Дала аруы
Мақсаты мен идеясы
Бұл тәрбие сағаты оқушыларға табиғаттағы барлық тіршілік иелерінің өзара байланысын ұғындыруды және экологиялық білімін дамытуды көздейді. Табиғат — адамға баға жетпес байлық. Сондықтан табиғат-Анаға жанашырлық танытып, қорғап, аялау — әрқайсымыздың міндетіміз.
Көрнекілігі
Эмблема, плакаттар.
Кіріспе: «Мен — табиғаттың бір бөлшегімін»
Жүргізуші оқушылармен амандасып, әңгіме бастайды: Қазақстанның табиғаты алуан түрлі, ағаштардың да, жануарлардың да түрі көп. Табиғаттың әр бөлшегі — бір-бірімен байланысқан үлкен жүйе.
Бүгінгі тәрбие сағатының атауы — «Мен — табиғаттың бір бөлшегімін».
Күн сәулесімен кездесу
Күн сәулесі балаларға сәлем беріп, өзін таныстырады: таңмен бірге оянып, әлемге нұр шашатынын айтады. Жүргізуші күннің жылулық пен мейірім сыйлайтынын атап өтеді.
Қысқа сергіту жаттығуы
Күн сәулесі балаларға көздерін жұмып, оның жылуын бетінде, мұрнында, маңдайында сезінуді ұсынады. Бұл жаттығу табиғаттың жылуын сезінуге, назар мен сезім мүшелерін оятуға көмектеседі.
Жүргізуші балаларды бір-біріне жылы күлкі сыйлауға шақырып, «Сәлем, досым!» деп қол алысуды ұсынады.
Ойын арқылы саяхат: дала аруының елшілігіне жол
Күн сәулесі жердің табиғатын көргісі келетінін айтады. Жүргізуші балалармен бірге «дала аруының елшілігіне» аттануды ұсынып, жолды ойынмен бейнелейді.
Саяхат қадамдары
- 1 Асфальтпен жүреміз (аяқпен тарсылдату).
- 2 Құмдақ жерге келеміз (аяқты тырпылдату).
- 3 Өзеннен өтеміз (жүзуді қимылмен көрсету).
- 4 Қайыққа отырып, ескек есуді бастаймыз.
- 5 Желкенді көтеріп, желдің күшімен жүреміз.
- 6 Желге көмектесеміз (үрлеу).
- 7 Дүрбімен қарап, жаңа мекенге жеткенімізді байқаймыз.
Дала аруы және төрт құдірет
Дала аруы сахнаға шығып, табиғат қойнауында тау, өзен, су, жануар, құс, адам және жансыз дүниенің бәрі бар екенін айтады. Ол табиғаттың төрт құдіретімен таныстырады: Күн, Су, Ауа, Жер.
Күн
Күн — қуат пен жылудың, жарықтың қайнар көзі. Халқымыз күнге қарап мезгілді аңғарып, уақытты мөлшерлеген, табиғаттың тынысын сезінген.
Су
Су — өмірдің өзегі. Сусыз тіршілік жоқ. Ел ішінде бастау көзін «әулие бұлақ» деуі — судың қадірін танытқан ұғым.
Ауа
Ауа — тіршілік тынысы. Таза ауа болмаса, адам да, табиғат та тұншығады. Сондықтан ауаны қорғау — өмірді қорғау.
Жер
Жер — береке мен ырыстың, өсіп-өнудің мекені. Ата-бабамыз қасиетті жер үшін күресіп, оны бүлдірмей сақтауды аманат еткен.
Табиғаттың жанайқайы
Жүргізуші дала аруынан халін сұрағанда, ол шаршағанын айтып, жүрек дүрсілі естілетін көрініс арқылы табиғаттың үнін жеткізеді.
Неліктен табиғат шаршады?
Салима: Қоршаған ортаға жасалған рақымсыз әрекеттер табиғатқа зиян келтіреді. Ал қамқорлықты табиғат та сезінеді: жақсылыққа жақсылықпен жауап береді.
