Сапқа тұру алдындағы және саптағы әскери қызметшінің міндеттері
Бұл сабақ саптық дайындықтың негізгі ұғымдарын бір жүйеге келтіреді: саптың құрылымы, басқару пәрмендері, сарбаздың жауапкершілігі және әскери сәлемдесудің орындалу тәртібі. Материал күнделікті жаттығуда қолданылатын нақты талаптарды қысқа әрі түсінікті түрде ұсынады.
Сабақтың құрылымы
Ұйымдастыру кезеңі (3 минут)
- Взвод командирі оқушыларды сапқа тұрғызады.
- Оқытушыға рапорт береді.
- Амандасу, түгендеу жүргізіледі.
- Оқушылардың сырт келбеті тексеріледі.
Өтілген тақырыпты сұрау (10 минут)
Сұрақ 1
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздікке қол жеткізу тарихын қысқаша баяндаңдар.
Сұрақ 2
Егемен Қазақстанның даму бағыты қандай?
Негізгі бөлім (22 минут)
Тақырып 1
Сап және оның элементтері
Тақырып 2
Алдын ала және орындалатын пәрмендер
Тақырып 3
Сарбаздың міндеттері
Тақырып 4
Сәлемдесуге жауап беру
Қорытынды бөлім (10 минут)
Бекіту сұрақтары арқылы негізгі ұғымдар қайталанып, саптық тәртіптің мәні нақтыланады.
Сап және оларды басқару
Сап — әскери қызметшілердің, бөлімшелердің және бөлімдердің Жарғымен белгіленген өзара іс-қимылын қамтамасыз ету үшін жаяу тәртіпте орналасуы.
Негізгі анықтамалар
- Қатар
- Белгіленген бір сызық бойында әскери қызметшілердің біреуі екіншісінің қасында орналасқан сап.
- Машиналар желісі
- Машиналардың біреуі екіншісінің қасында, бір сызық бойында орналасуы.
- Қаптал
- Саптың оң (сол) жақ шеті. Бұрылыс кезінде қаптал атаулары өзгермейді.
- Маңдайшеп
- Саптағы әскери қызметшілер тіке қарап тұрған жақ.
Өлшемдер мен орналасу
- Саптың тыл жағы
- Маңдайшепке қарама-қарсы жақ.
- Аралық
- Маңдайшеп бойынша әскери қызметшілердің, бөлімшелердің және бөлімдердің арасындағы қашықтық.
- Арақашықтық
- Түкпір жаққа қарай әскери қызметшілердің, бөлімшелердің және бөлімдердің арасындағы қашықтық.
- Сап ені және сап ұзындығы
- Сап ені — қапталдар арасындағы қашықтық. Сап ұзындығы — бірінші қатардан соңғы қатарға дейінгі аралық.
Сап түрлері
Екі қатарлы сап
Бір қатардағы әскери қызметшілер басқа қатардағы әскери қызметшілердің ту сыртында бір қадам арақашықтықта орналасады. Қатарлар бірінші және екінші деп аталады; бұрылыс кезінде өзгермейді.
Лек
Әскери қызметшілердің бір-бірінің ту сыртында жарғымен немесе командир белгілеген арақашықтықта орналасуы.
Жазылма сап және жорық сабы
Жазылма сапта бөлімшелер маңдайшеп бойынша бір сызықта (бір немесе екі қатармен) орналасады. Жорық сабында бөлімше лекте, не бөлімшелер лектерде бір-бірінің артында белгіленген арақашықтықта қозғалады.
Рөлдер
- Бағыттаушы
- Көрсетілген бағытта бірінші жүріп келе жатқан әскери қызметші.
- Тұйықтаушы
- Лектегі соңғы келе жатқан әскери қызметші.
Есте сақтауға
Бұрылыс орындалғанда қапталдардың атауы да, қатарлардың нөмірі де өзгермейді — бұл сапты басқарудағы тұрақты бағдар.
