Мысты таулар
Сыныптан тыс іс-шара
Географиядан зияткерлік сайыс: кезеңдер, тапсырмалар және бағалау
Бұл форматтағы сайыс оқушылардың пәнге қызығушылығын оятып қана қоймай, карта, табиғи құбылыстар және елтану тақырыптарын жүйелі қайталауға мүмкіндік береді. Әр кезең нақты тақырыпқа құрылып, ұпай саны алдын ала белгіленеді.
Формат
Кезең-кезеңімен сұрақ-жауап, жұмбақ шешу, танымдық тапсырмалар
Бағалау
Әр бөлімге ұпай белгіленеді, қорытындыны әділқазылар шығарады
Нәтиже
Сайыс соңында «Білгір географ» жеңімпазы анықталады
I. Жұмбақтар
15 ұпайКіріспе кезең оқушыларды жылдам ойлауға, табиғи құбылыстарды дәл тануға бағыттайды.
1-топ
-
Қанатсыз құс маңып барады, көзінен жас тамып барады.
Жауабы: Бұлт
-
Күні-түні жүйткиді, кең далада бір тарлан.
Жауабы: Жел
-
Әуеден күбі түсті, күбінің түбі түсті.
Жауабы: Күн күркіреуі
2-топ
-
Аузы көпіріп құтырды, кез келгенді ұшырды.
Жауабы: Құйын
-
Аумаған қар, жаумаған қар: таңертең бар, сәскеде жоқ.
Жауабы: Қырау
-
Мөлдір моншақ, өзі жұмсақ.
Жауабы: Шық
II. Литосфера
10 ұпай1-топ
-
Темір мен никельден тұратын Жердің ең орталық бөлігі.
Жауабы: Ядро
-
Жер қыртысының таулы аймақтардағы орташа қалыңдығы.
Жауабы: 70–80 км
2-топ
-
Қазақстанның ең биік тау жүйесі.
Жауабы: Тянь-Шань
-
Жер сілкінісі жиі болатын аумақ қалай аталады?
Жауабы: Сейсмикалық аймақ
III. Гидросфера
10 ұпай1-топ
-
Жер асты дүмпуі мен жанартаудың атқылауынан пайда болатын ірі толқын.
Жауабы: Цунами
-
Дүние жүзінің «түсті теңіздерін» атаңыз.
Жауабы: Ақ, Қара, Қызыл, Сары теңіздер
2-топ
-
Әлемдегі ең биік сарқырама.
Жауабы: Анхель (1054 м)
-
Дүние жүзіндегі ең қуатты жылы ағыс.
Жауабы: Гольфстрим
IV. Атмосфера
10 ұпай1-топ
-
Ауаның горизонталь бағытта бір жерден екінші жерге ауысуы қалай аталады?
Жауабы: Жел
-
Әр 1000 метр биіктеген сайын температура қанша градусқа төмендейді?
Жауабы: 6°C
2-топ
-
Екі жарты шардың қоңыржай белдеулері бойымен соғатын желдер қалай аталады?
Жауабы: Батыс желдері
-
Барометр мен флюгер нені өлшейді?
Жауабы: Ауа қысымын өлшеу, жел бағытын анықтау
V. Биосфера
10 ұпай1-топ
-
Аустралияның эндемик өсімдіктері.
Жауабы: Эвкалипт, казуарина
-
Канаданың туында не бейнеленген?
Жауабы: Үйеңкі жапырағы
2-топ
-
Мұхит гиганты, сүтқоректі.
Жауабы: Көк кит
-
Ең кішкентай құс.
Жауабы: Колибри
VI. «Ең, ең…»
10 ұпай1-топ
-
Ең кіші мұхит.
Жауабы: Солтүстік Мұзды мұхит
-
Ең үлкен арал.
Жауабы: Гренландия аралы
2-топ
-
Ең тұзды теңіз.
Жауабы: Қызыл теңіз
-
Ең терең шұңғыма.
Жауабы: Мариан шұңғымасы (11022 м)
VII. Материктер мен мұхиттар
10 ұпай1-топ
-
Қай құрлықта өзен жоқ?
Жауабы: Антарктида
-
Ең тұзды мұхит.
Жауабы: Атлант мұхиты
2-топ
-
Арабия түбегіне жақын орналасқан шығанақ.
Жауабы: Парсы шығанағы
-
Аңыз бойынша құдай барлық пайдалы қазбаларды осы тауда «көмді» делінеді. «Мысты таулар».
Жауабы: Анд таулары
VIII. Қазақстан географиясы
40 ұпайЕң ауқымды бөлім: Қазақстанның табиғаты, тарихы, шаруашылығы және географиялық көрсеткіштері қамтылады.
1-топ
Қазақстанның тәуелсіздік алған жылы.
Жауабы: 1991 жыл
Қазақстан Республикасының жер көлемі.
Жауабы: 2,7 млн км²
Қазақстандағы ең биік нүкте.
Жауабы: Хан Тәңірі (6995 м)
Қазақстан ең ұзын шекараны қай елмен бөліседі?
Жауабы: Ресеймен
Республикадағы ең ұзын өзен.
Жауабы: Ертіс өзені
Қазақстандағы ең төмен нүкте.
Жауабы: Қарақия ойысы
Еліміз қай сағаттық белдеулерде орналасқан?
Жауабы: 4-ші және 5-ші
Қазақтың тұңғыш географ-ғалымы.
Жауабы: Ш. Ш. Уәлиханов
2-топ
Қазақстан жер көлемі бойынша әлемде нешінші орында?
Жауабы: 9-орын
Республикадағы ерекше көл.
Жауабы: Балқаш
Ең көне қала.
Жауабы: Тараз
Республикадағы ең үлкен көл.
Жауабы: Каспий теңізі
Қазақстан қай климаттық белдеуде орналасқан?
Жауабы: Қоңыржай
Неше геологиялық эра бар?
Жауабы: 5 эра
Мал шаруашылығының басты саласы.
Жауабы: Қой шаруашылығы
Қазақстаннан шыққан тұңғыш геолог-ғалым.
Жауабы: Қ. И. Сәтбаев
IX. Әлем ғажайыптары
Әр нысанға 20 ұпайИнтерактивті тақтада көрсетілген нысандардың атауын табу және әрқайсысына толық сипаттама беру тапсырмасы орындалады.
Тапсырмадағы нысандар
- Эйфель мұнарасы
- Египет пирамидалары
- Александриялық шамшырақ
- Бостандық мүсіні
- Бурдж Дубай
Бағалау критерийі
- Нысан атауын дұрыс анықтау
- Орналасқан жерін көрсету
- Тарихи/географиялық сипаттама беру
- Ойдың жүйелілігі және сөйлеу мәдениеті
Қорытынды
Сайыс соңында әділқазылар алқасының шешімі бойынша «Білгір географ» жеңімпазы анықталды. Бұл іс-шара оқушылардың пәнге деген ынтасын күшейтіп, командалық жұмыс дағдысын және географиялық ойлау мәдениетін дамытуға ықпал етеді.