Бөлме өсімдіктері
Ақтөбе облысы, Шалқар қаласы
І. Үргенішбаев атындағы орта мектебі
Отарова Орынгүл Сансызбайқызы
Сабақтың тақырыбы
Бөлме өсімдіктері
Сабақтың мақсаты
Бөлме өсімдіктерінің түрлері мен маңызын таныстыру.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Міндеттері
- Білімдік: бөлме өсімдіктері туралы теориялық білімді меңгерту және оны іс жүзінде қолдануға үйрету.
- Дамытушылық: сыни ойлау әдістері арқылы жеке, жұппен және топпен жұмыс істеу, тыңдау, көзқарасын дәлелдеп қорғау дағдыларын дамыту.
- Тәрбиелік: тірі табиғатқа ізгі қарым-қатынас қалыптастыру, экологиялық мәдениетке тәрбиелеу.
Құралдар мен әдістер
Көрнекілік
Бөлме өсімдіктері, инструктивті карточкалар, мәтіндер, дәптер, қалам, тақта.
Әдіс-тәсілдер
Сыни ойлау технологиясы элементтері, модульдік оқыту элементтері, танымжорық, әңгімелесу.
Сабақтың құрылымы
- 1.Ұйымдастыру
- 2.Үй тапсырмасын сұрау
- 3.Жаңа сабақ
- 4.Сабақты бекіту
- 5.Үй тапсырмасын беру
- 6.Оранжереядағы өсімдіктерге фенобақылау (шағын танымжорық)
- 7.Қорытынды
- 8.Үй тапсырмасын нақтылау
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру
- Сәлемдесу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Кезекшілікті тағайындау.
- №10 техника қауіпсіздігі ережелерін қайталау.
2) Үй тапсырмасын сұрау
Үйге «Дәрілік өсімдіктердің түрлері» тақырыбында реферат жазып келу тапсырылған. Әр оқушы ортаға шығып, өз жұмысын қорғайды.
Жаңа сабақ
А) Қызығушылықты ояту
Ғалымдардың пайымдауынша, фиалка (шегіргүл) өз қожайынын ерекше жақсы көреді: қожайыны басқа жаққа кетсе, қатты сағынады екен.
Қазтамақ (герань) та «мінез» көрсете алады: егер өзге өсімдіктерден бұрын суармаса, ренжіп, ұзақ уақыт гүл ашпай қояды.
Демек, бүгінгі сабақтың тақырыбы — бөлме өсімдіктері.
Ә) Ой-толғаныс
Талқылауға арналған сұрақтар
- Бөлме өсімдіктері дегеніміз не?
- Бөлме өсімдіктерін не үшін өсіреміз?
- Қандай бөлме өсімдіктерін білесіңдер?
Әр отбасы өз үйін көріктендіргісі келеді: бірі өнер туындыларын іледі, бірі жиһазбен әрлейді, енді бірі құстар ұстап, аквариумдағы балықтарды баптайды. Дегенмен, көпшіліктің ортақ тілегі — үй ішін көгалдандыру. Үй өсімдіктерін өсіру бүгінде көптеген халықта тұрмыстық салт-дәстүрге айналған.
Баяндама: өсімдіктер тарихы және таралуы
Интерьерді көгалдандыру үшін 3000-нан астам өсімдік түрі қолданылады. Олардың басым бөлігі субтропиктік белдеуден әкелінген.
Шығу тегі бойынша қысқаша шолу
| Аймақ | Үлес | Мысалдар |
|---|---|---|
| Оңтүстік Америка (тропик) | 19% | бегония, монстера, юкка, пассифлора |
| Оңтүстік Африка | 17,6% | пеларгония, хлорофитум |
| Орталық Америка, Мексика, Вест-Индия | 13,8% | кактус, пуансеттия, кейбір суккуленттер |
| Тропиктік Азия (Үндістан, Үндіқытай) | 13,5% | патша бегониясы, каучукті фикус, кодиеум, орхидея |
| Жерорта теңізі маңы | 9,8% | гранат, лавр, хамеропс пальмасы |
| Оңтүстік Америка (субтропик) | 5,8% | — |
| Солтүстік Мексика | 5,5% | традесканция, руэллия |
| Африка (тропик) | 5,1% | кофе ағашы, драцена, сансевиерия |
| Шығыс Азия | 3,2% | аспидистра, аукуба, камелия, фатсия |
| Австралия және Жаңа Зеландия | 3,1% | араукария, кордилина |
| Орта Азия және Канар аралдары | 3,6% | фикус (інжир), канар құрмасы |
Ескертпе: пайыздық үлестер түпнұсқа мәтіндегі деректер бойынша берілді.