Алдын ала және орындалатын пәрмендер
Сапты басқару дауыспен, белгілермен, командирдің пәрмендері және бұйрық беру арқылы жүзеге асырылады. Пәрмендер алдын ала берілетін және орындалатын болып бөлінеді; кейде пәрмен тек орындалатын түрде де берілуі мүмкін.
Алдын ала берілетін пәрмен
Саптағы әскери қызметшілер командирдің қандай әрекетті талап етіп тұрғанын түсінуі үшін пәрмен нық, қатты және созылыңқы дауыспен беріледі.
Орындалатын пәрмен
Орындалатын пәрмен берілген сәтте оны шұғыл және нақты орындау қажет.
Орындау тәртібі және мысалдар
Жалпы қағида
Пәрмен берілгенде саптағы әскери қызметші саптық тұрысты қабылдайды. Егер саптан тыс болса, бастық жаққа бұрылып, саптық тұрысты қабылдайды.
Пәрмен үлгілері
- «Автоматтарды — КЕУДЕГЕ»
- «Взвод — ТОҚТА»
- «Қатардағы жауынгер … — АЙНАЛ»
Тоқтату пәрмені
Қабылдауды жою немесе орындауды тоқтату үшін «Тоқтат» пәрмені беріледі.
Сапқа тұру алдындағы және саптағы міндеттер
Саптық тәртіп — тек қозғалыс үйлесімі емес, ол жауапкершілік пен қауіпсіздік мәдениеті. Әскери қызметші төмендегі талаптарды міндетті түрде сақтайды.
Әскери қызметшінің міндеттері
- Өз қаруының, жеке қорғаныс құралдарының, бекініс құрал-саймандарының, нысанды киімінің және жабдығының жарамдылығын тексеру.
- Нысанды киімді ұқыпты реттеу; жабдықты дұрыс кию және жөндеу; анықталған кемшіліктерді жоюда жолдасына көмектесу.
- Саптағы өз орнын білу және оған жылдам, әбігерсіз тұру; қозғалыс кезінде түзелімді, белгіленген аралық пен арақашықтықты сақтау; қауіпсіздік талаптарын орындау; рұқсатсыз саптан шықпау.
- Сапта рұқсатсыз сөйлемеу және темекі тартпау; командирдің бұйрықтары мен пәрмендеріне мұқият назар аудару; жылдам әрі нақты, өзгелерге бөгет жасамай орындау.
- Бұйрықтар мен пәрмендерді бұрмаламай, қатты және анық жеткізу.
Сәлемдесуге орнында тұрып жауап беру
Саптағы және саптан тыс жауап
Аға шенді «Сәлеметсіздер ме, оқушы мырзалар!» немесе «Қош болыңыздар, оқушы мырзалар!» дегенде, саптағы не саптан тыс тұрған барлық әскери қызметшілер:
«Сәлеметсіз бе, аға лейтенант мырза!»
«Қош болыңыз, аға лейтенант мырза!»
Орнында тұрып сәлемдесу тәртібі
- Бастықтан 3–4 адым жерде тұрып, сол жаққа бұрылып саптық тұрысты қабылдау.
- Бастық жанынан өткенде (немесе жақындағанда) бұрыла отырып, оның бетіне қарау.
- Егер бас киім киілген болса: саусақтар бірге, алақан тік, ортаңғы саусақ бас киімнің шетіне (күнқағарға) тиіп тұратындай етіп, оң қолды қысқа жолмен бас киімге апару.
- Шынтақ иық сызығымен бір деңгейде және биіктікте ұсталуы тиіс.
Нақтылық — тәртіптің негізі
Сәлемдесу кезінде қашықтық, дене қалпы және қолдың орналасуы сақталмаса, әскери сыпайылық пен саптық үйлесім бұзылады.
Бекіту: сұрақтар мен тапсырмалар
Өзіңді тексер
- Сап элементтерін атаңдар.
- Сапты басқару қалай орындалады?
- Сарбаздың сапқа тұру алдындағы және саптағы міндеттері қандай?
- Сәлемдесуге орнында тұрып қалай жауап береді?