Қызығуды ояту кезеңі - бұрынғы білетін мен жаңа білімді ұштастыру
Дарынды баланың әлеуетін ашу: мектептің басты міндеті
Дарынды балалардың шығармашылық қабілетін дамыту — Қазақстанның орта білім жүйесінің өзекті бағыты. Бұл бағыттың түпкі мақсаты — бүкіладамзаттық құндылықтар, ұлттық рухани мұра, адамгершілік пен ізгілік, елжандылық қағидаларына сүйенген, өзіне сенімді, ғылыми-теориялық білімі мен тәжірибелік дағдысы қалыптасқан, күрделі әлемдік және әлеуметтік кеңістікке еркін ене алатын дарынды тұлға тәрбиелеу.
Жаңа ғасыр талабына сай, өз көзқарасын жүйелі талдай білетін, өз өмірі мен қоршаған ортаға сын көзбен қарайтын жеткіншектерді дайындау — ұстаздың кәсіби парызы.
Қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімінің рөлі
Қазіргі кезеңде қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдерінің міндеті — жас буынды сөз өнеріне баули отырып, оқытудың шығармашылық сипатын күшейту; баланың жеке қабілеті мен әлеуметтік белсенділігін дамытуға мүмкіндік жасау; шығармашыл, дарынды тұлға қалыптастыру.
Шығармашылық тұлғаның айқын белгілері
- өз ісіне сенімділік;
- қиялдың ұшқырлығы;
- танымдық қызығушылықтың жоғары болуы;
- әдемілікті сезіне білу;
- өзгеше шабыт пен тың идеяға бейімділік.
Дарынды оқушы қалай ерекшеленеді?
Дарынды балалар мектеп бағдарламасын жылдам меңгереді, зеректік пен байқағыштығы жоғары болады. Олардың көпшілігі уақытын шығармашылық іске арнайды: сурет салады, өлең жазады, өзіндік ізденіске бет бұрады.
Туа біткен қабілет және оны дамыту
Ж. Аймауытовтың пікірінше, адам өмірге өзіне тән табиғи қасиеттері мен қабілеттерімен келеді. Ал сол туа біткен әлеуетті дамытатын негізгі күш — оқыту мен тәрбие. Бала қабілетіне неғұрлым ерте көңіл бөлінсе, соғұрлым оны толық ашуға мүмкіндік артады.
Ерте қолдау не үшін маңызды?
Американдық ғалымдардың пайымдауынша, бала бойындағы ерекше қасиеттерді өзіне жақын, жасы үлкендер дұрыс әрі жеткілікті бағаламаса, ол өз қабілетін ашпай, өзгелердің қатарында қалып қоюы ықтимал. Сондықтан байқап, танып, бағыт беру — отбасы мен мектептің ортақ жауапкершілігі.
Тұлғаның өзегі — тіл байлығы
Рухани бай, жан-жақты дамыған дарынды тұлғаның басты қасиеттерінің бірі — тіл байлығы. Өз ойын нақты, терең мағыналы әрі көркем жеткізе алатын, шешен де ойлы сөйлейтін, Абайша айтқанда жүрекке жылы тиетін, сөзі айналасы теп-тегіс жұмыр келетін адамда тұлғалық тұтастық қалыптасады. Сөз құдіретін игеру — шығармашылық пен ойлау мәдениетінің берік тірегі.
Қызықты сабақ — нәтижелі оқудың шарты
Бүгінгі әлемдік білім беру үдерісінің өзегі — жаңа технологиялар. Әр технология жаңа әдіс-тәсілдерімен ерекшеленеді. Мұғалім оларды оқушының қабілеті мен қабылдау деңгейіне қарай іріктеп қолданады, тиімді тұстарын үздіксіз жетілдіреді.
В. А. Сухомлинскийдің тұжырымы
«Сабақ жасөспірімдердің интеллектуалдық өміріне құр ғана сабақ болып қоймас үшін, ол қызықты болуы шарт. Осыған қол жеткенде ғана мектеп жасөспірімдер үшін рухани өмірдің тілеген ошағына, мұғалім осы ошақтың құрметті иесі мен сақтаушысына айналады».
Расында, қызықсыз сабақ құнарсыз тағам секілді: әсері әлсіз, нәтижесі мардымсыз. Ал қызықты сабақ мұғалімнің әдістемелік ізденісі, өзіндік қолтаңбасы, орынды қолданған тәсілдері арқылы шәкірт жүрегінен орын алады.
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы: құрылымы және тәсілдері
Өз тәжірибемде әлемнің 18 елінде сынақтан өткен «Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту» технологиясының әдіс-тәсілдерін қолданамын. Бұл бағдарлама үш кезеңнен тұрады: қызығуды ояту, мағынаны тану, ой-толғаныс.
1) Қызығуды ояту
Бұл кезең бұрынғы білім мен жаңа білімді ұштастыруға бағытталады. Сабақта қарастырылатын мәселе туралы оқушының не білетінін анықтаудан басталып, ойды қозғауға мүмкіндік береді.
Қолданылатын тәсіл: Топтау (ассоциация)
Топтау әдісі арқылы оқушылардың ойын серпілтіп, қызығушылығын арттыруға болады. Әр оқушы өз танымдық белсенділігін көрсетуге мүмкіндік алады.
2) Мағынаны тану
Бұл кезеңде оқушы жаңа ақпаратпен танысады, тақырып бойынша тапсырмалар орындайды. Оқушының өз бетімен жұмыс істеуіне, белсенділік танытуына жағдай жасалады.
Мұнда мұғалімнің міндеті — бағыттау, қолдау және оқушының ойлау әрекетін ұйымдастыру.