Адамзат дамуының алғашқы кезеңінде негізгі қорек өсімдіктер болғаны белгілі. Тағамға пайдаланылатын өсімдіктер саны артқан сайын, адамдар әрқайсының дәмі, иісі, әрі емдік қасиеті бар екенін байқаған. Ертедегі мысырлықтар алоэ, анис, зығыр, лотос, жалбыз секілді өсімдіктердің шипалық қасиетін біліп, оларды үй ауласында және бөлмеде өсіре бастаған. Төрт мың жыл бұрын үндістандықтар 760 дәрілік өсімдікті қолдана біліп, гүл өсірумен де әуестенген.
Модульдік жүйе: мәтінмен жұмыс
Барлық өсімдіктер морфологиялық және экологиялық ерекшеліктеріне қарай топтарға бөлінеді. Сынып 5 топқа бөлініп, әр топқа мәтін таратылады.
Тапсырма
Мәтінді оқып, көрші топқа мазмұндаңыз. Келесі топ тыңдап отырып, дәптерге негізгі ойды түсіреді.
1-топ: Гүлдері әсем өсімдіктер
Гүлдеуі ұзақ немесе қысқа мерзімді болып келеді.
- Ұзақ гүлдейтіндер: орхидея, пеларгония, сенполия.
- Қысқа мерзімді: гиппеаструм, кринум, кливия.
Гүлдеу мезгілі
Қыста: хризантема, цикламен, пуансеттия, камелия.
Көктем-жазда: азалия, пеларгония, глоксиния.
2-топ: Лианалар
Лианалардың дұрыс өсуі үшін тірек қажет. Тік көгалдандыруда торлар орнатылады немесе шпагат жіптері тартылады.
Мысалдар: аспарагус, циссус, филодендрон, плющ.
3-топ: Ампельдік өсімдіктер
Ампельдік өсімдіктер аспалы құмыраларда өсіріледі. Сабақтары төмен салбырап немесе өрмелеп өсіп, кеңістікті көріктендіреді.
Оларды терезе алдына, қабырғаға бекітілген тіреуіштерге, сәндік құмыраларға, ағаш және тоқыма себеттерге іліп қоюға болады. Қысқы бақтарда өсіруге өте қолайлы.
Мысалдар: традесканция, сеткреазия, нефролепис, офиопогон, хлорофитум.
4-топ: Суккуленттер
Суккуленттер — ылғалды бұтақтары мен жапырақтарында жинайтын өсімдіктер тобы.
Мысалдар: кактус, агава, алоэ, толстянка, очиток, гастерия, сүттіген.
5-топ: Эпифиттер
Эпифиттер ағаш бұтақтары мен діңіне жабысып өседі. Оларды көбіне қысқы бақтарда өсіреді.
Мысалдар: бромелия, платицериум, асплениум.
Интерьерді көгалдандыру: негізгі талаптар
Бөлме өсімдіктері интерьерді безендіруде маңызды орын алады. Дегенмен, өсімдіктердің бөлмеде дұрыс орналасуы да ерекше мәнге ие. Өсіруде үш негізгі талапты білу қажет:
- 1) Іріктеп алу
- 2) Өсіру
- 3) Баптап күту
Өсу жағдайын алдын ала анықтау
Үй жағдайында өсімдік таңдағанда жарық, температура және ылғалдылық талаптарын алдын ала біліп алған жөн. Бұл талаптар ескерілмесе, өсімдік солып, қурап, ауруға шалдығып, шіріп кетуі мүмкін. Үй өсімдіктерінің ішінде жарық сүйетін, көлеңкеге төзімді және жарықтың шашырап түскенін қалайтын түрлер бар.
Ойын: «Кім жылдам?»
