Мұның бәрі адам денсаулығына зиян

Адамның шаруашылық іс-әрекеті үдемелі түрде қоршаған ортаға әсер етуде. Бұл әсер көбіне байқалмай басталғанымен, уақыт өте табиғи жүйелердің тұрақтылығын бұзып, топырақты, су көздерін және ауаны ластау арқылы табиғат ахуалының күрт нашарлауына әкеледі. Кей жағдайларда келтірілген зиян орны толмас зардап қалдырады.

Табиғи процестердің негізінде жатқан заңдылықтарды елемеу табиғат пен адам арасындағы қайшылықты тереңдетеді. Америкалық эколог Риклерс табиғатқа келтірілген зиянды түзетудің «айқын, әмбебап» тәсілі әрдайым бола бермейтінін атап көрсетіп, экологиялық жауапкершілік тек жеке фактілермен шектелмей, адамның қоршаған ортаға жалпы көзқарасымен өлшенуі тиіс екенін меңзейді.

Өнеркәсіп орындары күн сайын атмосфераға улы газдарды және өте ұсақ бөлшектерден тұратын қоспаларды шығарады. Олар ауа ағындарымен таралып, кейде алғашқы шыққан орнынан мыңдаған километр қашықтыққа жетеді. Сондықтан газ және қатты бөлшек түріндегі шығарындыларды азайту — адам денсаулығы мен жалпы тіршілік үшін ерекше маңызды.

Ластанудың салдары күнделікті өмірде анық сезіледі: көз ашиды, тыныс тарылып, үздіксіз жөтел пайда болады. Мұндай жағдайлар жаппай денсаулық дағдарысын туындатып, ауыр зардаптарға әкелуі мүмкін.

Ядролық жарылыстардың салдары ешбір саналы адамды бейжай қалдырмайды. Семей атом полигоны тарихындағы оқиғалар радиацияның адам өміріне тигізетін орны толмас зиянын айқын көрсетеді: сынақ кезінде халықтың бір бөлігі уақытша көшірілгенімен, ауылда қалған адамдар жарылысты алыстан тамашалаған. Кейін олардың ешқайсысы тірі қалмағаны туралы деректер келтіріледі.

Бұл мысал экологиялық қауіптің тек табиғатқа емес, тікелей адам тағдырына қатысты екенін еске салады.

Қазіргі кезеңде адамның экологиялық ортасы көбіне қала кеңістігімен байланысты. Қала — табиғи ортадан өзгеше, техногендік энергия мен өндірістік факторлар шоғырланған, көптеген параметрі бойынша «экстремалды» орта.

Қала тұрғындарының көпшілігі демалысын табиғи ортада өткізуге ұмтылады. Денсаулықтың төмендеуін ағзаның ортаға толық бейімделе алмауы және қолайсыз факторларға беретін теріс жауабы ретінде қарастыруға болады. Денсаулыққа ең күшті әсер ететін себептердің бірі — әртүрлі ластаушы заттардың жоғары деңгейі.

Қазақстандағы кей қалалар «экологиялық апат аймағы» мәртебесіне ие. Соның бірі ретінде Өскемен жиі аталады. Қала дамып, көркейіп келе жатқанымен, көпжылдық өндірістік шығарындылар атмосфералық ауаның сапасына ауыр салмақ түсірді.

Мысалы, қорғасын адам ағзасына ең алдымен жүйке жүйесі арқылы әсер етеді, кейін ішкі мүшелердің жұмысына ықпал етіп, психикаға да зиян келтіруі мүмкін. Радиация мен басқа да уытты факторлар өкпе және жүрек ауруларының, қан қысымының жоғарылауының артуына себеп болады деген уәж айтылады.

Адамға табиғат берген ең қымбат байлықтардың бірі — атмосфералық ауа. Қазақстанда ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп қарқынды дамығандықтан, ауа тазалығы үшін жүйелі күрес ерекше маңызға ие.

Зерттеулер өндірістің орналасуына қарай ауаға тарайтын негізгі ластаушылар ретінде қорғасын, күкірт ангидриді, көмірқышқыл газы, азот диоксиді, мышьяк, күйе, хлор және шаң секілді компоненттерді атап өтеді. Бұл деректер ауа сапасын жүйелі мониторингтеудің қажеттігін күшейтеді.

Экологиялық қауіпсіздік тек технологиялық шаралармен шектелмейді. Қоршаған ортаға жауапты көзқарас қалыптастыру, экология саласында үздіксіз білім беру және тәрбие жұмыстары — ұзақ мерзімді нәтижеге жеткізетін негізгі бағыттардың бірі.

Табиғатты сақтау — адамның өз болашағын сақтау. Сол себепті экологиялық шешімдер жеке адамның тұрмыс дағдысынан бастап, кәсіпорынның өндірістік саясатына және мемлекеттік деңгейдегі жоспарлауға дейін біртұтас жүйе ретінде қарастырылуы тиіс.