Сабақ оқытудың ұйымдастырылған түрі ретінде - динамикалыққұбылыс
Сабақ – мектептегі оқу процесін ұйымдастырудың негізгі формасы
Сабақ – жастары шамалас, құрамы тұрақты оқушылар тобымен оқытуды ұйымдастыру формасы. Ол тұрақты кесте мен барлығына ортақ оқу бағдарламасына сүйеніп өткізіледі. Осы формада оқу-тәрбие процесінің барлық компоненттері: мақсат, мазмұн, құралдар, әдістер, ұйымдастыру мен басқару қызметі және оның дидактикалық элементтері толық қамтылады.
Сабақтың мәні мен мақсаты
Біртұтас дидактикалық жүйе ретінде сабақ мұғалім мен оқушының ұжымдық және жекелей өзара әрекетіне негізделеді. Нәтижесінде оқушылар білім, білік және дағдыны меңгереді; қабілеттері, қызмет тәжірибесі, қарым-қатынасы мен көзқарастары дамиды. Сонымен қатар мұғалімнің педагогикалық шеберлігі де жетіле түседі.
Сабаққа қойылатын талаптар және мұғалімнің дайындығы
Сабақ, бір жағынан, оқытуды алға жетелейтін жетекші форма болса, екінші жағынан, оқытудың заңдылықтары мен принциптерінен туындайтын және мұғалімнің сабақты ұйымдастыруына қойылатын негізгі талаптармен айқындалады. Мұғалім осы талаптарды басшылыққа ала отырып, нақты мектеп жағдайында оқушылардың тұрақты құрамымен шешілуі тиіс дидактикалық міндеттердің жүйесіне (білім беру, тәрбиелеу, дамыту) сүйеніп дайындалады.
Педагогикалық процестегі сабақтың орны
Педагогикалық процестің біртұтастығы тұрғысынан сабақ оны ұйымдастырудың негізгі формасы ретінде қарастырылады. Сынып-сабақтық жүйенің барлық артықшылықтары ең алдымен сабақ үстінде айқын көрінеді.
Сабақтың артықшылықтары
Сабақтың басты артықшылығы – фронтальды, топтық және жекелей жұмыстарды өзара тиімді ұштастыру мүмкіндігінің молдығы. Бұл мұғалімге:
- материалды жүйелі әрі бірізді түсіндіруге;
- оқушылардың танымдық қабілеттерінің дамуын басқаруға;
- ғылыми көзқарастарын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Сонымен бірге сабақ оқушылардың басқа қызмет түрлерімен де табиғи байланысады: сыныптан тыс жұмыстар, үй тапсырмалары және оқушының мақсатқа жетудегі негізгі құралы ретінде әрекет тәсілдерін таңдау мен құруға жағдай жасайды.
Сабақ – динамикалық құбылыс
Сабақ оқытудың ұйымдастырылған түрі ретінде үнемі дамып отырады. Ол педагогикалық процестің негізгі даму тенденцияларын тұтастық бағытымен бейнелейді. Ең алдымен бұл оқытудың үш бірлігі – білім беру, тәрбиелеу, дамыту – қызметін тиімді жүзеге асырудан көрінеді. Демек, сабақ оқушылардың табиғи қасиеттерін шығармашылықпен дамытуға бағдарланады.
Қазіргі тенденциялар: өмірмен байланыс және қарым-қатынас мәдениеті
Сабақты дамытудың тағы бір маңызды бағыты – оны өмірлік мәні бар мазмұнмен толықтыру және оқытуды оқушы өмірінің табиғи құрамдас бөлігі ретінде ұйымдастыру. Осы тұрғыдан сабақ тек арнайы ұйымдастырылған таным формасы ғана емес, әлеуметтік және адамгершілік мәні бар толыққанды қарым-қатынас кеңістігіне айналады.
Мұндай сабақ оқушылардың танымдық қызығушылығын күшейтуге, оқуға және өзін дамытуға белсенді оң қатынас қалыптастыруға бағытталған. Сонымен қатар ол оқу қызметіне тән коммуникативтік ортаны қамтамасыз ететін құрал ретінде көрінеді.
Диалог, проблемалық оқыту және бірлескен жұмыс
Бұл тенденциялардың іске асуы оқытудың сұхбаттық формаларын (әңгіме, талқылау, пікірталас), проблемалық элементтерді кең қолданумен және оқу жұмысының фронтальды, топтық, жекелей түрлерін ұштастырумен байланысты. Сонымен бірге оқытудың топтық және ұжымдық формаларының үлесін арттыру сабақтың тиімділігін күшейтеді.