ҚҰЖАТТЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
Құжаттың құрылымы, беттердің нөмірленуі және колонтитулдар
Бұл сабақта оқушылар құжаттың құрылымын ұйымдастыруды, беттерді нөмірлеуді және колонтитулдармен жұмыс істеуді үйренеді. Тақырып мәтіндік құжатты кәсіби әрі оқуға ыңғайлы етіп рәсімдеудің негізгі дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.
Сабақтың мақсаты
- Құжат құрылымы, бет нөмірлеу және колонтитул ұғымдарын түсіндіру.
- Мәтіндік құжатқа колонтитул енгізу және беттерді нөмірлеу тәсілдерін меңгерту.
- Құрылым (Outline) және құжат сызбасы (Document Map) режимдерімен жұмыс істеуді үйрету.
Ұйымдастыру деректері
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Сабақтың типі
- Білім, іскерлік және дағды қалыптастыру
- Пәнаралық байланыс
- Сурет, ағылшын, орыс, қазақ тілдері
- Оқыту әдістері
- Сөздік, көрнекі, практикалық
- Оқыту тәсілдері
- Сұрақ-жауап, өздік жұмыс, тест
- Оқыту формалары
- Жеке, топтық, ұжымдық
Сабақтың көрнекілігі
Компьютер, слайд, анимация, оқулық, деңгейлік тапсырмалар, бағалау парағы, кеспе қағаздар және иллюстрациялық суреттер.
Ұйымдастыру кезеңі (2 минут)
- Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу.
- Құрал-жабдықтарын тексеру.
- Назарларын сабаққа аудару.
Үй тапсырмасын тексеру (8 минут)
Үй тапсырмасы ақпараттық диктант арқылы тексеріледі. Оқушылар бос орындарға қажетті сөздерді жазу үшін кеспе қағаздар алады. Жұмыс аяқталған соң интерактивті тақтадағы дұрыс жауаптар арқылы өздерін тексереді.
Ақпараттық диктант сұрақтары
1) Алмасу буфері дегеніміз не?
Құжаттар мен қолданбалы бағдарламалар арасында мәтіндік немесе графикалық ақпарат алмасуға арналған дербес компьютер жадының арнайы бөлігі.
2) Арнайы және еркін түрде алынған символдарды экранға шығаруды қай терезеде орындаймыз?
Бұл әрекет «Символ» сұхбат терезесінде орындалады.
3) «Символ» сұхбат терезесін қалай ашамыз?
Кірістіру (Вставка) → Символ бұйрығын орындаймыз.
4) Қажетті символды құжатқа енгізу үшін қандай батырманы басамыз?
Кестеден символды таңдап, «Кірістіру» батырмасын басамыз.
5) Құжат бетінің фонын қалай өзгертеміз?
Бетті белгілеу → Беттің түсі (Фон) параметрін таңдаймыз.
6) Бағандағы мәтінді бөлу үшін қандай бұйрықтарды орындаймыз?
Беттерді белгілеу → Бөлу (Разрывы) → Баған (Колонка).
7–9) Белгішелердің қызметі
Бұл бөлімде мұғалім көрсеткен белгішелердің атқаратын қызметі бойынша ауызша сұрақ-жауап жүргізіледі.
Жаңа тақырыпқа кіріспе (3 минут)
Оқушылардың қызығушылығын арттыру үшін қысқа тілдік-логикалық сұрақтар қойылады. Жауаптардан сабақтың негізгі тақырыбы құрастырылады.
Сұрақ
Орысша «документ» сөзінің қазақша аудармасы?
Құжат
Сұрақ
Септік жалғауы?
-тың
Сұрақ
Орысша «структура» сөзінің қазақша аудармасы?
Құрылым
Сұрақ
Қазақ әліпбиіндегі 42 әріптің 37-әрпі?
Ы
Осы жауаптар бірігіп, бүгінгі тақырыпты ашады: «Құжаттың құрылымы. Беттердің нөмірленуі. Колонтитулдар.»
Жаңа тақырыпты түсіндіру (11 минут)
Құжат сызбасы (Document Map)
Құжат сызбасы режимі тақырыптардың құжатта қалай орналасқанын көруге көмектеседі. Қажетті тақырыпты шерту арқылы құжаттың кез келген бөлігіне жылдам ауысуға болады.
Қалай қосамыз
Түр мәзіріндегі «Көрсету немесе жасыру» тобынан «Құжат сызбасы» параметрін белгілейміз.
Қалай өшіреміз
Сол жерден «Құжат сызбасы» батырмасын қайта шертіп, режимнен шығамыз.
Құрылым режимі (Outline)
Құрылым режимі құжат сызбасына ұқсас, бірақ мұнда тақырыптарды негізгі мәтінмен және тақырыпшалармен бірге реттеп, орындарын өзгертуге болады.
Қалай ашамыз
Түр мәзіріндегі «Құжатты көру режимдері» тобынан «Құрылым» батырмасын басамыз.
Беттердің нөмірленуі
Беттерді нөмірлеу құжаттың навигациясын жеңілдетеді және ресми құжаттар үшін міндетті элементтердің бірі болып табылады.
Қадамдар
- Кірістіру (Вставка) мәзірінен «Беттің нөмірі» батырмасын шертеміз.
- Нөмірдің орналасуын (жоғары немесе төмен) таңдаймыз.
- Нөмірлеуді қай беттен бастау керектігін белгілейміз.
Колонтитулдар
Колонтитулдар екі түрге бөлінеді: жоғарғы және төменгі. Олар беттердің жоғарғы не төменгі бөлігінде орналасқан қызметтік мәтіндер (мысалы, құжат атауы, бөлім атауы, күні, бет нөмірі).
Қосу
Кірістіру мәзірінен «Колонтитул» батырмасын шертеміз.
Жұмыс барысы
Колонтитулдармен жұмыс кезінде «Конструктор» мәзірі ашылады және қажетті әрекеттерді орындауды жеңілдетеді.
Шығу
Конструктор мәзіріндегі «Колонтитулдар терезесін жабу» батырмасын басамыз.
Түсіндіру мұғалімнің өз сөзімен беріледі, негізгі ұғымдар дәптерге түсіріледі.
Жаңа тақырыпты бекіту және бағалау (19 минут)
Практикалық тапсырмалар арқылы оқушылар құжат құрылымын реттеу, бет нөмірлеу және колонтитул енгізу әрекеттерін орындайды. Бағалау парағы бойынша жеке және топтық жұмыс нәтижелері қорытындыланады.
Үй тапсырмасы (2 минут)
- Орындалмай қалған деңгейлік тапсырмаларды аяқтау.
- §14: 94–98 беттерді оқу.
- 99-беттегі тест тапсырмасын орындау.
- Өткен тақырыптар бойынша сөзжұмбақ немесе ребус құрастыру.
Автор туралы
Оңтүстік Қазақстан облысы, Сарыағаш ауданы, №33 Б. Момышұлы атындағы жалпы орта мектебінің информатика пәні мұғалімі — Аширова Лаззат Бейсенбековна.