Рухани құндылықтар
Бәсекеге қабілетті тұлғаны тәрбиелеу: мектеп, қоғам және отбасының бірлескен жауапкершілігі
Бүгінгі таңда Қазақстанның жаңару үдерісі қоғам өмірінің барлық саласында жүріп жатыр. ХХІ ғасырға сай дамудың басты шарты – әлемдік өркениет көшіне ілесіп, дамыған елдермен терезесі тең, бәсекеге қабілетті мемлекет құру. Ол үшін елімізге тәрбиелі, білімді, саналы ұрпақ қажет.
Қазіргі қоғам алдындағы күрделі міндеттердің бірі – әрбір жас ұрпақтың бойына бәсекеге қабілетті құндылықтар мен қасиеттерді қалыптастыру және оны жүйелі түрде дамыту. Бұл мақсатқа жету тек бір институттың ғана емес, мектептің, қоғамның және отбасының үйлесімді ықпалы арқылы мүмкін.
Рухани құндылықтар және білім беру жүйесінің міндеті
Бәсекеге қабілетті тұлғаны тәрбиелеу, ең алдымен, рухани құндылықтардың қайнар көздеріне сүйенеді және оларды жеке адамның саналы түрде қабылдауы арқылы жүзеге асады. Рухани құндылықтар адамның дүниетанымын, мінез-құлқын, мақсат қоюын және қоғамға пайдалы әрекетке ұмтылысын қалыптастырады.
Нормативтік негіз
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында білім беру жүйесінің негізгі міндеті ретінде баланың даралығын дамыту, тәрбиелеу және оқыту үшін жағдай жасау, оның интеллектін байыту, тұлғаның рухани және дене мүмкіндіктерін ашу ерекше атап көрсетіледі.
Мектеп: тәрбиенің шешуші буыны
Бәсекеге қабілетті тұлғаны қалыптастыру мектептен басталады. Мектеп – өскелең ұрпақты тәрбиелеу жүйесіндегі шешуші буын. Адамның кемелденуі тәрбиемен тікелей байланысты; болашағын айқындайтын да – тәрбие.
Тәрбие – мәңгілік категория. Ал оны ұйымдастыру мен жүзеге асыру әр кезеңнің талабына сай үздіксіз жаңарып, дамып отыратын үдеріс. Осы тұрғыдан білім беру жүйесінің алдында оқушыны ойлауға, алдан шығатын түрлі мәселелерді шешуге қажетті әрекет тәсілдерін меңгерту міндеті тұр.
Жеке тұлғаға бағытталған тәрбие
Бұл тәсілдің өзегі – оқушының адамгершілік сапаларын жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде дамыту және сол дамуға қажетті педагогикалық жағдай жасау.
Дәстүрлі тәсілден айырмашылығы
Мектеп оқушылардың дара қызығушылықтары мен жеке тәжірибе жинақтауы нәтижелі іске асатын дамытушы ортаны құрып, оқудан тыс жұмыстар жүйесін ұйымдастырады.
Мұғалімнің кәсіби ұстанымы
- Оқушыларды белсенді іс-әрекетке ынталандыру және танымдық қызығушылықтарын дамыту.
- Сыныптан тыс іс-шараларды ұйымдастырудың жаңа формалары мен әдістерін тиімді қолдану.
- Баланы шығармашылыққа баулу арқылы мұғалімнің өз ізденісін, өзін-өзі дамытуын және кәсіби шеберлігін тұрақты жетілдіруі.
Себебі жетістікке жетелейтін күш – белсенді ұстанымы бар, ізденімпаз және шығармашыл педагог.
Қоғам: тұлға дамуына ықпал ететін әлеуметтік орта
Жеке тұлға мен қоғамдық ортаның қарым-қатынасы философия, психология, педагогика сияқты қоғамдық ғылымдарда кеңінен қарастырылатын өзекті мәселе. Адам материалдық және рухани өмірдің ортасында тіршілік ете отырып, өзі өмір сүретін қоғамның мүшесі ретінде ақыл-парасаты, ерік-жігері, мінез-құлқы арқылы танылады.
Қоғамдық орта адамның дамуына айтарлықтай әсер етеді. Сондықтан мектептің маңызды міндеттерінің бірі – оқушылардың жас және дара ерекшеліктерін ескере отырып, оқу-тәрбие үдерісінде сана-сезімін ояту, өз бетінше жұмыс істей білуге үйрету және өзін-өзі тәрбиелеуін жетілдіру.
