Тағы бір себебім, дәстүрлі сабақ кезіндегі бір оқушымның айтқан сөздері
Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету модулі: тәжірибеден есеп
«Егер сіз бір нәрсені алты жасар балаға түсіндіре алмасаңыз, демек оны өзіңіз де толық түсінбепсіз» — Альберт Эйнштейн
Мұғалімнің ойы
Бастауыш мектеп — баланы оқуға үйретіп, тәрбиелеумен қатар, оның тұлға ретінде өзін-өзі ашуына және жалпы дамуының қалыптасуына жағдай жасайтын негізгі кезең.
Тренердің ескертпелері
Заманауи технологиялардың түрлері мен қолдану ауқымы өзгеріп отырады. Ең маңыздысы — оларды тиімді әрі жүйелі қолдану.
Неге дәл сыни тұрғыдан ойлау?
Ұстаз үшін негізгі мақсат — әр сабақты түсінікті, тартымды және нәтижелі өткізу. Сабақ барысында оқушының ізденуі мен зерттеу дағдыларын қалыптастыру, пәнге қызығушылығын арттыру, ынталандыру үшін қолданылатын технологиялар көп. Солардың бірі — сыни тұрғыдан ойлау технологиясы.
Таңдауыма түрткі болған себептер
- Оқушылардың ойлау әрекетінде кейде тайыздық, жаттандылық, белгілі бір шеңберде ғана ойлану байқалды.
- Өзіме де сұрақ қойдым: «Мен шынымен сыни ойлай аламын ба?» Өз тәжірибемді зерттегім келді.
- Оқушылардың не білетінін және нені білгісі келетінін анықтауға ұмтылдым.
Оқушының бір ауыз сөзі
Дәстүрлі сабақ кезінде бір оқушым: «Мұғалім, сіз неге ол баланы сабақ оқымадың деп ұрсасыз? Егер ол сабақты түсінбесе, ол сізге несін айтады?» — деді. Осы сөз маған үлкен ой салды: оқушы қарсы пікір білдіру арқылы сыни ойлап тұрғанын аңғартты.
Сыни ойлаудың мәні: жаңаша қарау
Сыни ойлаудың негізгі міндеті — бойымызға сіңіп қалған дәстүрлі дағдылармен шектелмей, жаңаша ойлануға көшу.
Қарапайым мысал
Біз күнде үйренген жолымызбен үйге қайтамыз. Егер бір күні сол бағытты өзгертіп, басқа жолмен барсақ, жол бойы жаңа мәліметтерді, өзгерістерді байқап, көріп-білер едік. Дәл осы сияқты, сабақта стратегияларды қолдану оқушыларға оқиға мен құбылысты өздері байқап, талдауға мүмкіндік береді.
Бұл тәсілде білім оқушыға даяр күйінде берілмейді: ол өзінің ой еңбегін қажет ететін тапсырмаларды орындау арқылы білімге қол жеткізеді. Әр оқушы өз ойына шек қоймай жауап беруге дағдыланып, танымдық қабілеті мен шығармашылық ойлауы дами түседі.
Тәжірибеден үзінді: топқа біріктіру және «Жылы лебіз»
Сыни тұрғыдан ойлау модулінің тиімділігін өз тәжірибемде дәлелдеу үшін өткізген төрт сабағымда оқушылардың сыни ойлауы байқалған әрекеттерге назар аудардым. Сабақ басталмас бұрын оқушыларды үлестірмелі дидактикалық материалдар арқылы топқа біріктірдім.
Кіріспе бөлім: «Жылы лебіз» психологиялық дайындығы
Бұл кезеңде балалар бір-біріне жақсы сөз айтып, жылы тілектерін білдірді және өзін теңеу арқылы таныстырды:
- «Мен Бағдаулет — батырмын»
- «Ерасыл — ержүрекпін»
- «Айзада — аймын, өйткені ата-анам мені “айым” деп еркелетеді»
Ерекше әсер қалдырғаны — әдетте сөйлемейтін, ұялшақ оқушымның: «Әнуар — әлдімін» деуі. Мұндай сөздердің бала жанын жылытып қана қоймай, өз-өзін тануға жетелейтіні анық.
Осы теңеулердің өзі балаларды ойландырды: «Мен неге өзімді осылай сипаттадым? Мен қандай адаммын?» деген ішкі сұрақтар пайда болып, олар әңгімеге белсенді араласып, сұрақтар қоя бастады. Бұл — сыни тұрғыдан ойлауға бастайтын маңызды қадам.
Сұрақ қою арқылы ойды тереңдету
Сабақ барысында мен оқушыларға жуан және жіңішке сұрақтар қойып отырдым, ал олар жауап берді. Оқушы алдымен түсінуге ұмтылады, қойылған сұраққа жауап беруге дайындалады, басқа балалардың сұрақтарын мұқият тыңдайды. Уақыт өте келе олар сұрақ құрастырудың өз алдына күрделі жұмыс екенін түсініп, ең сәтті сұрақтарға ілтипат білдіре бастайды.
Бақылаған оң өзгерістер
- Оқушының ойын еркін айтуы
- Пікір айтуға және дәлелдеуге талпынысы
- Топта талқылауға белсенді қатысуы
Қорытынды
Қорыта айтқанда, сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары оқушылардың шығармашылығын және ізденушілігін дамытады, әрқайсысына жеке тұлға ретінде қарауға мүмкіндік береді. Ең бастысы — олардың өзіне деген сенімін нығайтып, білімге деген ынтасын арттырады.
Ескерту: «Толық нұсқасын жүктеу» жолы түпнұсқа мәтінде берілген, бірақ бұл жарияланымда файл/сілтеме көрсетілмеді.
Жарияланым форматы: өңделген мәтін