Көксеректің өлімі
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Павлодар облысы, Екібастұз қаласы, №11 жалпы орта білім беретін мектеп мемлекеттік мекемесінің кітапханашысы Шарбекова Саулет Қабиболлақызы 7-сыныпқа арналған (сабақ- телехабар) үлгісіндегі іскерлік сабақты ұсынады.
Тақырып
М. Әуезовтің «Көксерек» хикаяты: адам мен аң тартысы.
Мақсаттар
Білімдік мақсат
«Көксерек» хикаятындағы қасқырдың тағылық жолға түсуін суреттеудегі жазушы шеберлігін таныту.
Танымдық мақсат
Аң мен адам арасындағы тартыс арқылы тіршілік үшін күрестің күрделі де қиын екенін дәлелдеу.
Тәрбиелік мақсат
- Табиғатты қорғай отырып, қасқырға қатысты көзқарасты қайта қарау.
- Іскерлік пен біліктілік дағдыларын дамыту.
- Мамандыққа бағдар беру, шығармашылыққа баулу.
Сабақтың форматы
Сабақ түрі
Іскерлік сабақ
Өткізу тәсілдері
Монолог жазу, пікір қорғау, образға ену
Пәнаралық байланыс
Психология, әлем әдебиеті
Көрнекіліктер
Оқушылар салған суреттер, мұғалім дайындаған слайдтар
Сабақтың өзегі: «Кімнің жауыздығы күшті?»
Сабақтың талқылау нүктесі — «Адамның жауыздығы күшті ме, әлде аңның жауыздығы күшті ме?» деген сұрақ. Оқушылар өз көзқарасын дәлелдеп, мәтінмен жұмыс арқылы пікірін негіздейді.
Шығармашылық бөлім: жас қаламгерлер байқауы
Сыныпта «жас жазушылар» байқауы ұйымдастырылып, оқушылар адам, қасқыр және ит бейнесінен монолог жазады. Бұл тапсырма кейіпкер психологиясын түсінуге және автор идеясын сезінуге көмектеседі.
«Әуезовтен бізге жетті көп дерек,
Тұтқын бопты Құрмашжанға Көксерек.
Шуылдасып ауылдың бар иттері,
Жабылыпты Көксерекке көп төбет.
Бөрі-дағы бөрілігін жасапты,
Қасқырдайын көріп пе едің қасапты?
Тамақ беріп, күтіп-баққан Құрмашты
Жауыз қасқыр аямай-ақ асапты…»
Монолог тақырыптары
- Мен — Құрмаш
- Мен — Көксерек
- Мен — Қасен
- Мен — Аққасқа
Көрме және визуалды талдау
Сабақта оқушылар салған иллюстрациялар көрмесі ұйымдастырылып, әр сурет арқылы оқиға желісі мен кейіпкер мінезі талданады. Бұл жұмыс мәтінді қабылдауды жеңілдетіп, эмоциялық әсерді күшейтеді.
Әлем әдебиетімен үндестік
Қасқыр тақырыбы әлем әдебиетінде кең көрініс тапқан. Сабақта салыстырмалы шолу жасалып, үш классикалық бағыт айқындалады: қасқырдың адамға жақындығы, қасқырдың адамға қарсы табиғаты және адамның өзі себепкер болатын трагедия.
Джек Лондон
«Ақ азу» шығармасында қасқырды үйрету, адамға адалдық, достық идеясы алға шығады.
М. Әуезов
Қазақ даласы үшін қасқыр — «қырдың жауы». «Көксерек» арқылы жазушы осы шындықты көркем дәлелдеуге ұмтылады.
Ш. Айтматов
«Жан пида» романында қасқыр тағдырына адамның араласуы, табиғи тепе-теңдікті бұзуы себеп болады деген ой түйіледі.
Бұл үш туынды — классикалық әдебиет қазынасы. Ал қасқыр туралы келесі жаңа сөзді кім айтады? Бұл — болашақтың ісі. Мүмкін, сол қалам сіздердің араларыңыздан табылар.
Көксерекке мінездеме
Оқушылар кейіпкер мінезін сөздер арқылы «портрет-ұғымға» айналдырады. Бұл тәсіл образдың ішкі логикасын ашуға көмектеседі.
Сабақ құрылымы: «Талдау – Жалғау – Самғау»
Анықтама
Мұхтар Әуезов
1897–1961
Туған жері
Семей облысы, Абай ауданы
«Көксерек»
1929 жыл
Тақырып өзегі
Қасқыр – Табиғат – Адам
Кейіпкерлер
Құрмаш, әжесі, Қасен, ауыл адамдары, Көксерек, Аққасқа
Экран нұсқасы
«Көксерек» кинофильмі (қырғыз киносы). Режиссері: Толоуш Океев. Құрмаш рөлінде: Қамбар Уәлиев.
I. Талдау
Топтық сұрақтар арқылы әңгімедегі негізгі идея анықталады. Әдістері: Венн диаграммасы, тірек-сызбалар, пікірталас, болжам ұсыну.
- Дала тағылары мен адамдар әрекетіндегі ұқсастық неде?
- Көксеректің жойқын күшке айналу себебі қандай?
- Құрмаштың қайғылы тағдырына кім кінәлі?
- Табиғат тыныштығын бұзу мәселесіне көзқарасың қандай?
II. Жалғау
Мәтіннен үзінділер келтіріліп, мәнерлеп оқу арқылы ой «жүрекке түйіледі». Негізгі бөліктер:
- Қасқырлар мекені
- Көксерек — көкжал қасқыр
- Құрмаштың қайғылы тағдыры
- Көксеректің өлімі
III. Самғау
Оқушы алған әсерін жинақтап, «Жазушымен сырласу» және «Табиғат пен адам» тақырыптарында ой толғайды.
«Табиғат — Ана! Табиғаттың сырын танып білейік,
Табиғаттың тілін ұғып көрейік.
Тыныштығын сақтап өмір-өзеннің,
Ізгіліктің шамын жағып жүрелік!»
Негізгі түйін
Адам мен табиғат арасында үндестік пен үйлесім болуы тиіс. Бұл заңдылық бұзылса, оның салдары жақсылыққа апармайтынын жазушы ескертеді.
Үй тапсырмасы
- Мәтіннен 2–3 абзац үзіндіні жаттау.
- «Қасқыр неге ұлиды?» тақырыбында ертегі не әңгіме жазу.
- Қасқыр туралы естіген-білген деректерді жинақтау.
- Жазған монологты аяқтау.
- Шығарма: «Көксерек — табиғаттың тағы перзенті».
- Эссе: «Менің әңгімеден алған әсерім».
Қорытынды ой
Сабақты табиғатпен бастап, табиғатпен аяқтаймыз: Жер — бәріміздің ортақ үйіміз. Ол адамға да, аңға да жетеді. Бір-бірімізді сыйлап, табиғи тепе-теңдікті сақтай отырып өмір сүру — ертеңгі күн алдындағы жауапкершілік.
«Тіршілік иесіміз бәріміз де,
Сүруге өмір құқылымыз әлі біз де.
Сақтайықшы табиғат заңдылығын,
Сабақ болсын «Көксерек» тағы бізге!»
«Адам рухани дүниесін сыртқы табиғат құбылысын тану арқылы қалыптастырады» (Шыңғыс Айтматов).