Абай және орыс әдебиеті

1. Кіріспе. «Адамзаттың Абайы»

• Пән туралы түсінік: мақсат-міндеттері және «абайтанудың» өзектілігі.
• Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Н. Ә. Назарбаевтың Абайдың 150 жылдық мерейтойында сөйлеген сөзі негізіндегі ойлар.
• Абайды оқыту, түсіндіру және жұртшылыққа таныту жолындағы абайтану ғылымы мен қазақ мектебінің жауапкершілігі.
• Оқу жүктемесі «Абайды білмек – парыз ойлы жасқа» тарауы: 10 сағат

2. Абайдың өмірі

• Ақын өмір сүрген заман: тарихи-әлеуметтік жағдайлар.
• Ата тегі, туып-өскен ортасы, алған тәлім-тәрбиесі.
• Әлеуметтік іске араласуы.
• Абайдың рухани дүниетанымының өсуі мен қалыптасу кезеңдері.

3. Ақынның халық даналығын тануы

• Абай ақындығының бастаулары.
• Білім алған мектептері және білімін кеңейту арналары.
• Ауыз әдебиеті — ақынның үлгі алған рухани қайнар бұлағы.
• Қазақтың өлең-жырлары, ертегі, қисса, аңыз-әңгімелерін әжесі Зереден және халық ақындары Дулат, Шөже, Байкөкше, Балталардан естіп, зердесіне тоқуы.

• Абайдың араб, парсы, шағатай тілдерін меңгеруі.
• Шығыс әдебиеті — Абай нәр алған рухани мектеп.
• Алғашқы шығармашылығына тән шығыстық сарындар.
• Шығыстық сипаттарды зерттеудің бүгінгі бағыт-бағдары.
• Абай шығармаларының Шығысқа қатысын ғылыми деңгейге көтерудегі М. Әуезов еңбегі.
• Шығыс ықпалының М. Мырзахметұлы еңбектерінде жаңаша зерделенуі.
• Шығыс әдебиеті мен мәдениетімен байланысын қарастырудағы тың көзқарастар.

5. Абай және орыс әдебиеті

• Орыс әдебиетіне ден қоюы және оқу аясының кеңеюі.
• Пушкин, Толстой, Лермонтов, Крылов, Салтыков-Щедрин, Некрасов шығармаларымен танысуы.
• Революционер-демократ ағартушылар Герцен, Чернышевский, Добролюбов еңбектерін оқуы.
• Аудармаларының қазақ әдебиетін жаңа ой орамдарымен байытуы және аударма ерекшеліктері.

6. Абай және Пушкин

• Пушкиннен жасаған аудармалары.
• Көркем-бейнелі ойды ұлттық танымға сай тәржімалау.
• «Онегиннің өлердегі сөзі» өлеңіндегі көркемдік шешімнің ақындық даралығы.
• Аударманы түпнұсқамен салыстыра оқығанда байқалатын ерекшеліктер.

• Шығыс, орыс, батыс әдебиеті ықпалының тарихи-әлеуметтік негіздері.
• Қазақ тілінің қуатын көтеріп, құнарын арттырудағы шығармашылық ізденісіне ауыз әдебиеті мен әлемдік әдебиеттің ықпалы.
• Өлең құрылымы, ойшылдық және сыншылдық болмыстағы орыс әдебиетінің әсері.
• Еуропа классиктері: Шекспир, Байрон, Гете, Дюма және т.б. шығармаларымен танысуы.
• Философтар мен ойшылдар: Сократ, Платон, Аристотель, Спенсер, Дарвин және т.б.
• Мысал мәтіндер: Дж. Байрон «Көңілім менің қараңғы», А. Мицкевич «Тұтқындағы поляк жандаралының сөзі», И. В. Гете – М. Ю. Лермонтов «Қараңғы түнде тау қалғып».

9. Абай мұрасының орыс және өзге тілдерде танылуы

• Абай өлеңдерінің шет тілдерге аударылуы.
• Өзге тілге тәржімаланған өлеңдердің көркемдік ерекшеліктерін талдау.

10. Абай мұрасын зерттеушілер және абайтану ғылымының қалыптасуы

• Абай туралы алғашқы ғылыми пайымдар мен бағыттар.
• Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ж. Аймауытов және т.б. зерттеушілердің пікірлері.

11. М. Әуезовтің абайтануға қатысты зерттеу еңбектері

• Абай мұрасын тану, насихаттау және таныту жолындағы ғылыми ізденістер.
• Абай шығармашылығын шығыс және батыс әдебиеті контекстінде қарастыру мәселелері.

12. Ақын шығармаларының басылымдары

• XX ғасырдың алғашқы ширегінде мұраның жинақталуы мен жариялануы.
• Оған ықпал еткен тұлғалар мен мәдени орта.
• Кәкітай Ысқақұлының Абай шығармаларының алғашқы жинағын шығарудағы еңбегі.

• Тірек ой: «Баланың жақсысы – қызық, жаманы – күйік» тұжырымы.
• Қарасөздерде көтерілген негізгі мәселелер мен даналық ойлар.
• Өсиет-нақылдардың өлеңдердегі ойлармен сабақтастығы және жанрлық ерекшелігі.

20. Екінші қарасөз

• Халықты намысқойлыққа, еңбексүйгіштікке, іскерлікке шақыру.
• Жағымсыз қылықтарды сынап, арылу жолдарын көрсету.
• Ұлттық дамудың экономикалық маңызын пайымдау.
• Еңбек ету, кәсіп қылу, мал табу жолдары туралы өсиет.

21. Оныншы қарасөз

• Бала тәрбиесі туралы ойлары.
• «Ғылымсыз ахирет те, дүние де жоқ» қағидасы арқылы оқуға бағыттаудың маңызы.

22. Он сегізінші қарасөз

• Киіну мәдениеті туралы көзқарасы.
• Кербездік ұғымына қатысты тұжырымдары.
• Адамның озатын қасиеттері: ақыл, білім, ар, мінез.

23. Он тоғызыншы қарасөз

• Адамның естілігіне психологиялық-педагогикалық талдау.
• Ес туралы ой түюі.
• Естігенді есте сақтаудың маңыздылығы.

24. Отызыншы қарасөз

• Адам мінезіндегі жағымсыз әрекеттерді сынау.
• Ар, ес, намысты білмей тұрып адамдық пен арлылық орнықпайтыны туралы тұжырым.
• Өмір мен өлім мәні жөніндегі философиялық таным.