Темекіден туындайтын ауруларды ата
12 желтоқсан — Денсаулық күні
Бүгінгі тренингтің өзегі — «Мен салауатты өмір салтын жақтаймын». Әңгіме салауатты өмір салтын сақтау, зиянды әдеттерден аулақ болу, қатерлі дерттердің алдын алу, тазалықты ұстану және тән мен жан саулығын қатар қорғау туралы.
Мақсаты
1) Денсаулықты қорғау мәдениетін қалыптастыру
Оқушыларды салауатты өмір сүруге үйрету; адам өміріне қауіп төндіретін қатерлі дерттерден сақтанудың жолдарын түсіндіру; темекі мен алкогольдің қоғамға және адам ағзасына тигізетін кері әсері туралы нақты түсінік беру.
2) Ойлау дағдысын және ішкі беріктікті дамыту
Ой-пікірді ашық айтуға жағдай жасау; өзін-өзі бағалауды және қорытынды ой түю қабілетін дамыту; ортаның қысымына қарсы тұруды дағдыландыру (темекі, алкогольді «сынап көруге» теріс көзқарас қалыптастыру).
3) Тазалық пен тұтастыққа тәрбиелеу
Тазалықты сақтауға, лас істерден аулақ болуға, тән сұлулығы мен жан сұлулығын қатар қорғауға тәрбиелеу.
Сабақ форматы
- Сабақтың түрі
- Тренинг
- Көрнекілігі
- ДК, интерактивті тақта, слайдтар
Негізгі ой
Ұзақ әрі сапалы өмірдің кілті көбіне адамның өз қолында: қозғалыс, тәртіп, тазалық, дұрыс таңдау және тұрақты дағды.
Аристотельдің «Жанды дене қозғалмаса — өледі» деген тұжырымы бүгін де өзекті: қимыл-қозғалыс — саулықтың тірегі.
Кіріспедегі ой-толғау
Аңыз бойынша Шыңғысхан ауырғанда әйгілі емші Ган Чун Цзиден «мәңгілік өмірдің дәрісі бар ма?» деп сұрайды. Емші: «Өмірде уақытша ғана болатын дәрі бар, ал мәңгілік өмір сүретін дәрі жоқ» дейді. Бұл — әр адам өз денсаулығына жауапты екенін еске салатын ой.
Мемлекет деңгейінде де денсаулық тақырыбы әрдайым маңызды: «Адам — елдің басты байлығы» деген ұстаным адамның өз әрекеті мен өмір салты денсаулығына тікелей әсер ететінін көрсетеді. Жастар — елдің болашағы, сондықтан әр жас өз денсаулығын қорғауды бүгіннен бастауы керек.
Үндеу
Ей, болашақ ұланым! Болашағы қазағымның, сендерсің деп білемін. Балғын да жас болашақ — мен сендерге сенемін!
Миға шабуыл: талқылау сұрақтары
- Деніміз сау болуы үшін не істеуіміз керек?
- Зиянды әдеттерге нелер жатады?
- Спорт пен қимыл-қозғалыстың адам денсаулығына әсері қандай?
Салауатты өмір сүрудің мақсаты
Қоғамның әлеуметтік-экономикалық дамуындағы қиындықтарға қарамастан, салауатты өмір сүру мәдениеті жалпыадамзаттық рухани құндылықтарға сүйенуі тиіс. Оның басты мақсаты — жеке тұлғаның үйлесімді дамуына ықпал ету, денсаулықты нығайту және адамның өмірлік белсенділігін арттыру.
Негізгі қағидалар
Дұрыс тамақтану
Қуатты теңгеріммен алып, артықты шектеу.
Зиянды әдеттерден аулақ болу
Темекі, алкоголь, есірткіден бас тарту.
Жеке бас гигиенасы
Тазалық — саулықтың тұрақты негізі.
Дене шынықтыру
Жүйелі қозғалыс — ұзақ өмірдің тірегі.
Оң эмоциялар
Күйзелісті сау жолмен басқару.
Қоршаған ортаның тазалығы
Таза орта — денсаулыққа тікелей әсер етеді.
Күн тәртібі
Ұйқы, оқу, демалыс теңдігі.
Үнемі қозғалыс
Белсенділік — ағзаның табиғи қажеттілігі.
Зиянды әдеттер: қысқаша шолу
Ішімдік ішу, темекі шегу, насыбай қолдану және нашақорлық — салауатты өмір салтына тікелей қарсы факторлар.
Алкоголь
Алкоголь (этил спирті, этанол) мөлдір әрі түссіз болады; кей сусындарда спирт мөлшері 40%-ға дейін жетеді. Ішімдікке әуестік бауырдың созылмалы ауруларына, ұмытшақтыққа, бүйрек ауруларына әкелуі мүмкін.
Темекі
Жасөспірімдер арасында ең кең таралған зиянды әдеттердің бірі — шылымқорлық. Оның салдары бронхитке, өкпе ауруларына, қатерлі ісік қаупінің артуына соқтырады. Темекі түтінінде 300-ден астам химиялық зат, соның ішінде никотин мен иіс газы сияқты аса қауіпті у бар.
Нашақорлық
Нашақорлық — адам денсаулығын күйрететін, жас ағзаны тез тәуелді ететін ауыр дерт. Зерттеулер бойынша, Қазақстанда жасөспірімдердің едәуір бөлігі өмірінде кемінде бір рет есірткі қолданып көргені айтылады. «Арақ, темекі және есірткі» — ауруға бастайтын үш қауіпті жол.
