Сыныптағы диалогті дамыту
Сыныптағы диалогті дамыту
Сыныптағы диалогті дамыту жұмысы бірнеше бағытты қамтиды: өзімді таныстыру, сыныпқа мінездеме беру, әрі мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін жүйелі өрістету.
- Өзімді таныстырамын.
- Сыныпқа мінездеме.
- Мектеп жұмысы мен оқушы жетістіктерін өрістетудегі негізгі тұлға – мұғалім (Strong, Ward & Grant, 2011).
Негізгі мәселе: жеке тұлғаны жан-жақты дамыту
Бүгінгі таңда білім берудегі басты міндет – жеке тұлғаны жан-жақты дамыту. Жеке тұлға – қоғам мақсатына сай ойлау мен сөйлеу қабілеті арқылы саналы әрекет жасап, қарым-қатынас құратын, рухани және зияткерлік қасиеттерімен, мінез-құлық ерекшеліктерімен дараланатын адам.
Оқытудағы қорытынды
Демек, жеке тұлғаны дамыту үшін оқытудың жаңа әдістерін қолдана отырып, білім берумен қатар тәрбиелеу жұмысын да жүйелеу қажет. [1]
Жаңа білім үлгісі және жаңа мұғалім бейнесі
Білімнің жаңа үлгісі өзіне сай жаңа форматтағы мұғалімді талап етеді. Мұндай мұғалім шығармашылықпен жұмыс істеп, қызметінің барлық қырын зерттеуге ынталы, пәнін терең меңгерген, кез келген педагогикалық жағдайда білімділігі мен парасаттылығы арқылы шешім қабылдай алатын, педагогикалық үдерістің нәтижесін жақсартуға ұмтылатын маман болуы керек. [2]
«Сабақта мұғалімнің өзінің не біліп, не істейтіні маңызды, бірақ оның ықпалымен шәкірттерінің не біліп, не істейтіні одан да маңыздырақ. Нағыз ұстаз осы қасиетімен бағаланады».
Білімнің терең әрі тұрақты болуы: оқушының өзі қалыптастыруы
Әрбір мұғалімнің мақсаты – оқушылардың алған білімінің терең әрі ұзақ уақыт сақталуы. Білімнің оқушы жадында тұрақтауы үшін оқушы оны дайын күйінде қабылдамай, өзі құрастыруы қажет. Сондықтан мұғалім сабақта оқушыға білімді өз бетімен қалыптастыруға мүмкіндік беретін жағдай жасауға тиіс.
Диалогтің рөлі
Оқушылардың көбірек білетін адамдармен (сыныптастары немесе мұғалімімен) диалог жүргізу мүмкіндігі болған жағдайда, оқу үдерісі жеңілдей түседі. Диалогқа негізделген оқыту мұғалім мен оқушы, сондай-ақ оқушы мен оқушы арасындағы сұхбат арқылы шәкірттердің өзіндік ой-пікірін жүйелеуге және дамытуға көмектеседі. [3]
Сұрақ қою мәдениеті және сыни ойлау
Мұғалімнің жетекші сұрақтары арқылы талқылауға түскен тапсырмалар және оқушылар арасындағы зерттеушілік әңгімелер оқушы жадында ұзақ сақталады. Оқушылар күрделі, мазмұнды сұрақтарға жауап беру арқылы сыни тұрғыдан ойлайтын тұлға ретінде қалыптасады.
Осы мақсатта өз сабақтарымда диалог арқылы оқытуды қолдануға тырыстым. Алғашқы өткен «Санды өрнектер. Әріпті өрнектер» тақырыбындағы сабақта оқушылар сұрақтарға көбіне бір сөзбен жауап беріп, өз ойын толық жеткізе алмады. Сұхбат «Бастама – жауап – кейінгі әрекет» үлгісімен ғана шектелді.
Мысал: «Бастама – жауап – кейінгі әрекет»
Бастама: Мұғалім: «Әріпті өрнек деп қандай өрнекті айтады?»
Жауап: Сымбат: «Құрамында әріптері бар өрнекті».
Кейінгі әрекет: Мұғалім: «Жақсы!»
1-сурет. Сұрақ қоюдың «Бастама – жауап – кейінгі әрекет» үлгісі
Нәтижесінде сабақтағы диалог өз деңгейінде көрініс таппады. Ал сұрақ қою – маңызды дағдылардың бірі: сұрақ дұрыс қойылған жағдайда ол оқытудың тиімді құралына айналып, оқушылардың білім алуын қолдап, оны жақсартып әрі кеңейте алады.
Төмен және жоғары дәрежелі сұрақтар
Кездескен қиындықтарды жою үшін сабақ барысында берілетін тапсырмалар мен сұрақтардың сипатына өзгерістер енгіздім. Оқушылардың тақырыпты түсінуіне қол жеткізу үшін мұғалімдер сұрақтардың екі түрін жиі қолданады: төмен дәрежелі және жоғары дәрежелі сұрақтар.
Төмен дәрежелі сұрақтар
Кейде мұндай сұрақтар жабық сұрақтар деп те аталады. Олар көбіне жаттап алуға бағытталып, жауап «дұрыс/бұрыс» өлшемімен бағаланады.
Жоғары дәрежелі сұрақтар
Мұндай сұрақтар қойылғанда оқушылар ақпаратты қолдануға, қайта құруға, кеңейтуге, бағалауға және талдауға міндетті болады. [3]
Келесі қадам
Келесі сабақтарымда сабақтың әр кезеңіне сай сұрақтарды нақтырақ әрі мақсатты қоюға ерекше назар аудардым.