Жаңа тақырып
Сабақтың барысы
Бұл сабақта оқушылар Сәкен Сейфуллиннің «Наурыз» өлеңін оқып, мазмұны мен көркемдік ерекшеліктерін талдайды. Жұмыс түрлері кезең-кезеңімен ұйымдастырылып, оқушының белсенді қатысуына басымдық беріледі.
1) Психологиялық кезең
Мұғалім оқушылармен жылы амандасып, жағымды көңіл күй қалыптастырады: «Қайырлы таң, халайық!»
2) Тақырыпқа шығу: жұмбақ сөз (кроссворд)
Оқушылар бүгінгі сабақта кім туралы сөз қозғалатынын кроссворд арқылы табады: әр сұраққа бір сөзбен жауап беріп, жауаптың бірінші әрпін жазып отырады.
- 1. Ертегі «Алтын ...»
- 2. «Рассказ» сөзінің аудармасы қандай?
- 3. Көшпелі қазақтар қандай үйде тұрған?
- 4. «Сказка» қазақша қалай аударылады?
- 5. Мақалды жалғастыр: «Ас атасы — ...»
Қорытынды: шыққан сөз — «Сәкен». Демек, бүгінгі сабақ Сәкен Сейфуллин туралы болады.
Атыңнан айналайын қайран Сәкен,
Ұмытпан демім барда тұлғаңды әсем.
Ту ұстап, тұлпар мініп, қол бастаған,
Тар жолда тайғақ кешіп болдың көсем.
ХХ ғасырдағы қазақтың жаңа әдебиетінің негізін салушылардың бірі, «үш бәйтеректің» көрнекті өкілі — Сәкен Сейфуллин. Аз ғана ғұмырында ол кейінгі ұрпаққа мол рухани-мәдени мұра қалдырды.
3) Тақырып пен мақсатты нақтылау
Мұғалім сабақтың тақырыбын, мақсаттарын таныстырып, күтілетін нәтижелерді қысқаша айқындайды.
4) Үй тапсырмасын тексеру: сұрақ-жауап
Жаңа тақырыпқа кіріспес бұрын өткен материал қайталанады. Қайталау сұрақ-жауап әдісі арқылы жүргізіледі.
1. С. Сейфуллин қай жылы дүниеге келген?
2. Сәкеннің шын аты қандай?
3. 1908–1913 жылдары қай мектепте оқыған?
4. Тұңғыш өлеңдер жинағы қалай аталады?
5. Омбы мұғалімдер семинариясында қай жылдары оқыған?
6. Сәкен қай жерде ауыл мұғалімі болып жұмыс істеді?
7. Жас ақын Анненковтың «азап вагонында» неше ай болды?
8. «Азап вагоны» тіркесінің аудармасы қандай?
9. 1925–1937 жылдары қайда, қандай қызмет атқарды?
10. Қандай газет пен журналдың редакторы болды?
11. С. Сейфуллинге қандай айып тағылды?
12. 1938 жылы ақын қандай қасіретке ұшырады?
Қосымша тапсырмалар
- Ақынның «Дала» өлеңін жатқа оқу.
- «Менің далам» тақырыбында шағын әңгіме дайындау.
5) Жаңа тақырып: «Наурыз» өлеңі
Сөздікпен жұмыс
Оқулықтағы сөздікпен жұмыс (123-бет). Түсініксіз сөздердің мағынасы ашылып, мәтінмен байланысы анықталады.
Мәнерлеп оқу
Мұғалім С. Сейфуллиннің «Наурыз» өлеңін мәнерлеп оқиды. Оқушылар тыңдай отырып, негізгі ойды, көңіл күйді, бейнелі сөздерді белгілеуге дағдыланады.
Талдау және сұрақтарға жауап
Оқушылар өлең соңындағы сұрақтарға жауап беріп, мәтіннің мазмұнын өз сөзімен жеткізеді және көркемдік тәсілдерді байқайды.
Сергіту сәті
Мәтінді мәнерлеп оқып, аудару тапсырмасы ұсынылады:
- Сәкен — үлкен лирик ақын.
- Сәкен өлең жазуды ерте бастады.
- Сәкеннің сыр сандығы — сұлулықтың символы.
- Сәкен — адамгершілігі мол, адал жанды, нағыз халық ұлы.
6) Сөйлесу: жұптық жұмыс
Оқушылар бір-біріне сұрақ қойып, жауап береді. Мақсат — мәтін мазмұнын еркін баяндау, дәлел келтіру, пікір айту мәдениетін қалыптастыру.
7) С. Сейфуллин туралы қосымша мәлімет
Отбасы туралы
- Әкесі: Сейфолла — домбырашы, аңшы.
- Шешесі: Жамал — адал, көрікті, ақылды, әңгімешіл жан.
- Бауырлары: Малиқаджар, Абумуслим, Ғабдулмажит, Рахима, Камила, Салима.
Жұбайы мен балалары
- Жұбайы: Гүлбаһрам.
- Үйленген жылы: 1926 жыл, Қызылорда қаласы.
- Қызы: Лаура (1929–1932). Сәкен оны еркелетіп Дәрі Дана (Дәрдана) деп атаған.
- Ұлы: Аян (1936). Атты Мұхтар Әуезов қойған.
- Аян бір жасқа толған күні НКВД қызметкерлері Сәкенді тұтқынға алған.
Естелік және мұра
- С. Сейфуллин есімімен көптеген ауыл, театр, мектеп, кітапхана және көшелер аталады.
- 1985 жылдан бастап Целиноградта (қазіргі Астана) С. Сейфуллин мұражайы жұмыс істейді.
- Мұражай жанында ақынның ескерткіші орнатылған.
Сабақ соңындағы көрнекілік
Сабақ соңында актер, драматург Қанат Жүнісовтің Сәкен ақынға арналған «Сәкен — сұңқар» атты клип-өлеңі көрсетіледі. Сәкеннің рөлін Қанат Жүнісов сомдайды.
8) Қорытынды және бағалау
Оқушылардың өлеңді түсінуі, талдауы, жауаптарының дәлелділігі және сөйлесу кезіндегі белсенділігі негізге алынып, қорытынды жасалады. Бағалау жүргізіледі.
9) Үй тапсырмасы
С. Сейфуллиннің «Наурыз» өлеңін жаттау.