Сайыстың мақсаты мен мазмұнын таныстыру
Заңды білу — заман талабы
Бұл материал адам құқықтары күніне орай ұйымдастырылатын мектепішілік сыныптар арасындағы топтық сайысқа арналған. Негізгі ой — әрбір азаматтың құқықтық сауаты күнделікті өмірде қажет мәдениет пен жауапкершіліктің бір бөлігі.
Әдісі мен көрнекілігі
- Әдісі: мектепішілік, топтық сайыс.
- Көрнекілігі: ҚР мемлекеттік рәміздерінің суреттері, ҚР Конституциясы, заң жинақтары, көрме материалдары, заң туралы қанатты сөздер, слайдтар.
Мақсаты
- Оқушыларға адам құқықтары мен бостандықтары туралы баптар бойынша түсінік қалыптастыру, құқықтық білімін толықтыру.
- Адамгершілік пен ізгі қасиеттерді, ар-ождан бостандығын құрметтеуге, адалдық пен мейірімділікке баулу арқылы құқықтық тәрбие беру.
- Оқушылардың саяси саналылығы мен таным белсенділігін арттыру; заңдарды талдай отырып, өз бетімен салыстыруға және өмірде қолдануға үйрету.
Топтарға бөлу
- 1-топ: «Құқық — әділет пен парасат жолы»
- 2-топ: «Бала құқығы — асыл қазына»
Сайыстың таныстырылымы
Мұғалім сайыстың мақсаты мен мазмұнын қысқаша таныстырып, қатысушыларды адам құқығы күніне арналған мектепішілік сайысқа шақырады.
Құқық идеяларының тарихи негізі
Әлемдік ойшылдар
Адам құқығы мәселесіне үлкен үлес қосқан шетел ойшылдары — Т. Гоббс, Ж. Ж. Руссо, И. Кант, Т. Джефферсон және басқа да тұлғалар. Олар адам құқықтарының негізгі қағидаларын алғаш жүйелеп, айқындауға ықпал етті.
Ұлттық құқықтық дәстүр
Қазақтың ұлттық құқықтық жүйесінің қалыптасуы XV ғасырдың орта шенінде Қазақ мемлекетінің іргесін қалаушылардың бірі Жәнібек ханның ұлы Қасым хан есімімен тығыз байланысты. Ғасырлар бойы қалыптасқан құқықтық әдет-ғұрыптарды негізге ала отырып, бұл жүйе дербес Қазақ мемлекетінің жағдайына бейімделді. Халық оны «Қасым ханның қасқа жолы» деп атады.
Қасым ханнан кейін құқықтық жүйені дамытуға үлес қосқан Есім ханның тұсында халық арасында «Есім ханның ескі жолы» деген атау орнықты. Ал Тәуке хан «Жеті жарғы» деп аталған, кодекс сипатындағы құқықтық нормалар тұжырымын жасады.
Тәуелсіз Қазақстан және құқықтық негіздер
Негізгі даталар
- 1991 10 желтоқсан: республика атауын өзгерту туралы заң қабылданып, Қазақ КСР орнына Қазақстан Республикасы атауы бекітілді.
- 1991 1 желтоқсан: Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті болып Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев сайланды.
- 1991 16 желтоқсан: Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін жариялады.
- 1992 4 маусым: Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері бекітілді.
- 1993 15 қараша: ұлттық валюта — теңгені айналысқа енгізу туралы жарлық жарияланды.
- 1995 30 тамыз: бүкілхалықтық референдум арқылы жаңа Конституция қабылданды.
Конституцияның өзегі
Қазақстан Республикасының Конституциясы 9 бөлімнен және 98 баптан тұрады. Конституцияның 1-бабында адам құқықтарын сақтау нормасы бекітілген. Адамның құқықтары мен бостандықтары демократиялық, ашық қоғамдағы ең маңызды құндылықтардың бірі ретінде танылады.
Н. Ә. Назарбаев: «Егер біз құқық идеялары салтанат құратын өркениетті қоғам орнатқымыз келсе, онда әрбір азамат мектеп қабырғасында жүргенде-ақ құқықтың қарапайым негіздерін есеп-қисапты білгендей меңгеріп алуға тиіс».
Сайыс жоспары
Кезеңдер
- Тікелей сұрақтар: әр топқа 10 сұрақ.
- Бейнесюжет арқылы тапсырма.
- «Заң алдында жұрттың бәрі тең» тақырыбындағы кезең.
- «Заң терминдерін білеміз бе?» бөлімi.
Негізгі ұстаным
Сайыстың әр кезеңі оқушыларды заңды түсінуге ғана емес, оны талдап, салыстырып, өмірлік жағдаяттарда дұрыс қолдануға бағыттайды.
Қанатты сөздер
«Тәртіпке бас иген құл болмайды, тәртіпсіз ел болмайды».
«Балам бол, басқа бол — бәріңе заң біреу-ақ».
«Тура биде туған жоқ, туғанды биде иман жоқ».
«Куәсіз істі күмән табар, куәлі істі куә табар».
«Бір қазаға екі жаза жоқ».