Жыл мезгілдерін ата
Тізбектелген сабақтар топтамасынан алынған сабақ бойынша рефлексивтік есеп
Бұл есепте мен 1 «А» сыныбында ана тілі пәнінен өткізген «Ұзынсары» тақырыбындағы сабағымды талдап, жеті модульді ықпалдастыру барысындағы тиімді тұстар мен кездескен кедергілерге рефлексия жасаймын.
Мұғалімнің ойы
Бағдарламаның негізгі міндеті – қазақстандық мұғалімдерге педагогикалық тәжірибесін жетілдіруге және бағалауға көмектесу. Негізгі қағидат – тәжірибелік қызметті нақты ғылыми зерттеулердің дәлелденген нәтижелерімен кіріктіру. Бағдарламаның мазмұны оқыту барысында кіріктіріле қолданылатын жеті модуль түрінде ұсынылады (Нұсқаулық, 12-бет).
Тренердің пікірі
Бұл бөлім бастапқы мәтінде мазмұн ретінде нақты ашылмаған. Алдағы есептерде тренердің нақты кері байланысын (ұсыныс, дәлел, күтілетін өзгеріс) қысқа тармақтармен беруді жоспарлаймын.
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
- Сынып
- 1 «А»
- Пән
- Ана тілі
- Тақырып
- «Ұзынсары»
- Негізгі идея
- Ұзынсары – Наурыздың ұзақ, «сары» күні
Сабақтың мақсаты
- Мәтінді мәнерлеп оқып, мазмұнын түсіну.
- «Ұзынсары» ұғымының Наурыздағы ұзақ күнге қатысты екенін білу.
Күтілетін нәтиже
- Мәтінді мәнерлеп оқиды, мазмұны мен мәнін түсінеді.
- Ойларын айта алады, өзара пікір алмасады.
- Сөздік қоры артады, өмірмен байланыстыра алады.
Сабақ барысы: ынтымақтастық ортасын қалыптастыру
Сабақты ынтымақтастық ахуалын қалыптастырудан бастадым. Жас ерекшеліктерін ескере отырып, оқушылардың бір-біріне жылы сөз айтып, тілек білдіруі арқылы серіктестік қарым-қатынас орнатуды, көңіл күйін көтеруді және бірлескен орта құруды мақсат еттім.
Қолданылған өлең жолдары
Қане, шеңбер құрайық,
Дөңгелене тұрайық.
Ұнаған фигураны таңдап ап,
Тобымызды табайық.
Ынтымақтастық ортасын қалыптастыру барысында балалардың көңіл күйі көтерілгенін, өзіне сенімділігі артқанын, сондай-ақ ұялшақ және тұйық оқушылардың біртіндеп ашыла бастағанын байқадым.
Топқа біріктіру және оның әсері
Жас ерекшеліктеріне сәйкес логикалық ойлау мен визуалды қабылдауды қолдау үшін оқушыларды геометриялық фигуралар арқылы топқа біріктірдім (шеңбер, үшбұрыш, төртбұрыш).
Топтық жұмыстың тиімді тұстары
- Үлгерімі төмен оқушылар көпшіліктің көлеңкесінде қалмайды.
- Әр оқушы өз бетінше жұмыс жасауға және шығармашылыққа ұмтылады.
- Өзін-өзі бағалау дағдысы қалыптаса бастайды.
- Қызығушылық артып, сабаққа белсенділік күшейеді.
Дәстүрлі сабақпен салыстыру
Бұрын дәстүрлі сабақта үлгерімі төмен оқушылар көбіне артқы партада «көзге түспей» отыратын. Ал жаңа тәсілдерде оқушылар күніне бірнеше рет орын ауыстырып, сыныптастарымен көбірек қарым-қатынас жасайды, әрекетке түседі. Соның нәтижесінде оқушылар «Келесі сабақта қандай топтастыру болады?» деп асыға күтетін деңгейге жетті. Бұл өзгеріс олардың қызығушылығы мен белсенділігінің артқанын көрсетті.
Топ басшысын сайлау: жауапкершілік пен диалог
Топ ішінде пікірлесу арқылы сыныптағы ұялшақ әрі орташа оқитын оқушыларды топ басшысы етіп тағайындауға мүмкіндік бердім. Мақсатым – белсенділігі төмен оқушыларды сөйлету, жауапкершілікке тарту және ұялшақтықтан арылту.
Топтық диалогтан үзінді
- «Бүгін топ басшысы Н болсын, өйткені өткен сабақта А болды».
- «Бүгін М болсын, ол да үйренсін», – деген ұсынысқа топ мүшелері келісім білдірді.
Бұл кезеңде оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер айқын көрінді: диалог арқылы оқыту және бірлескен шешім қабылдау мәдениеті.
Үй тапсырмасын тексеру: «Қағып ал да, жауап бер» әдісі
Келесі кезеңді үй тапсырмасын сұраудан бастадым. Мақсатым – өткен тақырыпты пысықтау, оқушылардың нені меңгергенін анықтау, ойын арқылы қарым-қатынас орнату, сондай-ақ ұяң оқушылардың қорқынышы мен қысылуын азайту.
«Қағып ал да, жауап бер» әдісінде допты бір оқушыға лақтырамын: ол сұраққа жауап беріп, келесі оқушыға лақтырады. Ойын осылай жалғасып, балалар бір-біріне сұрақ қоюға үйренеді.
Үлгі сұрақтар
- Жыл мезгілдерін ата.
- Қазір қай мезгіл?
- Көктем айларын ата.
- Көктемнің нешінші айы?
- Не өзгерді? Неге?
Бақылау және оқушы жауаптары
Оқушылар бұл ойын түрін алғаш көргендіктен, бастапқыда қысылыңқырап жауап берді. Ынталандыру үшін алдымен орташа оқитын А оқушысын шақырдым. Тапсырма орындалу барысында мен «Егер допты қағып алған оқушы жауап бере алмаса, сұрақ қойған оқушы көмектесіп, жауабын толықтыруы керек» деген ережені нақтылап түсіндірдім. Балалар сұрақ қоюға асығып, бір-бірімен қарқынды әрекетке түсті.
Кейін үлгерімі төмен М оқушысын шақырдым. Ол шамасы келгенше белсенділік танытып, сұрақтарға қысқа болса да жүйелі жауап беруге тырысты. Мысалы, А оқушысы «Жыл мезгілдері төртеу: қыс, жаз, көктем, күз» деп толық жауап берсе, М оқушысы «Қазір көктем» деп қысқа жауап қайтарды. Бұл айырмашылық жас ерекшелігі мен тілдік қордың деңгейіне байланысты екенін байқадым.
Теориямен байланыс: Брунердің «жаңалық ашу арқылы оқу» идеясы
Джером Брунер «жаңалық ашу арқылы оқудың» маңызын атап көрсетіп, ақыл-ой үдерісінің оқытумен өзара байланысын зерттеген. Ол балалардың белсенді қатысуын ерекше бағалап, тіпті бастауыш жастағы оқушылардың оқу мен даму үшін бастамашылық көрсете алатынын дәлелдеген. Бұл сабақта қолданылған ойын, диалог және топтық шешім қабылдау тәсілдері оқушылардың белсенділігін арттыруға ықпал етті.