Оңтүстік Қазақстан өзендері
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Пән / сынып
Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік географиясы, 9-сынып
Сабақ тақырыбы
§28. Оңтүстік Қазақстан (презентациямен)
Сабақ түрі
Жаңа білімді меңгерту
Әдіс-тәсілдер
Сұрақ-жауап, ойын элементтері, картамен жұмыс
Сабақ мақсаттары
Білімділік
Оңтүстік Қазақстанның экономикалық-географиялық жағдайы, табиғи ресурстары және халқы туралы жүйелі түсінік қалыптастыру.
Тәрбиелік
Тақырыпты түсіндіру арқылы туған өлкені тануға, қадірлеуге және құрметтеуге тәрбиелеу.
Дамытушылық
Дереккөздер мен карталар арқылы оқушылардың білік-дағдысын, талдау қабілетін, ақпаратпен жұмыс істеу мәдениетін дамыту.
Көрнекіліктер мен пәнаралық байланыс
Көрнекіліктер
- Оңтүстік Қазақстан картасы
- Тірек-сызбалар
- Сұрақ жазылған карточкалар
- Слайд / презентация
Пәнаралық байланыс
- Қазақ әдебиеті
- Қазақстан тарихы
Сабақ құрылымы оқушылардың картамен, статистикамен және мәтіндік дерекпен жұмысын қатар дамытатындай етіп жоспарланған.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру, жұмыс форматын таныстыру, қысқа кіріспе жасау.
II. Жаңа сабақ
Қызығушылықты ояту (карточкамен жұмыс)
- 1 Оңтүстік Қазақстанның қалаларын атаңыз.
- 2 Оңтүстік Қазақстанның көлдерін атаңыз.
- 3 Оңтүстік Қазақстанның өзендерін атаңыз.
- 4 Оңтүстік Қазақстанның тауларын атаңыз.
Ой қозғау (әңгімелету)
- Оңтүстік Қазақстанда құмды шөлдер таралған.
- Аймақ климаты ыстық әрі қуаң.
- Ежелгі және ортағасырлық қалалар көп шоғырланған өңір.
Аумақтық шолу (картамен жұмыс)
Оңтүстік Қазақстан аумағын картадан көрсетіп, құрамына кіретін облыстарды анықтау: Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда.
Су ресурстары: мақал-мәтелдер сайысы
Тақырыпты мағыналық тұрғыда бекіту және тілдік қорды дамыту.
«Су — дүниенің басы.»
«Су анасы — бұлақ.»
«Су бергеннің сауабы бар, су төккеннің жауабы бар.»
«Аралым — арым, Балқашым — бағым.»
Экология: Арал және Балқаш мәселелері
Арал теңізі
Арал теңізінің тартылуына байланысты экологиялық ахуал күрделене түсті: егістік жерлер мен мал жайылымдарын құм мен тұз басып, бірқатар аумақтар шаруашылық айналымынан шықты.
1992 жылы Арал өңірінің экологиялық картасы жасалды.
Балқаш көлі
Көл суының азаюы мен тұздылық деңгейінің артуына ықпал еткен негізгі факторлар:
- Іле өзенінде Қапшағай бөгенінің салынуы
- Іле аңғарындағы егістік алқаптарының ұлғаюы, Ақдала мен Шеңгелдіге су жіберілуі
- Үлкен Алматы каналының салынуы
- Іледен Қаратау күріш атырабына су бұру
«Білгір болсаң, тауып көр» ойыны
Пайдалы қазбалардың қай жерде орналасқанын карта бойынша анықтау тапсырмасы беріледі.
Фокус-нысан
Текелі полиметалл кені
Орналасуы және ашылуы
Текелі полиметалл кені Алматы облысы, Ескелді ауданы аумағында, Қарабұлақ кентінен оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 27 км жерде орналасқан.
Кен орнын 1933 жылы инженер-геолог М. Юдичев пен М. Қадылбеков басқарған геологиялық отряд ашқан.
Полиметалл туралы
Полиметалл — құрамында бірнеше металл кездесетін кентасты шикізат. Полиметалды құрайтын көптеген минералдардың ішінде кең тарағандары: галенит, сфалерит, пирит, халькопирит.
Негізгі металдары: мыс, мырыш, қорғасын, сондай-ақ күміс, алтын, висмут, кадмий, ванадий, скандий.
Халықтың қоныстану ерекшелігі
Орташа тығыздық
8–10
адам / 1 км²
Республика халқының үлесі
38,7%
оңтүстік өңірлерде
Қазақ халқы
65,8%
орналасу үлесі
Орыс және басқа ұлттар
28,2% / 5%
орыс / өзге ұлттар
Бұл көрсеткіштер халықтың аймақ бойынша біркелкі қоныстанбағанын, табиғи жағдай мен шаруашылықтың орналасуы қоныстану сипатына ықпал ететінін талдауға мүмкіндік береді.
Шығармашылық тапсырма: өлең жолдары
Оңтүстік өңірлерге арнап 3 жолдан тұратын шағын өлең құрастырып, әр оқушы өз жұмысын оқиды. Мақсат — туған өлке туралы ойды көркем тілмен жеткізу.
Сабақты бекіту (сұрақтар)
- 1 Экологиялық проблемаларды атаңыз.
- 2 Арал проблемасын шешудің қандай жолдарын ұсынар едіңіз?
- 3 Балқашта балықтың қандай түрлері кездеседі?
- 4 Қапал-Арасан шипажайы туралы мәлімет беріңіз.
- 5 Алматы облысында тағы қандай шипажайлар бар?
- 6 «Менің қиялымдағы шипажай қандай болуы керек?» тақырыбында пікірталас.
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Оқушылардың картамен жұмыс істеуі, талдау қабілеті, жауаптарының дәлдігі және шығармашылық тапсырмадағы белсенділігі бойынша бағалау жүргізіледі.
Үйге тапсырма
§28 тақырыбын оқу. «Ойтолғау» жазу.
Тірек ой
«Аралым — арым, Балқашым — бағым.»