Бес жолды өлең құрастыру
Қазақ тілі (3-сынып): Сөз таптары
Сабақ туралы
- Сабақтың тақырыбы
- Сөз таптары
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Әдіс-тәсілдер
- Топтау, бес жолды өлең, көрнекілік және т.б.
- Көрнекіліктер
- Суреттер, кестелер, плакат, маркер, слайд және т.б.
- Пәнаралық байланыс
- Әдебиеттік оқу, дүниетану
Сабақтың мақсаттары
-
Сөз таптары туралы алған білім, білік, дағдыларды іс жүзінде сауатты қолдануға дағдыландыру; өз ойын айтуға және пікірін талқылауға үйрету.
-
Сын тұрғысынан ойлауды, шығармашылық қабілетті және тіл байлығын дамыту.
-
Өз бетімен және топта жұмыс істеуге, бірін-бірі зейін қойып тыңдауға, құрметтеуге үйрету арқылы адамгершілікке тәрбиелеу.
Негізгі ұғым
Сабақта зат есім, етістік, сын есім, сан есім туралы білім қайталанып, олардың барлығы бір сөзбен сөз таптары деп аталатыны бекітіледі.
1) Психологиялық ахуал
Сабақ басында оқушылар бір-біріне, қонақтарға және мұғалімге жылы лебіз айтып, жағымды көңіл күй қалыптастырады. Бұл әрекет сабаққа ынта мен сенім сыйлайды.
2) Ой қозғау (топтық жұмыс)
Сынып төрт топқа бөлінеді. Әр топ өз атауына байланысты не білетінін айтады. Оқушылар зат есім, етістік, сын есім, сан есім туралы негізгі түсініктерді еске түсіреді.
Сұрақ-жауап
- Бұл төрт ұғымды бір сөзбен қалай атаймыз? — Сөз таптары.
- Сөз таптарына тұңғыш анықтама беріп, тілімізге енгізген ғалым кім? — Ахмет Байтұрсынов.
3) Жаңа сабақ (оқиға желісі)
Мұғалім оқушыларға сыйлық қорапшасын көрсетіп, оның сыртындағы жазудың ерекшелігін байқатады. Қорапша ашылғанда суға қатысты бейнелер (толқын, су, өзен, көл) көрінеді.
«Мұхитқа сапар» тапсырмасы
Оқушылар «Сөз таптары» деп аталатын арал туралы шағын сюжетті тыңдайды: арал тұрғындары төрт түрлі кемемен қатынайды, бірақ бір күні аралға жете алмай қалады. Балалар тапсырмаларды орындау арқылы тұрғындарға көмектеседі.
4) Жаттығулар
3-жаттығу: Сөздерді топтастыр
Сөздерді оқып, сұрақ қойып, мағынасына қарай кестеге орналастыр.
Зат есім
Жауабыңды осы жерге жаз.
Етістік
Жауабыңды осы жерге жаз.
Сын есім
Жауабыңды осы жерге жаз.
Сан есім
Жауабыңды осы жерге жаз.
4-жаттығу: Зат есім мен етістікті тіркестір
Төмендегі зат есімдерді тиісті етістіктермен тіркестіріп жаз.
Зат есімдер
- қайық
- бала
- бақа
- доп
- құс
- ұшақ
- ағаш
- балақай
Етістіктер
- жүзеді
- секіреді
- ұшады
- өседі
- жүреді
Нұсқау: әр жұп «не істейді?» сұрағына жауап беретіндей етіп құрастыр (мысалы: құс ұшады).
Сергіту сәті
Мұғалім сөздерді оқиды. Оқушылар сөз табына қарай қимыл жасайды: зат есім болса — қол көтеріп шапалақтайды; сын есім болса — қолмен толқын жасайды; сан есім болса — қолды жанға көтереді; етістік болса — отырып-тұрады.
Қорытынды сұрақтар: неше сөз оқылды? Оның ішінде нешеуі зат есім?
Дәптермен жұмыс: Көркем жазу
Оқушылар дәптерге күннің ретін жазып, интербелсенді тақтада берілген тапсырманы орындайды: сөздер мен әріптердің байланысын анықтап, сұрақ белгісінің орнына тиісті әріпті қояды.
Берілгендер
- Көктем— З
- Келді— Е
- Жасыл— ?
- Жетпіс— ?
Көркем жазу
Әріптерді көркем етіп жазу: Зз • Ее • Сс
5-жаттығу: Есте сақтау (жаңылтпаш)
Тапсырма топтарға бөлініп орындалады: етістік тобы оқиды, сын есім тобы жатқа айтады, зат есім және сан есім топтары мәтінді сөз таптарына талдайды.
Мұнда жаңылтпаш мәтіні оқулықтағы нұсқа бойынша қолданылады.
6-жаттығу: Мәтінді оқып, сөз таптарына талдау жаса
«Жануарлар әлеміне саяхат» мәтінін оқып, сөздерді сөз таптарына ажыратыңдар.
Мәтін
Қасқыр — жыртқыш, қайсар аң. Қазақстанда қасқырдың төрт түрі кездеседі. Салмағы 50 килограммдай болады.
Керік — әлемдегі ең биік жануар. Керіктің бойы 6 метрдей болады. Түсі қара-қоңыр, теңбілді, сары шұбар болады.
Қоян шөлді және орманды далада мекендейді. Қоянның құлағы ұзын, құйрығы үлпілдеген, қысқа. Дене тұрқы 68 сантиметр, салмағы 5–6 килограммдай болады.
Борсық — Қазақстанда кең тараған жануар. Дене тұрқы 75 сантиметрден асады. Орманды, таулы, далалы, сулы жерлерде кездеседі.
Талдау бағыты: зат есім, сын есім, сан есім, етістік сөздерін теріп жазып, сұрақтарын көрсет.
5) Шығармашылық жұмыс: Бес жолды өлең
Әр топқа сурет ұсынылады. Сол суретке байланысты бес жолды өлең құрастырылады: қасқыр, керік, қоян, борсық.
Нұсқа (құрылым)
- 1-жол: 1 зат есім
- 2-жол: 2 сын есім
- 3-жол: 3 етістік
- 4-жол: 4 сөзден тұратын сөйлем
- 5-жол: 1 қорытынды сөз (синоним/түйін)
Топтық критерий
Өлеңде сөз таптары дұрыс қолданылсын, ойы нақты әрі әсерлі болсын, әр топ мүшесі кемінде бір ұсыныс айтсын.
6) Кері байланыс
Оқушылар сабақ туралы пікірін «аралдар» арқылы білдіреді.
Қуаныш аралы
Бүгінгі сабақ мен үшін жеңіл болды, бәрін түсіндім.
Жаңалық аралы
Бүгінгі сабақ қызықты болды, енді түсініп келемін.
Түсінбеушілік аралы
Маған сабақ қиын болды, әлі толық түсінбедім.
7) Бекіту, үй тапсырмасы және бағалау
Сабақты бекіту
Қорытынды сұрақ: бүгінгі сабақта қандай жұмыстар орындалды? Оқушылар негізгі ұғымдарды атап, сөз таптарын ажырату тәсілдерін қысқаша түйіндейді.
Үй тапсырмасы
7-жаттығу, 143-бет.
Бағалау: сабақтағы белсенділік, тапсырмаларды дұрыс орындау және топтық жұмысқа қатысу ескеріледі.
Авторлық мәлімет
- Өңір
- Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы
- Мектеп
- №211 А. Байтұрсынов атындағы орта мектеп
- Мұғалім
- Какимбаева Арайлым Каскырбаевна