Тақтамен жұмыс
Тақтаға 3 оқушы шығады. Әр оқушы партадағы 3 гүлдің біреуін таңдайды. Әр «гүлдің» ішінде өсімдіктер атаулары жазылған.
- 1-оқушы: жарық сүйгіш өсімдіктерді теріп жазады.
- 2-оқушы: шашыраңқы жарықты қажет ететін өсімдіктерді теріп жазады.
- 3-оқушы: жылылықты сүйетін өсімдіктерді теріп жазады.
Жарық сүйгіш өсімдіктер
Көбі шөлейт пен таулы аймақтарда өседі.
Негізгі түрлері
кактустар; суккуленттер: сүттіген, сенецио, стапелия, литопс, фаукария, толстянка, каланхоэ, очиток, агава, сансевиерия, замиокулькас және т.б.
Жарық азайса өңі жоғалатын теңбіл жапырақтылар
колеус, кротон, сеткреазия, кордилина, стробилантес.
Шашыраңқы жарықты қажет ететіндер
Бұл өсімдіктер жарықтың молдығын ғана емес, оның тікелей емес, шашырап түскенін қалайды.
Мысалдар
аспарагус, бегония, глоксиния, сенполия, фуксия, эухарис, пеперомия және т.б.
Жылылықты сүйетін өсімдіктер
Бұлар негізінен тропиктік өсімдіктер. Қыста шамамен 20°C температурада жақсы өседі.
Кең тараған түрлері
бегония, пеперомия, ароид тұқымдастар (антуриум, аглаонема, диффенбахия, сингониум), кордилина, драцена, бромелия, геснерия тұқымдастары.
Температура режимі
Кактус тәрізді субтропиктік өсімдіктер үшін қыста 6°C–12°C аралығы қолайлы. Температура режимі бұзылса, өсімдіктер сарғайып, жапырағы түсіп қалады.
Үйде өсетін өсімдіктер ампельдік, сәнді жапырақты және әдемі гүл шашатын түрлер болып, сан алуан топқа бөлінеді.
Сабақты бекіту
Топпен жұмыс
Сынып 5 топқа бөлінеді. Әр топқа бөлменің суреті беріледі. Тапсырма: берілген бөлме сызбасында өсімдіктерді жарық, орын және эстетика талаптарына сай дұрыс орналастыру.
Оранжерея және фенобақылау
Оранжерея — өсімдіктерді өсіруге арналған, жасанды экожүйе құратын құрылым. Оранжереялар әдетте шыныдан немесе пластиктен жасалады. Күн сәулесі тікелей түсіп, жылу береді және жарық өсімдіктің жақсы өсуіне ықпал етеді. Оранжереяларды гүл, жеміс және көкөніс өсіру үшін қолданады.
Фенологиялық бақылау
Енді фенологиялық бақылау дәптерімізді толтырамыз: өсімдіктің күйін, өсу қарқынын, жапырақ түсін, гүлдеу белгілерін және күтім ерекшеліктерін белгілеу.
Үй тапсырмасы
Бөлме өсімдіктерінің түрлерін тереңдетіп оқып келу.
Қорытынды: пайдасы мен күтім мәдениеті
Бөлме өсімдіктері өте пайдалы: олар ауаны тазартып, көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегін бөледі. Алайда өсімдіктің көлемі тым үлкен болып, жарықтың бөлмеге енуіне кедергі келтірсе, бұл қолайсыз әсер беруі мүмкін.
Күтім жасалмаса не болады?
Өсімдік дұрыс күтілмесе, жапырақтары шаң-тозаң жинап, ауаның сапасын төмендетуі ықтимал. Сонымен қатар түнгі уақытта өсімдіктер де оттегін сіңіретінін ескеру қажет. Сондықтан жапырақтарды ылғалды шүберекпен сүртіп, шаңнан тазартып тұрған дұрыс.
Дұрыс орналастырудың маңызы
Өсімдікті бөлменің кез келген жеріне қоя салмай, ыдыстарын тиімді, ыңғайлы әрі сәнді етіп орналастыру маңызды. Бұл өсімдіктің саулығын да, интерьердің үйлесімін де күшейтеді.