Міндетті болуға тиісті сапа - кәсіптік қызметіне тікелей байланысты сапалық қасиеттер

Ұстаз мәртебесі: талап, сенім және жауапкершілік

Ұстаз мәртебесіне сай пікір айтылатын мұндай проблемалық тақырыпта талап терең, сенім зор, мәртебе биік, бедел асқақ болуы тиіс. Білім нәрін сеуіп, тәуелсіз Қазақстанның болашақ білікті де білімді азаматтарын тәрбиелеп отырған мектеп мұғалімдері — қоғамдағы аса маңызды тұлға. Олар халықтың зор сенімін арқалаған арнайы мамандық иесі ғана емес, жауапкершілігі мығым мемлекеттік қызметкер.

Мұғалім — жас ұрпаққа білім беруші ғана емес, әрі шәкіртке үлгі болатын тәрбиеші. Өйткені ұстаз баланы оқытумен шектелмейді: өзінің дүниетанымы, адамгершілік ұстанымы, биік моральдық болмысы арқылы да ықпал етеді.

Білім жүйесінің талабы

Қазіргі білім жүйесі ұстаздар қауымының алдына күрделі міндеттер қояды: оқушының жеке даралық ерекшелігін ескеру, мектепте алған білімнің өмірлік азыққа айналуын қамтамасыз ету, өмірге дайындау және мамандық таңдауға бағыттау.

Болашақ тағдырын айқындайтын күш

Дәлірек айтқанда, жас ұрпақтың келешек тағдыры мұғалімнің қолында екені анық. Ал мұғалімнің кәсіби дамуы, шеберлігінің шыңдалуы, кемелденуі — мемлекеттің тікелей жауапкершілігі. Бұл істі абыроймен атқару — мемлекеттің абзал борышы.

Мемлекеттік саясаттың өзегі

Қай елде, қай өркениетте болсын, ұстаздыққа лайықты талантты жандарды іріктеу, оқытып-үйрету, кәсіби шеберлікке баулу, біліктілігін арттыруға жағдай жасау — мемлекет саясатының маңызды құрамдас бөлігі.

Жаңа тұрпатты педагог қандай болуы керек?

Қоғам тапсырысына сай ойы жүйрік, ақылы жетік, бәсекеге қабілетті, өзгерістерге бейім жеке тұлғаны тек жаңа тұрпатты педагог қалыптастыра алады. Ендеше, ондай мұғалім қандай қасиеттерге ие болуы қажет?

Әлемдік педагогика айқындаған үш сапа

Әлемдік педагогика мұғалім бойында болуы тиіс қасиеттерді үш топқа бөліп қарастырады.

1) Міндетті сапалар

Бұлар — кәсіптік қызметіне тікелей байланысты, мұғалім ең алдымен меңгеруге тиіс кәсіби қасиеттер.

2) Маңызды сапалар

Маңызды қасиеттер тобына мыналар жатады:

Адамгершілік және имандылық

Ізгі құндылықтардың жоғары деңгейде қалыптасуы.
Балаға сүйіспеншілік

Қамқорлық, түсіну, қолдау көрсету мәдениеті.
Педагогикалық байқағыштық

Оқушының мінезі мен қажеттілігін дер кезінде аңғару.
Бейімделе білу және оптимизм

Кез келген жағдайға икемделіп, үміт пен сенімді сақтай білу.
Танымдық қызығушылық

Жан-жақтылыққа ұмтылу, үздіксіз даму.
Мейірімділік пен әділдік

Тең қарау, сыйластық, әділ шешім қабылдау.
Талап пен сезімталдық

Жоғары талап қоюмен бірге нәзік психологиялық қолдау көрсету.
Борыш және жауапкершілік

Ұстаздық міндетке адалдық, нәтижеге жауап беру.
Алдын ала болжай білу

Оқу-тәрбие үдерісінің ықтимал нәтижесін көре алу.
Сөйлеу мәдениеті

Ойды анық, сауатты, әсерлі жеткізу.
Байсалдылық

Сабыр, ұстамдылық, эмоцияны басқару.

3) Мүмкіндігінше болғаны жөн сапалар

Бұл топқа мұғалімнің дауысы, сырт келбеті, дене дайындығы, жақсы талғамы, оқушыны өзіне тарта білуі, ой ұшқырлығы және көңіл күйінің сергектігі жатады.

Қоғамдағы қате түсінік және сабақ

Осы қасиеттерді игерген ұстаз ел сенімін ақтайды, шәкіртінің мақтанышына бөленеді, қауым құрметіне ие болып, беделі артады. Бүгінде елімізде мұндай мұғалімдер аз емес — оларды көптеген мектептен кездестіруге болады.

Алайда барлық ұстаздың бұл деңгейге көтеріле алмауының басты себептерінің бірі — жас шағынан дұрыс іріктеп, мұғалімдікке мақсатты түрде бейімдей алмау. Қоғамда қалыптасқан теріс пікірдің бірі: «мұғалім болу — кез келген адамның қолынан келетін ең оңай жұмыс».

Өткен ғасырдың басында АҚШ-та «Егер жұмыс таппасаң, мектепке барып мұғалім бол» деген кемсітуші тәмсіл тарағаны айтылады. Мұндай көзқарасты жою үшін қоғам оқу-білімге ерекше мән беріп, мемлекет ғылым мен білімді күшейтуге жүйелі түрде күш жұмсаған.

Қорытынды ой

Ұстаздық — кез келген кәсіптің қосындысы емес, болашақты қалыптастыратын жауапты миссия. Сондықтан ұстазға қойылар талап та терең, артылар сенім де зор болуы керек; мәртебесі биік, беделі асқақ тұрғаны жөн.