Елбасымыз Болашаққа бағдар
Домбыра — қазақтың жады мен жүрегін қатар сөйлеткен киелі мұра. Ән мен күйдің, жыр мен тарихтың үні осы екі ішектен тараған. Төмендегі мәтін — мектеп сахнасында өтетін «Нағыз қазақ – домбыра» атты дәстүрлі әдеби-сазды кештің редакцияланған, ықшамдалған және тілдік тұрғыдан реттелген нұсқасы.
Пролог: «Шерлі домбыра»
Сахна ашылады. Фанфар. Жүргізуші ортаға шығады.
Екі ішектің бірін қатты,
Бірін сәл-пәл кем бұра.
Нағыз қазақ — қазақ емес,
Нағыз қазақ — домбыра.
Армысыздар, құрметті қонақтар, аяулы ұстаздар және жас достар! Бүгін мектебімізде «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» идеясы аясында ұйымдастырылған «Нағыз қазақ – домбыра» атты дәстүрлі ән, күй, әдеби-сазды кешімізге қош келдіңіздер!
Рухани жаңғыру: кештің идеялық арқауы
Ел дамуының жаңа тарихи кезеңінде жаңғыру — үздіксіз жүретін үдеріс. Уақыт ешкімді күтпейді; заманға бейімделе алған ұлт қана өсіп-өркендейді. Осы тұрғыда рухани құндылықтарды сақтап, ұлттық өнерді дәріптеу — келер ұрпақтың санасын қалыптастыратын маңызды міндет.
Бүгінгі кешіміз де осы мақсатты көздейді: дәстүрлі күй өнері арқылы тарихты тану, тұлғаларды құрметтеу, ұлттық болмысты терең сезіну.
Сахналық бағдарлама: күй мен ән
Кеш барысында орындалатын шығармалар қазақ күйшілік дәстүрінің кең тынысын көрсетеді: тойдың шаттығы, көңілдің толқыны, туған жердің сағынышы, ұрпақ сабақтастығы.
Сейтек — «Тойбастар»
Орындайтын: Әбдіғаппарова Нұрайна
Секен Тұрысбеков — «Көңіл толқыны»
Орындайтын: Мұңайтпас Ерқанат
Бәкір Тәжібаев — «Ақбұлақ»
Орындайтындар: Мансұр мен Кәусар
Дәулеткерей — «Қос алқа»
Орындайтын: Айтбай Ұлпан
Әдеби монтаж
Ортада «Жас Ұлан» оқушыларының әдеби монтажы ұсынылады. Мақсаты — домбыраның қазақ руханиятындағы орнын поэзия арқылы айқындау.
Жүргізуші сөзі: домбыра туралы ой
Бабамыздың мұңысың сен, домбыра,
Анамыздың сырысың сен, домбыра.
Қазағымның жүрегінен жаралған,
Даламыздың үнісің сен, домбыра.
Домбыра, мұнша шешен болдың неге?
Күй толған көкірегің шежіре ме?
Сыр қозғап ғасырлардан жөнелесің,
Саусағым тиіп кетсе ішегіңе.Қасым Аманжолов
Қазақтың ұлттық музыкасындағы ең биік белестердің бірі — домбыра күйлері. Бұл өнер атадан балаға аманат болып жетіп, халқымыздың қымбат қазынасына айналды.
Дина Нұрпейісова: күй әлеміндегі дара тұлға
(Экранда Дина Нұрпейісова туралы бейнеролик көрсетіледі.)
Дина Нұрпейісова — қазақтың әйгілі күйші-композиторы, Қазақстанның халық әртісі. Ол 1861 жылы Батыс Қазақстан өңірінде дүниеге келген. Жастайынан домбыраға бейім болып, Дәулеткерей, Мүсірәлі, Әлікей, Түркеш, Ұзақ, Есжан, Байжұма, Баламайсаң секілді күйшілердің күйлерін нақышына келтіре орындаған.
Дина өнерінің даңқы елге жайылғанда, Құрманғазы арнайы іздеп келіп, домбыра тартысына сүйсініп, ақ батасын бергені — күй тарихындағы тағылымды оқиғалардың бірі.
Құрманғазы және «Адай» күйі
(Сахна сыртында «Адай» күйі әуені естіледі.)
Құрманғазы Сағырбайұлы (1823) — күй өнерінің алып тұлғасы. Жастайынан домбыраға жақын болып, сахараның дәулескер күйшілерінен тәлім алған. Оның көптеген шығармаларының ішіндегі халыққа кең тараған, қуат-қайраты мол күйлердің бірі — «Адай».
Сахналық шақыру
Сахнаға ауылдық Мәдениет үйінің домбыра үйірмесінің жетекшісі Аяпова Бақыт апай шақырылады.
Орындалатын күй: «Адай»
Халық күйі — «Келіншек»
Орындайтын: Аяпова Бақыт апай (шәкірттерімен)
Екі ішектің бірін қатты, бірін сәл-пәл кем бұра.
Нағыз қазақ — қазақ емес, Нағыз қазақ — домбыра!
Білгің келсе біздің жайды, содан сұра тек қана:
Одан асқан жоқ шежіре, одан асқан жоқ дана.Қадыр Мырза Әлі (өлеңінен)
Расында, әр күйдің өз тарихы, өз мінезі бар. Бұрын қазақ үйінің төрінде домбыра ілулі тұруы — үйдің берекесі мен өнерге құрметтің белгісі еді.
Домбыра — ұлт жадының аманаты
Біздің заманымызға қазақтың ән-күйлері, жыр-дастандары осы киелі домбыра арқылы жетті. Сондықтан әрбір қазақ домбыраны қастерлеп, төріне іліп, ұрпағына өнердің қадірін үйретеді.
Ән арнауы
(Осы бөлімде «Туған жер» әні орындалады. Орындаушылар: Ұлпан мен Аяулым.)
Әдемі, сенде әуен бар сезінгенге,
Менің де оны ұқпаған кезім кем бе?
Үніңе құлақ тосам құлап түсіп,
Тірліктің у-шуынан безінгенде.
Қорытынды сөз және алғыс
Бүгінгі «Нағыз қазақ – домбыра» атты әдеби-сазды кешімізді қорытындылау үшін құрметті қонақтарымыз — ардақты анамыз Шектібаева Света апай және аудандық Оқушылар үйінің үйірме жетекшісі Бекмолдаев Жасұлан ортаға шақырылады.
Құрметті көрермендер! «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» идеясы аясында өткен кешімізге келіп, тамашалағандарыңызға көп-көп рахмет! Келесі кездескенше, сау болыңыздар!
Ұйымдастыру дерегі
Мардан Байділдаев атындағы №232 орта мектеп
Тәрбие ісінің орынбасары: Гүлсім Нүрпейісова Берікболқызы