Шыншыл ертегі
Тақырыбы
«Ертегілер елінде» ертеңгілігі (презентациясымен)
Мақсаты
Білімділік
Оқушыларға ертегіні суреттеп, сахналап қоюға мүмкіндік беру; ертегінің мән-мағынасын ашу. Халық ауыз әдебиеті шығармаларындағы кейіпкерлердің іс-әрекетіне баға беріп, өз көзқарасын білдіруге үйрету.
Дамытушылық
Оқушы бойындағы адамгершілік қасиеттерді дамыту; логикалық ойлауын және шығармашылық қабілетін жетілдіру.
Тәрбиелік
Ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу; жақсыдан үйреніп, жаманнан жиренуге баулу. Достық пен өзара қарым-қатынасты нығайтуға бағыттау.
Көрнекіліктер
- «Ертегілер елінде» плакаты
- Шарлар мен гүлдер
- Ертегі кейіпкерлерінің суреттері
Сабақтың барысы
Сіздерден өскен балалар —
Батырлар мен даналар.
Мейраммен құттықтаймыз,
Құрметті ата-аналар, балалар, ұстаздар!
Кіріспе сөз
Ертегі — ауыз әдебиетінің ең көне жанрларының бірі. Онда көбіне өмірде сирек кездесетін немесе мүлде кездеспейтін, қиялдан туған оқиғалар баяндалады. Ертегілер ауызша айтылып, халық жадында ғасырлар бойы сақталып, ұрпақтан-ұрпаққа жетіп отырған.
Ертегілер негізінен қара сөзбен айтылады, кейде өлең түрінде де кездеседі. Көп ертегілердің басталуы ұқсас келеді: «Баяғы өткен заманда бір шал мен кемпір… болыпты» немесе «Ерте, ерте, ертеде, ешкі жүні бөртеде…» деп басталады. Ал соңы көбіне «Олар сөйтіп мұратына жетіпті» деген түйінмен, яғни жақсылықпен аяқталады.
Ертегілердің жанрлары
Қиял-ғажайып
Ер жүрек батырлардың ерлікке толы оқиғалары, ерекше күш пен ғажайып құбылыстар суреттеледі.
Хайуанаттар туралы
Аң-құс пен үй жануарлары арқылы адам мінезі, жақсы-жаман қасиеттер бейнеленеді.
Шыншыл ертегілер
Өмір шындығына жақын оқиғалар арқылы еңбек, әділдік, адалдық идеялары айқындалады.
Тұрмыс-салт ертегілері
Халықтың күнделікті тіршілігі, салт-дәстүрі мен танымы көрініс табады.
Қиял-ғажайып ертегілердің ерекшелігі
Қиял-ғажайып ертегілерде батырлар сан алуан сынақтан өтеді: жеті басты жыланмен, жалғыз көзді дәумен, жалмауыз кемпірмен, мыстан кемпірмен және түрлі құбыжықтармен күреседі. Осындай қиындықтарда олардың қайсарлығы, ақылы, айла-тәсілі, адамгершілік болмысы айқын көрінеді.
Кейіпкерлер көкке ұшып, жер астына түсіп, теңіз асып, азабы мол тар жол, тайғақ кешуден өтеді. Оқушы мұндай ертегілер арқылы жаманнан жиреніп, жақсыдан үйренуге талпынады.
Мысалдар
- «Алтын сақа»
- «Ер Төстік»
- «Алтын балық»
Хайуанаттар туралы ертегілер
Ата-бабамыз төрт түлік малды қадірлеп, пір тұтқан. Балаларға ең жақын әрі түсінікті ертегілердің бірі — хайуанаттар туралы ертегілер.
Бұл ертегілердің кейіпкерлері — аң-құс пен үй жануарлары. Дегенмен олар адамға тән әрекет пен мінез иесі ретінде суреттеледі. Сол арқылы сұмдық, қиянатшылдық, арамзалық, қу мінез сияқты жағымсыз қасиеттер әшкереленіп, ал еңбексүйгіштік, батылдық, адалдық сияқты құндылықтар дәріптеледі.