Балабақша балаларына ертегімен психологиялық қызмет көрсету
Балабақша балаларына ертегі арқылы психологиялық қызмет көрсету
Мектепке дейінгі кезеңде ертегі тек қызықты оқиға емес, баланың ішкі әлеміне нәзік жол табатын тәрбиелік әрі психологиялық құрал. Көркем әдебиетке қызығушылықты ерте қалыптастыру баланың интеллектуалды қабілетін, ой-өрісін және рухани байлығын дамытуда ерекше рөл атқарады.
Көркем әдебиеттің баланың дамуына ықпалы
Балабақша балалары көркем шығармалармен таныса отырып, жанрларды ажыратуды үйренеді. Әдеби туындылар оларды ең күрделі әлем — адамдардың сезімі, қуанышы мен қайғысы, қарым-қатынасы, мінез-құлқы әлемімен таныстырады.
Бұл үдеріс айналадағы шындық туралы білімді кеңейтіп, болашақта әдеби сауатты, ойы қалыптасқан тұлға тәрбиелеудің негізін қалайды. Көркем әдебиет сабақтарында балалар жаңа шығармаларды тыңдауды, түсінуді және мәнін ұғынуды меңгереді.
Ертегінің терапиялық мәні
Әрбір адам дүниеге келгеннен бастап ертегі, батырлар жыры, аңыз-әңгімелер мен өсиетті хикаяларды тыңдап өседі. Бұрын білім мен өмірлік тәжірибе ұрпақтан ұрпаққа көбіне ертегі арқылы жеткізілген: ол қабылдауға жеңіл және есте жақсы сақталады.
Бала ертегі кейіпкеріне ұқсауға ұмтылған кезде ертегі терапиялық әсер береді. Ертегі жақсылыққа үміт ұялатып, балаға өз өмірінде кездеспеген жағдайларды елестетуге мүмкіндік береді. Оқиға барысында туған бейнелер әр баланың даралығына сай әртүрлі болғанымен, ертегінің феномені — түсіндіру қиын ғажайып оқиғаларға деген табиғи қызығушылықты оятуында.
- Елестету және бейнелі ойлау қабілетін
- Тыңдау, түсіну және бағалау дағдыларын
- Өз эмоциясын тану мен білдіру мәдениетін
- Мейірімділік пен зұлымдық
- Жомарттық пен сараңдық
- Батылдық пен қорқақтық
Ертегі — баланың ішкі әлемінің символикалық айнасы
Ертегі педагогикада, психологияда және психотерапияда кең қолданылады. Бұл әдістің тиімділігі — қолжетімділігінде және әсер ету ауқымының кеңдігінде.
Ертегі баланың ішкі дүниесін символдар арқылы «сөйлететін» үлгі іспетті: ол балаға әртүрлі әлеуметтік рөлдерді қауіпсіз ортада сезінуге, ертегі оқиғалары мен шынайы өмір арасындағы байланысты аңғаруға көмектеседі.
Ертегіде көзге көрінбейтін ұстаз бардай сезіледі: ол ақырын бағыттап, дұрыс пен бұрысты ажыратуға үйретеді. Балаға келіспеушіліктерді шешудің ықтимал жолдарын ойластыру ұсынылады, бұл альтернативті әрі позитивті ойлауды дамытады.
Тәрбиелік тұрғыдан ертегі бала мен ересек арасындағы түсінбеушілікті жұмсартып, өзара байланысты күшейтетін «көпір» қызметін атқара алады.
Практикалық тәсілдер: ойнау, талдау, әңгімелеу
Ертегі эпизодтарын сахналау баланың басқа адамға «айналуына», кейіпкердің көңіл күйін сезінуіне және өз эмоциясын білдіру дағдысын жетілдіруге мүмкіндік береді. Қойылымға тек балалар ғана емес, қуыршақтарды қолдану арқылы да қатыстыру тиімді.
Талдау кезінде балалар естігенін немесе оқығанын тереңірек түсініп, өз көзқарасын қалыптастырады. Талқылауды жетелейтін қарапайым сұрақтар маңызды:
Ертегі не туралы?
Негізгі ойды бөліп алуға және мазмұнды жинақтап айтуға үйретеді.
Қай кейіпкер ұнады?
Таңдау жасау, эмоцияны түсіндіру және дәлел келтіруді қалыптастырады.
Неліктен ұнады?
Мінез-құлықты бағалауға және себеп-салдарды көруге көмектеседі.
Әңгімелеу тәсілі де өте нәтижелі: балаға таныс ертегіні бірінші жақтан, үшінші жақтан немесе тіпті басқа кейіпкердің атынан айтып беруді ұсынуға болады. Бұл әдіс елестету мен бейнелеуді дамытып, баланың өзін өзгенің орнына қоя алуына ықпал етеді.
Осындай жұмыс барысында бала ішкі сезімін қауіпсіз түрде ашып, өзіне назар аударуды, ойын жүйелеуді және қарым-қатынаста еркін болуды үйренеді.