Ұшқан ұя
Сабақ тақырыбы
«Ұшқан ұя» — Бауыржан Момышұлы.
Сабақтың мақсаттары
Білімдік
Батырдың балалық шағы және жалпы өмірі туралы бастапқы білімге сүйене отырып, мәтінді өз бетімен оқып, талдауға мүмкіндік беру.
Дамытушылық
Өздік жұмыс арқылы оқулықпен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыру, проблемалық мәселелерді шешудегі іскерлікті арттыру.
Тәрбиелік
Отбасылық қағидалар туралы ой қозғау арқылы мейірімділікке, қамқорлыққа, ұлттық дәстүрге құрметті күшейту, оқушының сана-сезімін биіктету.
Көрнекіліктер мен қажетті құралдар
-
Көрнекілік: батырдың портреті, плакат, топтау сызбасы
-
Құралдар: альбом, тақта, бор, маркер
-
Көрме: жазушы туралы және батырдың өз кітаптарынан ұйымдастырылған шағын көрме (оқушыларға қосымша дерек табуға бағыт береді).
Сабақтың барысы
Үй тапсырмасын тексеру
Үй тапсырмасын тексеру мұғалімнің шешімі бойынша жоспарланады. Дегенмен оны жаңа сабақ мазмұнымен шебер байланыстыру тиімді: өткенді еске түсіру жаңа тақырыпқа табиғи көпір болады.
1) Қызығушылығын ояту
Мақсаты: бастапқы білімді белсендіру, сұрақ қою мәдениетін қалыптастыру.
Адам жақсылығы көбіне жанымызда жүргенде байқалмай қалады. Ал батырларымызды мақтан етеміз. «Сендер қандай батырларды білесіңдер?» — оқушылардың жауаптары ықыласпен тыңдалып, тақтаға тізім түрінде жазылады.
Бүгін Кеңес Одағының Батыры, жазушы Бауыржан Момышұлының «Ұшқан ұя» кітабынан үзінді оқылады.
Кесте
Білемін
«Батыр туралы не білеміз?» — оқушылар айтқан деректер бірінші бөлікке енгізіледі.
Кесте
Білгім келеді
«Тағы нені білгілерің келеді?» — әсіресе балалық шағын білуге қызығушылық тууы мүмкін.
Кесте
Не үйрендім?
Бұл бөлік сабақ соңында толтырылады: әр оқушы өз жаңалығын нақты тұжырымдайды.
2) Мағынаны тану
Мақсаты: мәтінді талдау, топтық жұмыс, дәстүр мәнін ашу.
Оқушылар бүгін батырдың балалық шағы туралы өзі жазған естелігін оқиды. Мұғалім қосымша бағыт береді: батыр туралы көбірек білгісі келген тұстарын өздері ізденіп оқуы қажет. Бұл жерде кітап көрмесі оқушының дерек табуына сүйеніш болады.
Топқа бөліп оқу
Топтық оқу тиімді: мәтіннің шағын бөлігін меңгеру кей оқушыға жеңілірек. Топқа бөлу кезінде оқушылардың деңгейін ескеріп, шамадан тыс салмақ түсірмеу маңызды.
Оқушылар бір-бірін тыңдауға дағдыланып, өз оқығанын салыстырады, түсінгенін баяндауға үйренеді.
Жоспар құру және қызықтыру
Әр топ өз оқыған бөлігіне ат қояды. Мұғалім тақтаға жазып отырады — осылайша әңгіменің жоспары жасалады.
Кейде мәтіннің бір бөлігі талданбай қалуы мүмкін. Ондайда ең қызық тұсын (шиеленіс, шешімге жақын эпизод) қалдырып, уақыт жетпесе — үй тапсырмасы ретінде ұсыну пайдалы.
Талқылау сұрағы: «Бала Бауыржан кішкентай кезінде қандай болды?» Оқушылар дәптерге топтау сызбасын жасайды: ортасына «Бауыржан» деп жазып, айналасына мінез-құлқы мен қасиеттерін жинақтайды.
Талдауда ерекше мән берілетін құндылықтар
- Жеті атаны білу
- Үлкенді сыйлау
- Сөз тыңдау, тәртіп
- Ата дәстүрін құрметтеу
- Жыл қайыру сияқты ғұрыптарды тану
Оқу процесін ұйымдастыруға арналған жетекші сұрақ: «Сіз бұл мәтінді балаларға қалай бөліп оқытасыз?» — топтардың атауы арқылы құрылым жасалып, әңгіме логикасы айқындалады.
3) Ойтолғау
Мақсаты: өзіндік рефлексия, құндылықты өмірмен байланыстыру.
Оқушылар өз-өзінен: «Мен жеті атамды білемін бе?» деген сұраққа келеді. Сонымен бірге Қ. Мырза Әли жырлағандай, Отанын сүйген адамның қандай болуы керектігі талқыланады.
Ата-баба өсиеттері мен мақал-мәтелдерге кезек беріліп, оқулықпен жұмыс жалғасады. Сабақ соңында кестенің «Не үйрендім?» бөлімі оқушылардың өз сөзімен толтырылады — әркім өзіне ашылған жаңалықты нақтылайды.
Батырдың Отанға деген сүйіспеншілігін танытатын мақал-мәтелдер мен нақыл сөздерге назар аударту оның тұлғалық қасиеттерін тереңірек ашуға көмектеседі.
Сабақ басында пайдаланылған сызба мен кестеге қайта оралу — мазмұн мен идеяны жинақтауға, жұмыстың нәтижесін жүйелі түрде шығаруға мүмкіндік береді.
Үй тапсырмасы
Альбом құрастыру
Бауыржан Момышұлының фотосуреттерін жинау, өсиет сөздерін іріктеп жазу, материалды жүйелеп альбом жасау.
Ізденіс бағыты
Кітап көрмесіндегі дереккөздер арқылы батыр туралы қосымша мәлімет тауып, қысқаша мазмұндап келу.
Бағалау
Бағалау сабақтағы белсенділікке, мәтінді түсіну деңгейіне, топтық жұмысқа қатысуына және қорытындыдағы «Не үйрендім?» бөлімін нақты тұжырымдауына сүйене отырып жүргізіледі.