Ситуациялық тапсырма: Атабек оқиғасы
Атабек 16 жаста, 11-сынып оқушысы. Отбасында әкесі, анасы, 14 жастағы інісі және 12 жастағы қарындасы бар. Олар экологиялық тұрғыдан қатты ластанған қалада, 4 бөлмелі пәтерде тұрады. Әкесі бұрын ғылыми қызметкер болған, бірақ фабрика жабылып, жұмыссыз қалғаннан кейін күйзеліске түсіп, ішімдікке салынады. Анасы — мұғалім, жалақысы отбасын толық қамтамасыз етуге жетпейді. Атабек қабілетті болғанымен, отбасына көмектесу үшін оқуды тастамақ болады. Кейде әкесі оны ішімдік ішуге мәжбүрлейді. Достары да арақ ішіп, темекі шегеді; екеуі есірткіге тәуелді болып, қажеттіліктерін өтеу үшін ұрлыққа барады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Атабектің ортасында өміріне кері және оң әсер ететін қандай факторлар бар?
- Әкесінің ішімдікке салынуына не түрткі болды? Бұл қиындықты басқа жолмен шешуге болар ма еді?
- Атабектің інісі мен қарындасы өзін қалай сезінеді? Өздеріңді олардың орнына қойып көріңдер.
- Бұл отбасының өмірін жақсарту үшін қандай нақты қадамдар жасауға болады?
- Атабектің достары туралы не ойлайсыңдар? Қандай тәуекел байқалады?
- Бұл отбасын 5 жылдан кейін көз алдыңа елестет: не өзгеруі мүмкін?
Менің өмір салтым: өзін-өзі бағалау
Төмендегі әрекеттерді өз өміріңе қарап бағала: күнделікті, анда-санда немесе мүлде жасамаймын.
| № | Атқарылатын іс | Күнделікті | Анда-санда | Мүлде жасамаймын |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Таңертең ұйқыдан 07:00-де тұрамын | |||
| 2 | Таңертеңгі дене жаттығуын жасаймын | |||
| 3 | Мектепке уақытында келемін | |||
| 4 | Дене шынықтыру сабағына белсенді қатысамын | |||
| 5 | Сабақтан тыс шараларға қатысамын және үйдегі дене еңбегіне көмектесемін |
ЖИТС (АИТВ): алдын алу — басты қорғаныс
ДДҰ деректері бойынша АИТВ жұқтырғандар саны өсіп отырады. Сондықтан ең маңыздысы — жұғу жолдарын білу және сақтану мәдениетін қалыптастыру.
Инфекция көзі
Вирус жұқтырған адам — вирус тасымалдаушы немесе ЖИТС-пен ауырған адам инфекция көзі болуы мүмкін. Белгілер байқалмайтын тасымалдаушылар әсіресе қауіпті.
Жұғу жолдары
- Жыныстық қатынас арқылы
- Қан арқылы (әртүрлі инъекциялар кезінде, стерильді еместік қаупі)
- Анадан нәрестеге (жүктілік, босану, емізу кезінде)
Денсаулық туралы әңгіме — қорқыту емес, дұрыс ақпарат беру және қауіпсіз мінез-құлықты таңдауға үйрету.
«Тәні саудың — жаны сау»: сұрақ-жауап
Шылымның зияны тиетін негізгі мүше
Өкпе.
Салауатты өмір салты деген не?
Спортпен шұғылдану, күн тәртібін сақтау, жеке бас гигиенасын сақтау, оң эмоцияларды көбейту және маскүнемдік, нашақорлық, шылым шегуден аулақ болу.
2002 жыл қандай жыл деп жарияланды?
Денсаулық жылы.
Денсаулыққа зиянды факторлар
Шылым шегу, ішімдік ішу, нашақорлық, аз қозғалу, жеке бас тазалығын сақтамау.
Құрамында этил спирті бар — ол не?
Ішімдік.
Гигиена деген не?
Грек тілінен аударғанда «денсаулық әкелуші» деген мағына береді.
Темекіден туындайтын ауруларға мысал
Демікпе, бронхит, өкпе аурулары және қатерлі ісік қаупінің артуы.
Мақал-мәтелдер: денсаулық туралы халық даналығы
- Сақ жүрсең, сау жүресің.
- Ұйқы тынықтырады, жұмыс шынықтырады.
- Денің сау болса, жарлымын деме. Жолдасың көп болса, жалғызбын деме.
- Тыста ұзақ жүргенің — ұзақ өмір сүргенің.
- Дені сау адам — табиғаттың ең қымбат жемісі.
- Елемеген ауру жаман, ескермеген дау жаман.
- Сырқат — тән жарасы, қайғы — жан жарасы.
- Тазалық — саулық негізі, саулық — байлық негізі.
- Көзің ауырса, қолыңды тый; ішің ауырса, аузыңды тый.
- Жарлының байлығы — денінің саулығы.
Тілекке тілек қосу
Оқушылар бір-біріне жүректен шыққан тілектерін жазып, жылы сөзбен қолдау білдіреді. Жақсылық тілеу — ортадағы сенімді күшейтіп, адамға күш береді.
Қорытынды
Ахмет Байтұрсыновтың «Тән сұлулығының тамыры — тазалықта, жан сұлулығының тамыры — тән саулықта» деген ойы әрқайсымызға бағыт береді. Біздің таңдауымыз — салауатты өмір салты.