Файл типтерін ата
Сабақтың өту барысы
Бұл сабақта файл, бума және таңбаша ұғымдарын нақтылап, Windows ортасында олармен жұмыс істеудің негізгі тәсілдерін үйренеміз.
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылардың қатысуын тексеру (тізім).
- Кабинеттің (жұмыс орнының) дайындығын бақылау.
- Сабақ жоспары мен күтілетін нәтижелермен таныстыру.
2) Үй тапсырмасын тексеру (қайталау сұрақтары)
- 1. Терезе дегеніміз не?
- 2. Терезе түрлерін атап, қысқаша сипатта.
- 3. Терезе элементтерін ата.
- 4. Активті терезе ұғымын қалай түсіндіресің?
- 5. Іске қосу батырмасы арқылы бағдарламаны қалай іске қосамыз?
- 6. Іске қосу батырмасы арқылы құжатты қалай ашамыз?
- 7. Менің компьютерім арқылы бағдарламаны қалай іске қосамыз?
- 8. Менің компьютерім арқылы құжатты қалай ашамыз?
3) Жаңа тақырып: файлдар мен бумалар
Файл дегеніміз не?
Файл — аты бар байттар тізбегі. Файл бағдарлама да, құжат та болуы мүмкін. Windows жүйесінде бағдарламаны қолданба деп те атайды.
Файл атауының құрылымы
- Файл аты екі бөліктен тұрады: негізгі аты және кеңейтімі (типі).
- Негізгі аттың ұзындығы 1–255 таңба аралығында болады.
- Кеңейтім көбіне 3 таңбадан тұрып, файл типін анықтайды.
Кейбір кең тараған файл типтері
Төмендегі мысалдар файлдың кеңейтімі оның қай қолданбаға тән екенін шамамен көрсетеді.
| Кеңейтім | Сипаттамасы | Мысал қолданба |
|---|---|---|
| *.bmp | Сурет файлы | Paint |
| *.doc | Мәтіндік құжат | Word, WordPad |
| *.txt | Қарапайым мәтін | Блокнот |
| *.wav | Дыбыстық файл | Фонограф |
| *.avi | Бейне-клип | Видео ойнатқыш |
| *.xls | Электрондық кесте | Excel |
| *.ppt | Тұсаукесер | PowerPoint |
Бума (қапшық) дегеніміз не?
Бума — белгілі бір атауы бар файлдар тобы. Windows жүйесінде бумалар каталог қызметін атқарады. Тұрмыстық мысал ретінде буманы ішіне қағаздар (файлдар) салынатын кеңсе папкасымен салыстыруға болады.
Негізгі қасиеттері
- Бумада файлдар, таңбашалар және басқа бумалар болуы мүмкін.
- Бума бос болуы да мүмкін.
- Бір бума ішінде аты бірдей объектілер болмауы керек.
- Буманы ашу үшін оның белгішесін тінтуірмен екі рет шерту жеткілікті.
Бума түрлері
- Жүйелік бумалар (каталогтар).
- Жұмыс бумалары (мысалы: «Менің компьютерім», «Принтерлер» және т.б.).
Бума терезесінің негізгі элементтері: тақырып, мәзір, терезені басқару батырмалары, айналдыру жолағы, құралдар тақтасы, қалып-күй жолағы.
Жаңа бума құру тәсілдері
Терезеде (қапшық ішінде) бума құру
- 1. Файл мәзірін аш.
- 2. Создать → Папка командасын таңда.
- 3. Пайда болған жаңа бумаға бірден атау енгіз.
Егер атау енгізілмесе, жүйе уақытша «Жаңа бума» сияқты әдепкі атау бере алады.
Жұмыс үстелінде бума құру
- 1. Жұмыс үстелінде қажетті орынға тінтуірдің оң жақ батырмасын бас.
- 2. Контекстік мәзірден Создать → Папка командасын таңда.
- 3. Буманың атын енгізіп, Enter пернесін бас.
Таңбаша (жарлық) дегеніміз не?
Таңбаша — нақты бір файлға, бумаға немесе бағдарламаға сілтеме жасайтын арнайы белгіше. Ол бума белгішесінен сол жақ төменгі бұрышындағы кішкентай иілген бағдаршасымен ерекшеленеді.
Маңызды ереже
Таңбашаны жойсаң, оның көрсетіп тұрған файлы жойылмайды. Таңбашаның міндеті — объектіге әртүрлі жерден, көшірмесін жасамай-ақ, жылдам қол жеткізу.
Таңбаша жасау (контекстік мәзір арқылы)
- 1. Таңбаша жасалатын объекті орналасқан буманы аш.
- 2. Қажетті объектіге тінтуірдің оң жақ батырмасымен шерту жаса.
- 3. Мәзірден Создать ярлык командасын таңда.
- 4. Жасалған таңбашаны қажетті орынға жылжыт.
Windows таңбашаны әдетте объекті орналасқан буманың ішінде құрады.
4) Бекіту: тапсырмалар мен сұрақтар
Қайталау сұрақтары
- 1. Файл дегеніміз не?
- 2. Файл типтерін ата.
- 3. Бума дегеніміз не? Бума түрлерін ата.
- 4. Компьютерде бума құрудың әдістерін көрсет.
- 5. Таңбаша дегеніміз не? Таңбашалардың қызметін ата.
- 6. Таңбашаны қалай жасайды?
Практикалық тапсырмалар
№1 тапсырма
Файл атауына жарамды нұсқаларды таңда:
- 1) Қыс туралы шығарма
- 2) 12 13
- 3) Еврика!
- 4) Список 8 А
№2 тапсырма
My game атты бумада төмендегі файлдар бар. Ойын нұсқауы қай файлда жазылуы мүмкін екенін анықта:
- 1) My_game.exe
- 2) My_game.txt
- 3) My_game.bmp
- 4) My_game.avi
- 5) My_game.wav
№3 тапсырма
Пиктограммаға қарап, файлдың типін анықта.
5) Рефлексия: «Мен сабақ туралы не айта аламын?»
Нені білдім?
Не қызықты болды?
Неге таңғалдым?
Нені білгім келеді?
6) Үй тапсырмасы
Тақырыпты қайталау: файлдар, бумалар, таңбашалар.