Қазақша рефераттар

Жауап үлгілері

Отын-энергетикалық кешен: ерекшелігі мен маңызы

Бұл материал 9-сынып география пәніндегі §6 тақырыбына арналған: отын-энергетикалық кешен (ОЭК), оның экономикалық рөлі, сондай-ақ мұнай және газ өнеркәсібі.

Сабақтың түрі

Жаңа сабақ

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, проблемалық тапсырмалар

Сабақтың мақсаттары

  • Білімділік: еліміздегі жетекші салааралық кешен туралы және оның шаруашылықтағы негізгі міндеттері туралы жалпы түсінік қалыптастыру.
  • Дамытушылық: проблемалық тапсырмалар арқылы оқушылардың ойлау қабілетін дамыту.
  • Тәрбиелік: Қазақстанның табиғи байлықтарын тиімді пайдалану және қорғау мәдениетін қалыптастыру.

Негізгі ұғымдар мен номенклатура

Негізгі ұғымдар

отын өнеркәсібі электр қуаты энергетикалық ресурстар мұнай-газ алабы мұнай-газ құбырлары ілеспе газ газ құбыры жүйесі

Номенклатура (картада белгілеу)

  • Маңғыстау алабы: Өзен, Жетібай, Қаражанбас, Қаламқас, Солтүстік Бозашы
  • Кеңқияқ және Жаңажол
  • Оңтүстік Торғай алабы: Құмкөл
  • Ақтөбе, Орал, Тараз, Қарағанды, Атырау

ОЭК дегеніміз не?

Отын-энергетикалық кешен (ОЭК) — отын өнеркәсібі мен электр энергетикасын біріктіретін салааралық жүйе. Оның өзегін энергетикалық ресурстар (мұнай, газ, көмір және т.б.) құрайды.

ОЭК құрамына кіретін негізгі бағыттар

Отын өнеркәсібі

көмір, мұнай, табиғи газ өндіру

Электр энергетикасы

ЖЭС, СЭС, АЭС, электр желілері

Мұнай өңдеу

жанармай және мұнай-химия өнімдері

Құбыр инфрақұрылымы

мұнай және газ құбырлары, тасымалдау жүйелері

Қазақстан ОЭК-інің 4 ерекшелігі

  1. 1 Кешен ірі отын ресурстары мен жоғары энергетикалық әлеуетке сүйенеді.
  2. 2 Отын өндіру көлемі ішкі тұтынудан бірнеше есе жоғары.
  3. 3 Тиімді отын түрлері мұнай мен табиғи газ болғанымен, негізгі энергия көзі — көмір.
  4. 4 Өндіру мен тұтыну экологиялық проблемаларды күшейтеді.

Мұнай өнеркәсібі: даму тарихы және қазіргі жағдай

Мұнай өнеркәсібі отын өнеркәсібіндегі жетекші сала. Мұнайдан 300-ге жуық өнім алуға болады, сондықтан оның экономикалық маңызы өте жоғары.

Қысқаша тарихи шолу

  • Қазақстанда мұнай өнеркәсібі XIX ғасырдың соңынан бастап дами бастады.
  • 1911 жыл: Орал–Ембі мұнай-газ алабындағы Доссор кен орны игерілді.
  • Кейін Маңғыстау және Оңтүстік Торғай алаптары ашылды.

Өндіруші компаниялар (мысалдар)

  • Chevron–Texaco

    Теңіз

  • ҚӨБ консорциумы

    Қарашығанақ

  • Қытай ұлттық мұнай компаниясы

    Жаңажол, Құмкөл

  • ҚазМұнайГаз

    Қазақстанның ең ірі ұлттық компаниясы

Тасымалдау жолдары

Мұнай өндіріс аудандарынан негізінен құбыр арқылы тасымалданады. Сонымен қатар теміржол цистерналары және Каспий теңізі арқылы танкерлер де қолданылады.

Газ өнеркәсібі және өзекті мәселе

Газ өндіру Қазақстанда жеке сала ретінде 1920-жылдардан бастап дамыды. Бүгінде елімізде ілеспе газбен қатар табиғи газ да өндіріледі.

Маңызды тезис

Газ негізінен құбыр арқылы тасымалданады. Республиканың өзекті мәселелерінің бірі — бірыңғай газ құбыры жүйесін қалыптастыру.

Сабақ құрылымы: кезең-кезеңімен

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу.
  • Түгендеу.
  • Сабаққа және психологиялық дайындығын тексеру.

2) Жаңа тақырыпқа көшу (бағыттаушы сұрақтар)

  1. 1 Салааралық өндірістік кешен дегеніміз не?
  2. 2 Қазақстан өнеркәсібіндегі ең ірі салааралық өндірістік кешен қайсы?

3) Жаңа тақырыпты меңгеру

Тақырып бойынша жалпы шолу жасалып, ОЭК құрамы, Қазақстандағы ерекшеліктері, мұнай-газ өнеркәсібінің дамуы және тасымалдау инфрақұрылымы талқыланады.

