Сөйлеу әрекетінде қозғаушы күш - ырғақ
Ағылшын тілі сабағында дидактикалық ойындар арқылы коммуникативтік құзіреттілікті дамыту
Қазіргі мектеп тәжірибесінде шетел тілін оқытудағы өзекті міндеттердің бірі — оқушылардың коммуникативтік құзіреттілігін жүйелі дамыту. Осы мақсатқа жетуде дидактикалық ойындар ерекше орын алады: олар оқу үдерісін жандандырып, қызығушылықты күшейтеді және білімді тереңірек меңгеруге көмектеседі.
Бастапқы кезеңде ағылшын тілін оқытудағы негізгі аспектілердің бірі — ойын элементтерін тиімді пайдалану. Ойын арқылы бала қоғамдық тәжірибені меңгереді. Сондықтан әр сабақта қолданылатын дидактикалық ойын сабақтың мазмұнына, мақсатына және оқушының жас ерекшелігіне сай таңдалуы тиіс.
Ойынның педагогикалық мәні
Ойын — адамның жасына қарамастан көңіл күйін көтеріп, ойландыруға жетелейтін әрекет. Ол төзімділік, алғырлық, тапқырлық, ұқыптылық, ізденімпаздық және іскерлік сияқты қасиеттерді қалыптастыруға мүмкіндік беретін тиімді педагогикалық тәсілдердің бірі.
Сонымен қатар ойын баланың тапқырлығын, байқағыштығын, зейінін арттырып, ерік-жігер сапаларын да дамытады.
Коммуникативтік мақсатпен қолдану
Ағылшын тілін меңгерту барысында ойын элементтерін құзіреттілікке бағытталған тапсырмалармен ұштастыру оқушыны өздігінен дамуға, жетілуге қабілетті тұлға ретінде қалыптастыруға ықпал етеді.
Сабақтағы ойынның басты идеясы — білім беруді ойынмен ұштастыру, яғни оқытуды әрекетке айналдыру.
Ойын түрлері және оларды іріктеу
Ойын түрлері көп. Бастауыш және орта буында жиі қолданылатындары: ойын-сабақ, ойын-жаттығу, сергіту ойындары, дидактикалық мақсаттағы ойындар, сөздік ойындар, логикалық ойындар және басқа да түрлер. Осылардың ішінде дидактикалық мақсаттағы ойындардың оқыту үдерісінде коммуникативтік құзіреттілікті дамытудағы үлесі ерекше.
Сөздік ойындар
Лексиканы бекіту, жаңа сөзді контексте қолдану, жылдам жауап беру дағдысын қалыптастыру.
Логикалық ойындар
Қисынды ойлау, салыстыру, топтастыру, қорытынды жасау сияқты танымдық әрекеттерді дамыту.
Рөлдік ойындар
Қарым-қатынасты табиғи жағдайға жақындату, диалог құру, сөйлеу ырғағын қалыптастыру.
Жас ерекшелігі және рөлдік ойындарды ұйымдастыру
Психологиялық тұрғыдан бастауыш және орта буын оқушылары белсенді әрі өте қозғалмалы келеді. Бұл жастағы балалар өздерін еркін ұстап, сабаққа қызығушылықпен қатысады; айналасындағыны бақылап, оны бейнелеуді ұнатады. Олар рөлдік ойындарды табысты әрі қарқынды жүргізе алады.
Сөйлеу әрекетінде қозғаушы күштің бірі — ырғақ. Сөйлеу ырғағын құру мұғалім үшін рөлдік ойындарды ұйымдастырудағы ең күрделі тұстардың бірі болуы мүмкін. Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін мұғалім ойынға қатысушының өзіндік сөйлеу ырғағын үлгі ретінде көрсетіп, тапсырманы дұрыс құрастыруы қажет.
Тақырыптық рөлдік ойындардың әсері
Тақырыптық рөлдік ойындар сөйлеу дағдыларының қалыптасуын жеделдетіп, оқушының өз ойын нақты әрі жүйелі жеткізуіне көмектеседі.
Ойынның оқу үдерісіндегі нәтижелері
Ойын — сырттай қарағанда қарапайым әрекет сияқты көрінгенімен, мәні жағынан ұжымдық іс-әрекет. Баланың ойынға белсенді қатысуы оның топ ішіндегі өзге әрекеттерін де айқындайды және сыныптағы ынтымақтастықты күшейтеді.
Оқушыда қалыптасатын дағдылар
- қисынды ойлау қабілеті дамиды;
- өздігінен жұмыс істеуге үйренеді;
- сөздік қоры байып, тілдік дамуы жеделдейді;
- зейіні қалыптасып, байқампаздығы артады;
Әлеуметтік және тәртіптік әсері
- өзара сыйластыққа және ынтымақтастыққа үйретеді;
- ережені сақтау арқылы тәртіптілікке баулиды;
- бір-біріне деген сенімді арттырады;
- сабаққа қызығушылықты күшейтеді.
Сабақ барысында оқушының зейінін оқу әрекетіне шоғырландыру, ауызша сөйлеу және жазу дағдыларын қалыптастыру, пәнге қызығушылықты арттыру, сондай-ақ өз бетінше жұмыс істеу қабілетін дамытуда дидактикалық ойындардың орны айрықша.
Оқу тапсырмаларын ойын арқылы меңгерту
Мәтінді мазмұндауға үйрету, жоспар құру, белгілі бір суретке тақырып қоя білу, сурет бойынша сөйлем құрастыру, мұғалімнің қолдауымен өз ойларын және қызықты іс-әрекеттерін әңгімелеу — бұлардың барлығы дидактикалық ойындар барысында біртіндеп қалыптасады.
Балалар білімді ойын арқылы қабылдауға бейім. Сондықтан сабақтағы ойын оқушының ой-өрісін кеңейтіп, оқу мотивациясын арттырады. Ойын барысында бала көптеген мәлімет алады және өзіне тән психологиялық ерекшеліктерін дамытады.
Тиімді ұйымдастыру шарттары
- ойын мазмұны сабақ мақсатына дәл сәйкес болуы;
- жас ерекшелігі мен сынып деңгейі ескерілуі;
- барлық оқушыны қатыстыруға мүмкіндік беруі;
- бағалау мен кері байланыс қысқа әрі түсінікті болуы.
Білім беру үрдісіндегі өзектілігі
Ұжымдастырылған, мақсатты әрі жүйелі ойындар — оқытудың нәтижелілігін арттыратын маңызды ресурс. Алдағы уақытта 12 жылдық білім беруге көшу контексінде мемлекеттік стандарт жобаларында да ойын технологияларын қолдануға ерекше мән берілетіні байқалады. Бұл — дидактикалық ойындардың мектептегі тіл үйрету тәжірибесінде перспективалық бағыт екенін көрсетеді.
Қорытынды: дидактикалық ойындар — оқушының тілдік белсенділігін арттырып, қарым-қатынасқа түсуін табиғи арнаға бағыттайтын, коммуникативтік құзіреттілікті қалыптастыруда тиімді педагогикалық құрал.