Кішіпейіл бала
Сыпайы сөздер арқылы буынды меңгерту: «Не деу керек?» сабағының жоспары
Бұл сабақта оқушылар өлеңді түсініп, шапшаң оқуға төселеді, сөздерді буынға бөлуді үйренеді және күнделікті қарым-қатынаста жиі қолданылатын сыпайы сөздердің мағынасын меңгереді. Сабақ форматы — «Сыпайы сөздер еліне» саяхат: әр аялдамада тапсырма орындалып, келесі «елге» жол ашылады.
Сабақтың мақсаты
Білімдік
- Өлеңді саналы, мәнерлеп оқуды қалыптастыру.
- Шапшаң оқуға жаттықтыру.
- «Буын» туралы білімді кеңейту.
Дамытушылық және тәрбиелік
- Тіл байлығын, сөздік қорын дамыту.
- Таным белсенділігін арттыру, сауатты көркем жазуға дағдыландыру.
- Әдептілікке, сыпайылыққа тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер мен көрнекілік
Әдістер
Сұрақ–жауап, түсіндіру, сөздік жұмыс, көрнекілікпен жұмыс.
Сабақ түрі
Саяхат-сабақ (ойын элементтері мен «елдерге» бөлінген құрылым).
Көрнекілік
Кесте, суреттер, «сыпайы сөздер» топтамасы.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Көңіл-күй шеңбері
Күндей жадырап,
Айдай арайлап,
Жұлдыздай жарқырап,
Таза көңілмен
Күнімізді бастайық.
Жедел сұрақтар
- Бүгін қай күн?
- Аптаның қай күні?
- Қандай ай? Қай мезгіл?
2) Көркем жазу
Әріп элементтері
Р р ра ро ир ор
Сөйлемді көшіріп жазу
Рақмет айтамыз ата менен анаға.
3) Қызығушылықты ояту: «Сыпайы сөздер еліне» саяхат
Балалар бүгін түрлі «елдерге» саяхатқа шығады. Әр елге жету үшін көлік таңдалып, «билет» тапсырма орындау арқылы алынады. Алғашқы келісім: қоғамдық көлікте өзін дұрыс ұстау ережелері қысқаша еске түсіріледі.
Саяхат ережесі
Сыпайылық сәлемдесуден басталады. Әр аялдамада тапсырма орындап, келесі бағытқа өтеміз.
4) «Сәлем бере білейік» елі (үй тапсырмасын тексеру)
Үй тапсырмасы
«Көрші атам» өлеңін мәнерлеп оқу.
Ойын: «Сәлемдесе білеміз бе?»
Суреттер арқылы (ата, әже, апа, құрбы, аға) сәлемдесу түрлерін атау және дұрыс айту.
5) «Рақмет» елі (жаңа сабақ: буын)
Бұл елге «ұшақпен» барамыз. Билет алу үшін оқушылар сөздерді буынға бөліп көрсетеді.
Ойын: «Буынға бөле білеміз бе?»
Негізгі қорытынды
Сөзде қанша дауысты дыбыс болса, сонша буын болады.
Сергіту сәті
Қысқа қимыл-қозғалыс жаттығулары орындалады.
6) «Кешіріңіз» елі (жаттығу жұмысы)
Бұл елге «пойызбен» барамыз. Билет алу үшін «Кешіріңіз» сөзінің мағынасын түсіндіріп, оны қашан айтатынымызды мысалмен айтамыз.
Тақтамен жұмыс: 58-жаттығу
Сөздерді буынға бөліп жазу:
7) «Рұқсат па?» елі (суретпен жұмыс)
Бұл бағытқа «кемемен» шығамыз. Сурет бойынша әңгімелеу арқылы оқушылар рұқсат сұраудың мәнін түсінеді.
Талқылау сұрақтары
- Суреттен нені көріп тұрсыңдар?
- Ата жолдан неге өте алмай тұр?
- Абзал қарияны қалай өткізді?
- Абзал қандай бала? (Кішіпейіл.)
Ойын: «Кім жылдам?»
59-жаттығу: мақал-мәтелдерді оқу. Әр сөздегі дауысты дыбыстар санын анықтап, буын санын айту.
8) «Жарайды, мақұл» елі (ойды жинақтау)
Бұл елге «қайықпен» барамыз. Бұрын өткен «Не тәтті?» әңгімесін еске түсіріп, қысқа пікір алмасу жүргізіледі. Одан кейін көзге арналған жаттығу орындалады.
Ой қозғау
Осы елдегі сөздерге қарап, «Не деу керек?» өлеңі не туралы деп ойлайсыңдар? Оқушылар өз болжамдарын айтады.
Сыпайы сөздер қоржыны
Рұқсат сұрау
«Рұқсат па?»
Кешірім сұрау
«Кешіріңіз!», «Ғафу етіңіз!»
Сәлемдесу
«Сәлеметсіз бе?»
Қоштасу
«Сау болыңыз!»
Өтініш білдіру
«Өтінемін.»
9) Оқулықпен жұмыс: «Не деу керек?»
Оқу
Өлеңді мәнерлеп оқу, тыныс белгілеріне назар аудару.
Талдау
Мазмұнын талдау, сұрақтарға жауап беру, мақалдың мағынасын түсіндіру.
10) Қорытынды: «Әдептілер елі»
Балалар әдепті адамдар тұратын елге «ат арбамен» келіп жетеді. Бұл елдің тұрғындары сыпайы сөйлеп, өзін мәдениетті ұстайды. Оқушылар да күнделікті өмірде сыпайы сөздерді жиі қолдануға талпынады: «Рақым етіңіз», «Кешіріңіз», «Айып етпеңіз», «Өтінемін». Осындай сөздерді орынды қолдана білген оқушы әдептілікке жақындай түседі.
Салыстыру
Венн диаграммасы арқылы сыпайы және сыпайы емес сөйлеу үлгілерін салыстыру.
Бағалау
Оқу мәнері, тапсырма орындау дәлдігі, белсенділік бойынша бағалау.
Үй тапсырмасы
- «Не деу керек?» өлеңін мәнерлеп оқу.
- Мақал-мәтелдерді дәптерге жазу.