Өзін-өзі тәрбиелеуді дамыту тетіктері
Баланың өзін-өзі тәрбиелеу белсенділігі қоғамдық жұмыстарға араласу арқылы күшейеді. Оқушылардың жас ерекшелігі мен жеке қабілетін ескере отырып, оларды түрлі әлеуметтік іс-әрекеттермен жүйелі түрде қамту қажет.
Мысал: оқушылардың өзін-өзі басқару ұйымы
Өзін-өзі басқару ұйымы – мектептің қажетті атрибуты. Ол оқушылардың дербестігін арттырып, өздігінше дамитын, қоғамға пайдалы бастамалар көтере алатын тұлғаның қалыптасуына мүмкіндік береді.
Отбасы: тәрбиенің ең жақын әлеуметтік ортасы
Отбасы – оқыту мен тәрбие жұмысындағы мектептің сенімді одақтасы. Ол дәстүрлердің, жағымды өнегенің және рухани мұраның сақтаушысы ретінде адамға ең жақын әлеуметтік орта болып табылады.
Отбасындағы басты назар
- Баланың күн тәртібі мен мінез-құлқын ұйымдастыру.
- Міндеттері, талаптар және жауапкершілік мәдениеті.
- Үй еңбегіне қатысуы, оқу-әрекеті және бос уақытын тиімді жоспарлау.
Отбасының негізгі қызметтері
Отбасының тәрбиелік ықпалы оның ерекше қызметтерімен күшейеді: ұрпақ жалғастыру, тұрмыстық-шаруашылықты ұйымдастыру, отбасы мүшелерінің өзара қолдауы, туыстық қатынастарды нығайту.
Ата-ана абыройы және үлгі
Ата-ана абыройы – баланың көз алдында қалыптасатын, күмәнсіз қабылданатын ішкі қуат, өмірлік ұстаным, берік логикаға негізделген іс-әрекет пен мінездің тұтастығы. Осы қасиеттерді баланың бойына сіңіре білу – отбасы тәрбиесінің мақсаты, борышы және міндеті.
Мектеп пен ата-ана серіктестігі
Мектеп оқу-тәрбие жұмысының мазмұнын жақсарту үшін ата-аналармен ынтымақтастықты күшейтіп, жұртшылықты мектептің іс-шараларына кеңінен қатыстыруы қажет. Ата-аналар қауымдастығымен жүйелі әрі мақсатты жұмыс ортақ міндеттерді тиімді іске асыруға бағытталады.
Сонымен қатар мектеп ата-аналардың мәселелері мен сұраныстарын талқылауға әрдайым ашық екенін нақты көрсетіп, серіктестік мәдениетін үздіксіз жетілдіріп отыруы маңызды.
Қорытынды: бүгінгі міндет, ертеңгі нәтиже
Тәуелсіз мемлекетіміздің ертеңі – қазіргі ұрпақтың рухани байлығы, мәдениеті, саналы ұлттық ойлау қабілеті және білімімен өлшенеді. Әр халық ұрпақ тәрбиесіне терең мән беріп, өз болашағына үнемі жауапкершілікпен қараған.
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті елу елдің қатарына қосылуы білім беру жүйесінде де елеулі өзгерістерді талап етеді. Сондықтан оқу-тәрбие ісінде сараптай алатын, дұрыс шешім қабылдайтын және өз таңдауы үшін жауап бере алатын тұлғаны тәрбиелеу – негізгі қажеттілік.
Ортақ мақсат
Мектеп, қоғам және отбасының басты мақсаты – жас ұрпақтың өзін азамат ретінде сезінуіне ықпал ету; өзін толық іске асыруына жағдай жасау; әлеуметтік рөлі мен өмірлік мұратының мәнін ұғындыру; интеллектуалдық әлеуетін көтеру және әрбір баланың ішкі мүмкіндіктерін толық пайдалана білуге үйрету.
Әрбір жеткіншекті дара тұлға ретінде жетілдіру, оның шығармашылық қабілеттерін құзыреттілік тұрғыда дамыта отырып нағыз ел азаматы етіп тәрбиелеу – бүгінгі күннің кезек күттірмес міндеті.