Қазақша рефераттар

Көміртектің ашылу тарихы

Сабақ туралы

Сабақтың тақырыбы

Көміртек

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Сабақтың мақсаты

  • Оқушыларда көміртек туралы түсінік қалыптастыру.
  • Ізденімпаздыққа, ойлауға, сауаттылыққа, тазалық пен қауіпсіздікке, адамгершілікке, ұйымшылдыққа және экологиялық сауаттылыққа тәрбиелеу.
  • Ғылыми-материалистік көзқарасты дамыту және пәнге қызығушылық ояту.

Әдіс-тәсілдер, көрнекілік және байланыс

Әдіс-тәсілдер

  • Сатылай кешенді талдай оқыту
  • Түсіндіре әңгімелеу
  • Топтастыру, ой шақыру
  • Топтық жұмыс
  • Қызығушылықты ояту сұрақтары
  • Сергіту ойындары
  • Есептер шығару, кітаппен жұмыс
  • Химиялық диктант

Көрнекілігі

  • Периодтық кесте
  • Есептер жинағы
  • Үлестірме қағаздар

Пәнаралық байланыс

  • Физика
  • Математика
  • Тарих

Сабақ барысы

  1. 1 Ұйымдастыру кезеңі.
  2. 2 Оқушыларды түгендеу және сынып тазалығына назар аудару.
  3. 3 Психологиялық ахуал қалыптастыру.
  4. 4 Үй тапсырмасын қайталау.
  5. 5 Сұрақ-жауап ойыны (сынып 6 топқа бөлінеді).

Сұрақ-жауап ойыны

Тақырыпты бекіту үшін фосфор элементі бойынша қысқа әрі нақты сұрақтар қойылады.

Формат: 6 топ

1) Фосфордың атаулары

Қазақша: фосфор, орысша: фосфор, латынша: phosphorum.

2) Периодтық жүйедегі орны

3-период, 5-топ, негізгі топша.

3) «Фосфор» атауының шығу себебі

«Жарық шығарғыш» мағынасымен байланысты.

4) Реттік нөмірі, салыстырмалы атомдық массасы және құрылысы

Реттік нөмірі: 15, салыстырмалы атомдық массасы: 31. Атом құрылысы: P (15p, 16n), 15e.

5) Валенттігі және тотығу дәрежелері

Валенттігі: III, V. Тотығу дәрежелері: +3, +5, 0, −3.

6) Аллотропиялық түрөзгерістері

Ақ, қызыл, қара фосфор.

7) Ақ фосфордың қасиеттері

Өте белсенді, улы; ауамен жанасқанда өздігінен тұтанады; қараңғыда жарық шығарады.

8) Қызыл фосфордың қасиеттері

Қоңыр-қызыл түсті; улы емес; суда нашар ериді; ұшпайтын зат.

9) Қара фосфордың қасиеттері

Түсі графитке ұқсас; қолға май тәрізді сезіледі; жартылай өткізгіш.

10) Қандай реакцияларға қатысады?

Оттекпен әрекеттесіп оксид, металдармен әрекеттесіп фосфид түзеді.

11) Сутекпен қосылысы

Фосфин.

12) Фосфиннің қасиеттері

Өте улы, тұрақсыз; сарымсақ иісті; күшті тотықсыздандырғыш.

13) Фосфор(V) оксидінің қасиеттері

Қышқылдық оксид; өте су тартқыш; ақ ұнтақ.

14) Фосфор қышқылы: формуласы және қасиеттері

Ақ түсті кристалдық зат; суда өте жақсы ериді; үш негізді, орташа күшті қышқыл.

15) Орта тұздары

Фосфаттар. Мысалдар: натрий фосфаты, кальций фосфаты.

16) Қышқыл тұздары

Гидрофосфаттар және дигидрофосфаттар.

17) Фосфордың маңызы

Тақырыпты талқылау: тірі ағзадағы және өндірістегі рөлі, қауіпсіздік және экологиямен байланысы.

18) Фосфордың қолданылуы

Тақырыпты талқылау: өнеркәсіптегі және тұрмыстағы қолданылу бағыттары.

Көміртектің ашылу тарихы

Көміртек — тіршілікке тірек, өмірге өзек элементтердің бірі. Оның нақты қай уақытта және қалай табылғанын дәл айту қиын.

Лавуазье еңбегіндегі дерек

1781 жылы француз ғалымы А. Лавуазье «Жай денелер кестесі» еңбегінде көміртекті латынша carboneum, ал carbo сөзін «көмір» деп көрсеткен. Осы дерек көміртектің элементтік табиғатын алғаш дәлелдеген ғалымдардың бірі А. Лавуазье екенін аңғартады.

Атаулардың қалыптасуы

  • Орысша «углерод» атауын 1824 жылы орыс ғалымы М. В. Соловьев қолданған.
  • Қазақша «көміртегі» атауын 1928 жылы аудармашы Р. Бөкейханов пайдаланған.