясы
VI–XVII ғасырлар аралығы.
3) Орта ғасырлардағы Қазақстан тарихының кезеңдері
- I кезең: VI–IX ғасырлар — ерте ортағасырлық кезең
- II кезең: X–XIV ғасырлар — дамыған ортағасырлық кезең
- III кезең: XV–XVII ғасырлар — біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы
4) I кезең қандай оқиғаларға толы болды?
Бұл кезеңде Түрік, Батыс Түрік, Түргеш, Қарлұқ, Оғыз, Қимақ қағанаттары өмір сүрді. Әрқайсысы қоғамның дамуына ықпал етіп, ішкі-сыртқы саясат, шаруашылық және мәдениет салаларында із қалдырды.
Ұлы Жібек жолы бойындағы Баласағұн, Тараз, Испиджаб, Отырар, Түркістан, Сауран, Сығанақ сияқты қалалар арқылы сауда мен мәдени байланыс күшейді. Отырықшылық пен көшпелі шаруашылық қатар дамып, өзіндік экономика, тұрмыс-тіршілік және қолөнер дәстүрлері қалыптасты.
Түрік тілі өркендеп, түріктердің төл жазуы — руна жазуы кең тарады. Жазба мәдениеттің маңызды мұралары ретінде Орхон–Енисей және Талас өңірлерінен табылған Тоныкөк, Күлтегін ескерткіштері, сондай-ақ «Қорқыт ата кітабы», «Оғызнама» сияқты шығармалар бүгінге жетті.
Жаңа тақырыпқа өту
Енді X–XIV ғасырлардағы дамыған ортағасырлық кезеңде өмір сүрген мемлекеттерге тоқталамыз. Бүгінгі сабақтың негізгі тақырыбы — Қарахан мемлекеті.
Сабақта қарастырылатын мәселелер
- Қарахан мемлекетінің құрылуы
- Мемлекеттің қоғамдық құрылысы
- Мемлекеттің саяси жағдайы
- Шаруашылығы
- Мәдениеті