Еңбекақы туралы жалпы мағлұмат
Пән: Нарық экономика негіздері
Ашық сабақ жоспары: «Еңбекақының экономикалық мәні және оның принциптері». Сабақ жаңа білімді игеруге бағытталған және оқушылардың экономикалық ойлауын, жауапкершілігін, сөйлеу мәдениетін дамытуға ықпал етеді.
Сабақтың типі
Жаңа білімді игеру
Тақырып
Еңбекақының экономикалық мәні және оны ұйымдастыру принциптері
Сабақтың мақсаттары
1) Танымдық мақсат
Жаңа тақырыпты меңгерту және пысықтау, пәнге қызығушылықты арттыру. Экономика әлеміндегі өзгерістер мен жаңалықтарды талқылау арқылы ой-өрісті дамыту.
2) Тәрбиелік мақсат
Патриоттық сезімді дамыту, жауапкершілікке баулу, сыйластық пен ынтымақтастық мәдениетін қалыптастыру.
3) Дамытушылық мақсат
Ойды жүйелі жеткізуге үйрету, көпшілік алдында сөйлеу дағдысын дамыту. Презентация жасау тәсілдерімен, сөйлеу мәдениетімен және өзін-өзі ұстау этикетімен таныстыру.
Оқыту әдістері мен құралдары
Оқыту әдістері
- Ситуациялық тапсырмалар ұсыну
- Баяндау және түсіндіру
- Сұрақ-жауап арқылы талдау
Көрнекіліктер
- Лекциялық материалдар, слайдтар
- Бейнематериалдар
- Интерактивті тақта, компьютер, проектор
Сабақтың құрылымы (уақыт бөлінісі)
1) Ұйымдастыру кезеңі
2–3 минут
Қатысуды тексеру, сабаққа дайындығын бақылау.
2) Өткен тақырыптарға шолу
10–15 минут
Алдыңғы білімді өзектендіру, негізгі ұғымдарды нақтылау.
3) Жаңа тақырып
40–50 минут
Тақырыпты жариялау, мақсат қою, басқа пәндермен байланысын көрсету.
4) Бекіту
10–15 минут
Тапсырмалар, рөлдік ойындар, пікірталас арқылы пысықтау.
5) Үй тапсырмасы
2–3 минут
Міндетті тапсырмаларды түсіндіру, күтілетін нәтиже мен критерийлерді нақтылау.
Ойын элементтері арқылы сабақ өткізу
Сабақ барысында оқушыларды үш командаға (үш компанияға) бөліп, өткен тақырыптарды қолдана отырып өз «компаниялары» туралы қысқаша таныстырылым дайындауға болады. Оқушылар компания атауын ойлап табады, слайд немесе бейнематериал әзірлейді. Бұл тапсырма қиялды, шығармашылықты және командалық жұмысты дамытады.
Дайындық
Компания құрылымы, қызмет атаулары, қысқа сипаттама, визуалды материалдар.
Таныстыру
Әр компания ортаға шығып, проектор арқылы материалдарын көрсетеді.
Қолжетімділік
Көруі нашар оқушыларға негізгі ұғымдарды шағын кітапша ретінде тарату.
Пысықтау форматтары (рөлдік модельдер)
- «Кәсіпкерлер саммиті» соңындағы баспасөз конференциясы
- Журналистерге сұхбат беру
- Қатысушылардың саммит қорытындысы бойынша ой бөлісуі
Компаниялардың таныстырылым регламенті
Әр компанияға 5 минуттан артық емес уақыт беріледі. Таныстыру барысында қызметкерлер рөлін бөлісіп, өз материалдарын ұсынады.
1-компания
«Мирас» компаниясы
2-компания
«Newтранс» компаниясы
3-компания
Үшінші компания (атауы оқушылар таңдауы бойынша)
Жаңа тақырып: қарастырылатын сұрақтар
1) Еңбекақы туралы жалпы мәлімет
Еңбекақының мәні, кәсіпорын қызметіндегі рөлі және экономикалық ынталандыру құралы ретіндегі маңызы.
2) Еңбекақы төлеуді ұйымдастыру принциптері
Еңбек нәтижесін әділ бағалау, еңбек сапасы мен санына сай төлем, өнімділік пен мотивация байланысы.
Тақырыптың мазмұны
Еңбекақының кәсіпорындағы орны
Еңбекақы саясаты кәсіпорындағы басқарудың маңызды құрамдас бөлігі болып саналады және оның қызметінің тиімділігіне елеулі әсер етеді. Себебі еңбекақы — жұмыс күшін тиімді пайдаланудағы негізгі ынталандыру тетіктерінің бірі.
Еңбекақы — жұмыскерге оның еңбегінің сапасына, санына және өндірілген қажетті өнім көлеміне сәйкес төленетін ақшалай төлем.
Қалыпты жағдайда еңбекақы қажетті өнімнің құнына тең және оның ақшалай нысаны болып табылады.
Жұмыс күшінің құны нені қамтиды?
Жұмыс күшінің құны — қызметкердің өміріне қажет және оның еңбекке қабілеттілігін қалпына келтіруге мүмкіндік беретін игіліктер жиынтығының (жинақ) құны.
- Жұмыскердің қажеттілігін өтейтін мүліктің (тауарлар мен қызметтердің) құны
- Мамандыққа оқытуға (даярлауға) кеткен шығындар
- Отбасының өмір сүруіне қажетті игіліктердің құны
Еңбекақыға әсер ететін факторлар
Еңбек өнімділігі
Еңбек өнімділігінің өсуі еңбекақыны арттыруға мүмкіндік береді. Алайда өнімділік өсімі мен жалақы өсімі әрдайым бірдей қарқынмен жүрмеуі мүмкін.
Еңбектің күрделілігі және біліктілік
Күрделі, қиын жұмыстардың ақысы жоғары болады. Сирек, қауіпті мамандықтар мен ерекше талантты адамдардың шығармашылық еңбегі де жоғары бағаланады.
Қажетті өнімнің әлеуметтік сипаты
Қазіргі қоғамда қажетті өнімнің барлығы жұмыскерге жеке еңбекақы ретінде берілмейді. Оның бір бөлігі салықтар мен аударымдар арқылы қоғамдық тұтыну қорларына бағытталады: денсаулық сақтау, білім беру, зейнетақымен қамсыздандыру және басқа да әлеуметтік бағдарламалар.
Жалақының түрлері: атаулы және нақты
Атаулы жалақы
Қызметкердің белгілі бір кезеңдегі еңбегі үшін есептелген және төленген жалақы мөлшері.
Нақты жалақы
Атаулы жалақыға қанша тауар мен қызмет сатып алуға болатынын көрсететін көрсеткіш, яғни жалақының сатып алу қабілеті.
Қорытынды және бағалау
Сабақ соңында оқытушы орындалған жұмыстарды қорытындылап, әр топтың артықшылықтары мен жақсартуға болатын тұстарын атап өтеді. Белсенді қатысқан оқушылар бағаланады, ал қалғандары ынталандыру мақсатында мақтау және алғыс сөздерімен қолдау табады.