4) Бекіту сұрақтары

  1. 1Энергетикалық ресурстар қалай бөлінеді?
  2. 2Қазақстанда қандай мұнай кен орындары бар?
  3. 3Қазақстандағы ірі магистральді мұнай құбырларын атаңыз.
  4. 4Қазіргі кезде газ өнеркәсібі қалай дамуда?
  5. 5Табиғи газ неше облысқа тасымалданады?
  6. 6Транзитті газ құбырларын атаңыз және картадан көрсетіңіз.

Қайталау сабағы: “Бақытты сәт” ойыны

Қажетті құралдар

  • Нөмірленген шарлар салынған қапшық немесе кішкене бөшке
  • Секундомер (сағат)
  • Ортақ бағалау парағы
  • Фишкалар (ұпай белгілеу үшін)
  • Үй тапсырмасы (әр командаға 2 сұрақтан)
  • Конкурс тапсырмалары және жауап үлгілері

Ойынның өту тәртібі

Сынып 2 командаға бөлінеді. Әр команданың атауы мен капитаны болады. Әр дұрыс жауап үшін командаға 1 ұпай (фишка) беріледі.

I гейм — “Бой сергіту”

8 сұрақ беріледі, талдауға 5 минут. Бір өкіл жауап береді, қарсы команда үлгі бойынша тексереді.

II гейм — “Бөшкеден шыққан бас қатырғылар”

Команда мүшелері нөмірленген шар алады. Жүргізуші жұмбақ/сұрақ оқиды, талқылаудан соң капитан жауап береді.

III гейм — “Жұмбақтас”

Жылдамдық ойыны: дайын жауап болса, көк жалаушаны немесе қолды көтереді.

IV гейм — “Сен–маған, мен–саған”

Командалар бір-біріне үй тапсырмасы ретінде 2 сұрақтан қояды.

V гейм — “Көсемдікке ұмтылу”

Барлық ойыншылар жауап береді. Ең көп дұрыс жауап берген команда жеңеді. Қосымша бағалау: 4–5 дұрыс жауап — “4”, 6–7 дұрыс жауап — “5”. 2–5 геймдерді талқылауға әрқайсысына 1 минуттан беріледі; үнемделген уақытты келесі сұрақтарға пайдалануға болады.

III геймге арналған сұрақтар (үлгі)

  1. 1Қазақстанда қандай ұлттық мұнай компаниясы жұмыс істейді?
  2. 2Қандай мұнай құбырларын білесіз?
  3. 3Атластың ОЭК картасынан мұнай-газ алаптарын және кен орындарын табыңыз.
  4. 4Атластағы картадан газ алаптарын және газ кен орындарын табыңыз.
  5. 5Теңіз мұнай кен орны қай жылы ашылды?
  6. 6Дүниежүзіндегі ең ірі газконденсат кеніштерінің бірін атаңыз.

Жауап үлгілері (қысқаша)

1) Ұлттық мұнай компаниясы

Қазақстанның ең ірі ұлттық мұнай компаниясы — ҚазМұнайГаз. Мұнай-газ өндіруде ірі компаниялар да қатысады (мысалы: Chevron–Texaco, Қытай ұлттық мұнай компаниясы және т.б.).

2) Ірі мұнай құбырлары

Атырау–Новороссийск, Атырау–Самара, Атырау–Орск, Омбы–Павлодар–Шымкент–Чарджоу, Қарашығанақ–Атырау. Салынып жатқан маңызды бағыттардың бірі — Атасу–Алашаңқай (Қытай).

3) Мұнай-газ алаптары мен кен орындары (мысал)

Орал–Ембі (Доссор), Маңғыстау (Қаражанбас, Қаламқас, Солтүстік Бозашы), Кеңқияқ, Жаңажол, Қарашығанақ, Теңіз, Оңтүстік Торғай (Құмкөл). 1979 жылы Теңіз ашылған.

4) Газ кен орындары (мысал)

Ірі газ қорының маңызды бөлігі Қарашығанақ үлесінде. Сондай-ақ Қашаған, Имашев, Жаңажол және Оңтүстік Шу–Сарысу газ алабы кезең-кезеңімен игеріле бастады.

5) Дүниежүзіндегі ірі газконденсат кенішінің бірі

Қарашығанақ — ең ірі газконденсат кен орындарының бірі.

Қосымша дерек (көмір ресурсы туралы)

Қазақстан аумағында әлемдік көмір қорының шамамен 3,3%-ы шоғырланған. Ел көмір өндіру бойынша әлемде алғашқы ондыққа жақын позицияда. Жалпы қор шамамен 176,6 млрд т, өндіруге болатын бөлігі 21,5 млрд т деп көрсетіледі.

Қорытынды, бағалау және үй тапсырмасы

Қорытынды сұрақтар

  1. 1Қазақстанның отын-энергетикалық кешенінің құрамы қандай?
  2. 2Қазақстан ОЭК-інің негізгі ерекшеліктері қандай?
  3. 3Қазақстанның ОЭК бойынша дүниежүзіндегі орны мен сипаты қандай?

Үй тапсырмасы

Қазақстанның отын ресурстары бойынша мұнай, газ, көмір кен орындары мен алаптарын кескін картаға түсіру.

Құралдар: Қазақстанның әкімшілік-саяси картасы, атлас, кестелер, кескін карта, трек-схемалар.