Табиғи зат
Бастауыш сыныпта ойын арқылы оқытудың маңызы
Бірсарынды әрі бір бағытта ұзақ жүргізілген іс-әрекет баланың дамуына елеулі зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан, әсіресе бастауыш сыныптарда оқыту барысында әртүрлі әдістер мен жұмыс формаларын алмастыра отырып қолдану қажет.
Бастауыш сынып оқушыларының білуге деген ынтасы мен мүмкіндігін толық пайдалану, оларды оқу үдерісінде үздіксіз дамытып отыру және алған білімін практикада қолдану дағдыларын қалыптастыру үшін ойын түрлерін мақсатты түрде енгізу маңызды. Барлық оқушыны сабаққа тарта білу, белсенділігін оята білу — мұғалімнің кәсіби көрсеткіші. Осы себепті сабақтарымда ойын элементтерін қолдану балалардың үйренуіне, білім алуына және жеке тұлғалық мүмкіндіктерін ашуға көмектеседі.
Интерактивті ойынның әсері
Интерактивті ойын-жаттығулар танымдық қызығушылықты арттырады: оқушы жаңа нәрселерді танып-білуге ұмтылады, белгісіздік алдындағы қорқынышты жеңуге үйренеді және өз-өзін жайлы аймақтан шығуға ынталандырады.
Ойынға қойылатын әдістемелік талаптар
- 1 Ойынның мақсатын нақты қойып, қажетті көрнекіліктер мен материалдарды алдын ала дайындау.
- 2 Ойын басталар алдында оның жүргізілу тәртібін оқушыларға толық түсіндіру.
- 3 Сыныптағы барлық баланың қатысуын қамтамасыз ету.
- 4 Ойын барысында әр оқушының қатысуын бақылап, дұрыс шешім қабылдауына, ойлануына, өз ойын еркін айтуына және дәлелмен сөйлеуіне қолайлы жағдай жасау.
Ойын материалы сабақтың тақырыбы мен мазмұнына неғұрлым сәйкес таңдалса, оның танымдық әрі тәрбиелік маңызы да арта түседі. Ойынды тиімді пайдалану сабақтың әсерлілігін күшейтіп, оқушының ынтасы мен қызығушылығын көтереді.
Күнделікті қолданылатын ойын түрлері
«Кім көп біледі?»
Сөздердің мағынасын ажыратуға, түсіндіруге дағдыландырады.
Сөз жалғастыру
Ойды жылдам құрауға, тілдік белсенділікті арттыруға көмектеседі.
«Әр әріптен бір сөз»
Сөздік қорды молайтады, икемді ойлауды дамытады.
«Ойлан, тап»
Сөз мағынасы туралы ұғымды бекітеді (қарсы және мәндес сөздер).
«Топтай біл»
Заттарды тақырып бойынша топтауға, қажетіне қарай ажыратуға үйретеді.
«Не өзгерді?»
Түбір мен қосымшаны, дыбыс-әріп ерекшеліктерін ажыратуға бағыттайды.
Ойын-жаттығулар үлгілері
«Пікірлер тасқыны»
Мақсаты: дивергенттік ойлау мен бірлесіп жұмыс істеуді дамыту.
Барысы
- Сынып 3–4 адамнан тұратын топтарға бөлінеді.
- Әр топқа бір заттың атауы беріледі (мысалы: көрпе, бау, бор).
- 2 минут ішінде басқа топтың ойына келмейтіндей үш қолдану тәсілін ойлап табады.
- Топтардың таңдауы талқыланады.
Нәтижесі
- Қиял мен шығармашылық ойлау дамиды.
- Топпен жұмыс істеу дағдысы қалыптасады.
- Қарапайым заттардың әртүрлі жағдайда қолданылатыны түсініледі.
Мысалы, бау тек байлау үшін емес, пішін жасауға, ойыншық, шашбау, алқа, білезік, гүл құрастыруға да жарайды.
«Байланыстырып көр»
Мақсаты: бір-бірімен байланысы жоқ ұғымдар арасында байланыс табу.
Қажетті құралдар
Әр оқушыға: 5 қағаз қиындылары және қалам.
Барысы
- Оқушылар әр қағазға бір сөзден жазады.
- Сөздер мына 5 топқа сәйкес болуы тиіс: табиғи зат, жасанды зат, жануар, сезім, қалаулы болашақ.
- Қағаздар аударылып, үстелге қойылады.
- Екі оқушы таңдалады: олар «табиғи зат» қағаздарын ашады.
- 10 секунд ішінде екі сөздің арасында кемінде бір байланыс табуы керек.
- Табылмаса, сынып көмектеседі. Кейін күрделендіріп, «табиғи зат + сезім», «жасанды зат + жануар» сияқты жұптастыру орындалады.
Бұл тапсырмалар шығармашылық ойлауды талап етеді, сондықтан оқушының кез келген қисынды жауабы қабылданады. Мұнда «ең қолайлы» шешімнен гөрі шығармашылық ой мен қабілетті дамыту маңыздырақ.
«Бұл қалай өзгерген?» (дыбыс пен әріп)
Бұл ойын дыбыстар мен әріптердің айтылуы мен жазылу ерекшеліктерін меңгертеді. Ойын барысында бір әріптің өзгеруі сөздің мағынасын қалай өзгертетінін көрсетуге болады:
«Кім көп біледі?» (мағына ажырату)
Бұл ойын арқылы көпмағыналы немесе дыбысталуы ұқсас сөздердің мағынасы ажыратылады.
Ойын тәртібі
- Сынып екі топқа бөлінеді: «мұғалімдер» және «оқушылар».
- «Мұғалімдер» әртүрлі мағынасы бар сөздерді айтады.
- «Оқушылар» сол сөздердің мағынасын түсіндіреді.
Мысалдар
- ара: жәндік; ара: құрал
- алма: жеміс; алма: қимыл (алма — алма!)
«Ойлан, тап» (қарсы және мәндес сөздер)
Ойын сөз мағынасы туралы ұғымдарды бекітуге көмектеседі.
Ойын тәртібі
- Мұғалім бір сөзді ақырын айтады.
- Оқушы сол сөзге мағынасы қарама-қарсы сөзді табады.
- Келесі кезеңде мұғалім мәндес сөздің бірін атайды, оқушы мағынасы жуық екінші сөзді айтады.
- Көп сөз тапқан оқушы жеңімпаз атанады.
Мысалы: мұғалім ұзын десе, оқушы қысқа дейді. Мұғалім Отан десе, оқушы туған жер, ел, атамекен деп жалғастырады.
«Топтай біл» (жіктеу және сауатты жазу)
Бұл ойын оқушылардың ой-өрісін кеңейтіп, заттарды белгілі бір тақырып бойынша топтай білуге, олардың не үшін қажет екенін ажыратуға және сауатты жазуға дағдыландырады.
Мысал
Берілетін сөздер: сәбіз, қияр, түйе, жылқы.
Оқушылар топтайды: сәбіз, қияр, картоп — көкөністер.
Қорытынды
Қазіргі таңда бастауыш сатыда берілетін білімге қойылатын талап жоғары. «Білімнің көзі — бастауышта» екенін ескере отырып, білім сапасын арттыру үшін оқушылардың танымдық белсенділігін күшейтіп, қызығушылығын тұрақты түрде оятып отыру қажет. Бұл мақсатқа жетудің тиімді жолдарының бірі — сабақта ойын технологияларын жүйелі әрі мақсатты қолдану.