Диас: Табиғат — жомарт. Ата-баба өсиетін сақтап, қорғауға, еңбекпен жақсылық жасауға шақырады.
«Жас табиғат қорғаушылар» үндеуі
Балалар өздерін жас табиғат қорғаушылары ретінде таныстырады: табиғат ең әуелі балалардың қамқорлығын күтетінін, мектептерде жас эколог топтары құрылып, экологияны жақсартуға үлес қосып жатқанын айтады.
Дала аруы балаларға сенім артып: «Табиғатты қорғау — Жер-Ананы қорғау, ал табиғатты қорғау — өзіңді қорғау» екенін еске салады.
Табиғаттың тоғыз емшісі
Саяхат әрі қарай жалғасып, табиғат ұсынатын денсаулыққа пайдалы «тоғыз емші» туралы ой өрбиді. Негізгі түйін — денсаулық тек дәрімен емес, өмір салтымен де қалыптасады.
1) Күн
Күннің шуағы қуат береді, бойды жылытады, сергітеді.
2) Таза ауа
Таза ауа — жан мен тәнге қажет ең үлкен байлықтардың бірі.
3) Су
Су — сергітеді, тазартады, өмірді қолдайды.
4) Дұрыс мүсін
Денені тік ұстау, шынығу, жаттығу және тынығу — сымбат пен саулықтың негізі.
5) Дене жаттығулары
Спорттық ойындар күш береді, төзімділікті арттырады.
6) Үнемді тамақтану
Кейде жеңіл ашығу, асықпай жеу, асқазанға күтім жасау — денсаулыққа пайдалы дағды.
7) Дәруменді тағам
Жеміс-жидек, көкөніс, сүт өнімдері мен құнарлы ас — күштің қайнар көзі. Ас — адамның арқауы.
8) Еңбек пен серуен
Қозғалыс, еңбек, таза ауадағы серуен көңілді көтеріп, бойды сергітеді.
9) Ой мен мақсат
Ақылға ой салып, дұрыс таңдау жасау, табиғат ұсынған пайдалы әдеттерді ұстану — жетістікке жетелейді.
Қорытынды ой
Табиғат пен адам — егіз ұғым. Жер-Ана, көлдер мен теңіздер мәңгілік аман болсын деген тілек — болашаққа аманат.
Көрініс: сұхбат және ортақ пікір
Табиғат туралы ойды тереңдету үшін жүргізуші тілші ретінде бірнеше сұрақ қояды:
Сұрақтар
- Сен табиғатты қорғауға қандай үлес қостың?
- Денең сау болуы үшін не істеу керек?
- Жиналған балаларға, жас табиғат қорғаушыларға қандай тілек айтар едің?
Салиманың түйіні
Егер әр азамат «Мен табиғаттың бір бөлшегімін» деп сезініп, қоршаған ортаға жанашырлықпен қараса, бұл — үлкен үлес. Бүгінгі кездесуге келген балалардың табиғатты аялау туралы кішкентай болса да түсінік алуының өзі маңызды қадам.
Жер шарының үні: өлең жолдары
Сахнаға глобус ұстап шыққан оқушылар Жердің мұңын, құрлықтардың аманатын жеткізеді: «Аялаңдар!» деген үн табиғатқа жауапкершілік жүгін сезіндіреді.
Глобусқа қараған сәт
Жер шары мұңайғандай көрінеді. Материктер сыбырлағандай: «Аяла, біздерді аяла!» деген өтініш айтылады.
Бақыттың өлшемі
Балалардың бақыты — Отанның амандығы, асқақ Алатау, жайқалған бақ, жазғы ормандағы жылылық пен тыныштық.
Қорытынды үндеу
Жүргізуші табиғатпен үндесіп өмір сүруге шақырады. Күн сәулесі қоштасып, ең басты тілекті жеткізеді:
«Әрқашан күн сөнбесін!»
Әнмен аяқталады: «Әрқашан күн сөнбесін!»