Қазақстандағы экологиялық апат аймақтары
Қазақстандағы қазіргі экологиялық проблемалар: сабақ мазмұны мен талқылау құрылымы
Бұл материал Қазақстандағы өзекті экологиялық мәселелерді талдауға бағытталған сабақ жоспары негізінде өңделіп, тілдік қателері түзетіліп, мазмұны ықшам әрі оқылымды форматқа келтірілді. Негізгі ой — ғылыми-техникалық прогрестің табиғи жүйелерге ықпалы мен еліміздегі экологиялық апат аймақтарының себеп-салдарын түсіндіру.
Сабақ тақырыбы
Қазақстандағы қазіргі экологиялық проблемалар
Сабақ типі
Жаңа сабақты меңгерту
Сабақ түрі
Ізденіс, сұрақ-жауап
Әдіс
Сын тұрғысынан ойлау технологиясы
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Ғылыми-техникалық прогрестің әлемдік экологиялық проблемалардың қозғаушы күшіне айналуын түсіндіру; соның салдарынан Қазақстандағы қазіргі экологиялық ахуал туралы білім қалыптастыру.
Дамытушылық
Экологиялық апаттардың пайда болу себептерін талдату; Арал, Байқоңыр, Семей, Каспий өңірі, сондай-ақ Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондары туралы дерекпен жұмыс істеу дағдысын дамыту.
Тәрбиелік
Экожүйелердің бұзылуы, флора мен фаунаның сиреуі, ауа, су және жер ресурстарының ластануы мәселелерін талқылай отырып, табиғатты аялауға және қоршаған ортаны қорғауға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер мен ресурстар
- Интерактивті тақта және слайдтар.
- «Климаттың ғаламдық өзгеруі» тақырыбындағы оқу фильмінен үзінді.
- Қазақстандағы экологиялық апат аймақтарының картасы және бейнематериалдар.
- «Өзекті экологиялық мәселелер және олардың алдын алу жолдары» кестесі.
- Суреттер мен сызбалар жинағы.
Пәнаралық байланыс
Химия, экология, география, математика.
Сабақ барысы: ой қозғаудан зерттеуге дейін
1) Ұйымдастыру
Оқушылар 3 топқа бөлініп отырады. Әр топқа ортақ ережелер: дәлелмен сөйлеу, дерекке сүйену, өзара сыйластық және уақытты тиімді пайдалану.
2) Қызығушылықты ояту (ой қозғау)
Талқылауға арналған сұрақтар:
- Экологиялық проблема дегеніміз не?
- Әлемдік экологиялық проблемаларға қандай құбылыстар жатады?
3) Мағынаны ашу
3.1 Климаттың ғаламдық өзгеруі
Оқу фильмінен үзінді көрсетіліп, көрген материал бойынша пікір алмасу ұйымдастырылады: себептері, салдары, Қазақстанға ықпалы, ықтимал шешімдер.
3.2 Топтық зерттеу: экологиялық апат аймақтары
Карта арқылы аймақтарды көрсете отырып, бейнетапсырмалар орындалады. Әр топ өз бағыты бойынша мәселені жүйелейді және қысқа қорытынды ұсынады.
І топ
Семей ядролық полигоны: зардаптары және қазіргі жағдайы.
ІІ топ
Арал теңізі проблемасы: себептері және бүгінгі ахуалы.
ІІІ топ
Каспий теңізі: ластану себептері мен салдары.
3.3 Суреттер бойынша талдау
Тақтада көрсетілген суреттерге сүйене отырып, оқушылар өз ойларын дәлелмен жеткізеді.
- Байқоңыр ғарыш айлағының экологиялық әсері және ластану факторлары.
- Балқаш көлінің экологиялық жағдайы.
- Қоршаған ортаның ластану себептері: өндіріс, тұрмыстық қалдық, көлік, ресурсты тиімсіз пайдалану.
3.4 «Т» кестесі: ластанудың түрлерін салыстыру
Қоршаған орта ластануының негізгі үш түрін айырмашылықтары бойынша кестеге түсіру ұсынылады:
Химиялық ластану
Улы заттар, ауыр металдар, мұнай өнімдері, реагенттер.
Физикалық ластану
Шу, радиация, жылулық әсер, шаң-тозаң.
Биологиялық ластану
Патогендер, инвазиялық түрлер, органикалық қалдықтардың әсері.
3.5 Мақал-мәтелдердегі экологиялық ойды талдау
Оқушылар халық даналығындағы табиғатқа құрмет идеясын айқындап, қазіргі экологиялық жағдаймен байланыстырады.
- «Түз тағысы табиғатпен тілдес.»
- «Тозған топырақта тоқшылық болмайды.»
- «Қара жер қарыз арқаламайды.»
- «Күте білсең, жер жомарт.»
- «Жер — ана, ел — бала.»
- «Жер тоймай, ел тоймайды.»
3.6 Оқушы шығармашылығы: туған өлкенің экологиясы
«Еркін жазу» стратегиясы арқылы оқушылар өз аймағындағы экологиялық мәселелерді сипаттап, себеп-салдарын және ықтимал шешу жолдарын ұсынады.
Өлең жолдары арқылы толғаныс
Жағдайың қалай, Жайығым,
Көбейіп кетті-ау уайымың.
Алдында туған еліңнің
Жоқ еді-ау сенің айыбың.
Жағдайың қалай, Жайығым?
Аймақтық мысалдар
- Атырау — мұнайлы өңір экологиясы: өндірістің ықпалы және тәуекелдер.
- «Балық — сұлтаны бекіре»: Жайық өзенінің экологиялық жағдайы бойынша пікірталас.