Қазақша рефераттар

Қоңыр балдырлар

Мақсат, міндеттер және күтілетін нәтиже

Жалпы мақсат

Мүктің құрылысы мен түрлерін таныстыру, табиғаттағы және шаруашылықтағы маңызын түсіндіру; табиғатты сүюге, өз бетінше бақылау жүргізуге дағдыландыру.

Міндеттер

  • Ойлау, талдау, салыстыру және қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
  • Жеке және жұппен жұмыс істеуге үйрету.
  • Білім, білік және дағдыларды қалыптастыру.

Күтілетін нәтиже

Оқушылар белсенді қатысу арқылы сындарлы ойлауға, пікірін еркін айтуға және өз ойын дәлелдеп талдауға машықтанады.

Негізгі идеялар

Сыни тұрғыдан ойлау

Сұрақ қою, дәлел келтіру, салыстыру және қорытынды жасау арқылы білімді тереңдету.

Жаңа тәсілдер және АКТ

Оқытуда ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалану, визуал және интерактивті материалдармен жұмыс.

Дарынды оқушыларды қолдау

Қосымша тапсырмалар, тереңдетілген сұрақтар және зерттеушілік бағыттағы жұмыс түрлері.

Бағалау

Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау: кері байланыс, өзін-өзі бағалау, жұптық бағалау.

Ойындар мен тапсырмалар

Уақыт: шамамен 25 минут

«Алтын қақпа» және «Тас қақпа» (жылдам сұрақ-жауап)

Бұрынғы білімді белсендіру үшін оқушылар қысқа әрі нақты жауап береді. Негізгі бағыт — өсімдіктерді жүйелеу және балдырлар тақырыбы бойынша қайталау.

Сұрақтар (жүйелеу және ұғымдар)

  1. Өсімдік түрлерін жүйелеу дегеніміз не?
  2. Түр деп нені айтамыз?
  3. Балдырлардың қоңыр және қызыл түсті болуы неліктен?
  4. Балдырлардың табиғаттағы маңызы қандай?
  5. Балдырларды қорғау үшін қандай шаралар қолданылады?
  6. Ұлпалары болмай, мүшелерге бөлінбегендіктен балдыр денесі қалай аталады?
  7. Балдыр жасушасындағы хлоропластар қалай аталады?

Сұрақтар (мысалдар мен ерекшеліктер)

  1. Жасыл балдырдың біржасушалы талшықты түрін ата.
  2. Ғарышқа ұшырылған біржасушалы талшықсыз балдырды ата.
  3. Хроматофоры оралма тәрізді орналасқан көпжасушалы жасыл балдыр.
  4. Қоңыр балдырлар қайда кездеседі?
  5. Ламинария су түбіне қандай бөліктері арқылы бекінеді?
  6. Хроматофоры білезік тәрізді болып, су түбіне бекініп өсетін жіп тәрізді жасыл балдыр.
  7. Балдырлардың суға бөліп шығаратын газы қандай?

Қосымша сұрақтар (тереңдету)

  1. Қоңыр балдырларда хлорофилден басқа қандай түсті пигмент болады?
  2. Балдырлар жынысты көбейгенде гаметалардың қосылуынан не түзіледі?
  3. Теңіз түбіндегі балдырлардың қор заты қандай?
  4. 1 грамм қара топырақта балдырлар шамамен қанша болады?
  5. «Теңіз орамжапырағы» деп қай балдыр аталады?
  6. Кладофора жасыл балдырын қай салада/не үшін пайдаланады?
  7. Жұмыртқа жасушасы ұрықтанғаннан кейін не болады?

«Күміс қақпа» (терминдермен жұмыс)

Негізгі ұғымдар

  • Таллом
  • Хроматофор
  • Жасыл балдыр
  • Жасыл балдыр өкілдері
  • Хламидомонада жасуша қабықшасы
  • Хлорелла
  • Хлорококк

Жасыл және қоңыр балдырлар

  • Спирогира
  • Улотрикс
  • Қоңыр балдырлар
  • Ламинария
  • Саргассум
  • Қоңыр балдыр жасушасы
  • Турбинария

Қызыл балдырлар және үдерістер

  • Қызыл балдырлардың көбеюі
  • «Теңіз жүзімі»
  • Порфира
  • Агар-агар
  • Кладофора
  • Диатом
  • Фотосинтез

«Алтын қақпа» (суретпен жұмыс)

Оқушылар суреттер арқылы балдырлар мен мүктердің негізгі белгілерін ажыратады, құрылымдық бөліктерін атап, қорытынды жасайды.

Жаңа сабақ: мүктер

Жалпы сипаттама

  • Жер бетінде мүктердің 22 000–27 000 түрі кездеседі.
  • Мүктерді зерттейтін ғылым бриология деп аталады.
  • Мүкте сабақ пен жапырақ болады, бірақ тамыр болмайды.

Ризоид және ұлпалар

Тамырдың қызметін ризоид атқарады. Ризоид — бірнеше жасушадан тұратын, жіңішке жіп тәрізді сыртқы қабық өсіндісі. Ол арқылы өсімдік топырақтан су мен минералды заттарды сіңіреді.

Мүк сабағын сыртынан қабықша қаптайды. Қабықшаның астында хлоропластарға бай, жақсы дамыған фотосинтездеуші ұлпа орналасады. Өткізгіш, тірек, қор жинаушы және жабын ұлпалары салыстырмалы түрде нашар жетілген. Су мен минералды заттардың тасымалдануы өткізгіш ұлпалардың қатысуымен жүзеге асады.

Мысал: «Көкек зығыры» (құрылысы мен ерекшелігі)

  • «Көкек зығыры» деп аталу себебі — сабақ ұшындағы қалпақшасының жиектері зығыр талшығы тәрізді жіңішке тілімделген.
  • Сабағы мен жапырағы бар, ылғалды көп сіңіреді.
  • Ылғалды ұстап қалуы орман алқаптарының батпақтануына әсер етуі мүмкін.
  • Екіүйлі өсімдік: аталық және аналық дарақтар бөлек дамиды.
  • Биіктігі шамамен 40 см-ге дейін жетеді.
  • Топыраққа ризоидтары арқылы бекінеді; жапырақ жасушаларында хлорофилл болғандықтан фотосинтез жүреді.

Жынысты көбею

Аталық өсімдіктің ұшында аталық жыныс жасушалары, аналық өсімдіктің ұшында аналық жыныс жасушалары түзіледі. Су қатысында олар қосылып, ұрықтану жүреді. Ұрықтанған жұмыртқа жасушасынан қауашақ (спорангий) дамып, оның ішінде споралар жетіледі.

Жыныссыз көбею

Спора — екі қабықшасы бар жасуша. Піскен споралар қауашақтан шашылып, қолайлы жағдайда өніп, жіп тәрізді жасыл балдырға ұқсас өскінше түзеді. Өскіншедегі бүршіктерден кейіннен аталық және аналық өсімдіктер қалыптасады.

Бекіту және талдау

«Бірін-бірі оқыту» (бос орындарды толтыру)

Төмендегі сөйлемдерді мәтінге сүйене отырып толықтырыңыз:

  1. Мүктердің жер бетінде __________________________ түрі бар.
  2. Мүктерді зерттейтін ғылым ________________________ деп аталады.
  3. Мүктердің __________________________ болады.
  4. __________________ болмайды, оның қызметін __________________ атқарады.
  5. __________________ — жіңішке жіп тәрізді сыртқы қабықтың өсіндісі.
  6. Ол арқылы өсімдік топырақтан __________________________ сіңіреді.
  7. Мүк сабағының сыртын __________________________ жауып тұрады.
  8. Қабықшаның астында хлоропластарға толы, жақсы жетілген __________________________ орналасады.
  9. __________________, ____________________, ____________________ және ____________________ ұлпалары нашар жетілген.
  10. Су мен минералды заттардың тасымалдануы ____________________ ұлпалардың қатысуымен жүзеге асады.

Венн диаграммасы

«Көкек зығыры» мен «шымтезек мүгінің» ұқсастығы мен айырмашылығын Венн диаграммасы арқылы салыстырыңыз.

Көкек зығыры

  • Белгілерін жазыңыз
  • Мысалдар келтіріңіз

Ұқсастығы

  • Ортақ қасиеттерін белгілеңіз
  • Құрылысы мен көбеюін салыстырыңыз

Шымтезек мүгі

  • Белгілерін жазыңыз
  • Экологиялық маңызын көрсетіңіз

Рефлексия

Сұрақтар

  1. Бүгінгі сабақта не білдік?
  2. Жұппен жұмыс жасау тиімді болды ма?
  3. Сабақтың қай кезеңдері ерекше ұнады?
  4. Бүгінгі сабаққа қандай баға бересің?

Қысқа қорытынды

Бұл сабақта мүктердің негізгі құрылымдық ерекшеліктері, ризоидтың қызметі, фотосинтезге қатысатын ұлпалар, сондай-ақ жынысты және жыныссыз көбею жолдары қарастырылды. Қайталау ойындары арқылы балдырлар тақырыбы бекітіліп, жаңа тақырыпқа логикалық көпір жасалды.

Жүктеу

Материал: «Мүктер» (сабақ жоспары және тапсырмалар жинағы).

Файлды жүктеу Тапсырмаларға оралу