Мұнай өндірісі
Азияның мұнай экспорттаушы елдері (ОПЕК-ке мүше мемлекеттер)
ОПЕК (Мұнай экспорттаушы елдер ұйымы) мұнай бағасын тұрақтандыру мақсатында 1960 жылы Ирактың астанасы Бағдадта құрылды. Алғашқы бастамашылар — Иран, Ирак, Кувейт, Сауд Арабиясы және Венесуэла.
Штаб-пәтері
Алғашқы бес жылда ұйымның штаб-пәтері Швейцарияның Женева қаласында болды. 1965 жылдың күзінде бейтарап ел ұстанымына сай Австрияның Вена қаласына көшірілді.
Негізгі мақсаты
- Мұнай бағасының тұрақтылығын қамтамасыз ету.
- Тұтынушыларды мұнаймен үздіксіз қамтамасыз ету.
- Мүше елдер арасындағы мұнай өндіру саясатын үйлестіру.
ОПЕК құрамына кірген жылдар
Төмендегі тізім мәтіндегі деректер бойынша берілді.
Ескерту: Габон 1994 жылы ұйымнан шықты. Эквадор 1992 жылы мүшеліктен шығып, 2007 жылы қайта қосылды.
Көрнекі материалдар туралы
Мәтінде ОПЕК туы, Венадағы штаб-пәтер, Бас хатшы Абдалла Салем әл-Бадридің портреті және ұйымға қатысты иллюстрациялар көрсетілетіні айтылған.
Сауд Арабиясы
Сауд Арабиясы Патшалығы Араб түбегінде орналасқан. Солтүстігінде Иордания, Ирак және Кувейтпен; шығысында Катар және Біріккен Араб Әмірліктерімен; оңтүстігінде Оманмен; оңтүстік-шығысында Йеменмен шектеседі. Солтүстік-шығысын Парсы шығанағы, батысын Қызыл теңіз шайып жатыр.
Ел «Харам жері» деп аталады. Бұл атау Мекке мен Мәдина қалаларының осы аумақта орналасуымен байланысты. Сауд Арабиясы мұнай қоры жағынан әлемдегі ең бай елдердің қатарына кіреді: 2009 жылы мұнай өндіру және экспорттау көлемі бойынша Ресейден кейін екінші орынға шыққаны көрсетіледі. Экспорттың шамамен 95%-ын мұнай құрайды, ал мемлекеттік кірістің басым бөлігі осы саладан түседі.
Астанасы
Эр-Рияд. 1902 жылдан бастап Неджд аймағының орталығы болып, 1932 жылы мемлекеттің астанасына айналды. Мұнай өндірісінің дамуы қала халқының өсуіне ықпал етті.
Су және ауыл шаруашылығы
Тұрақты өзендер мен ірі көлдер жоқ. Дәстүрлі мал шаруашылығы (түйе, қой, ешкі және т.б.) басым. Су тапшылығын теңіз суын тұщыландыру және заманауи суландыру әдістері (айналмалы қондырғылар) толықтырады.
Мұнай өнеркәсібі
Мұнай алғаш рет 1936 жылы табылды. 2002 жылы тәулігіне 10,5 млн баррель өндірілгені айтылады. Кен орындарының көбі елдің шығысында, Парсы шығанағы жағалауында орналасқан.
Көлік инфрақұрылымы
Теміржол
- Теміржол желілері бірнеше жүз шақырыммен шектеледі; Эр-Риядты Парсы шығанағымен байланыстыратын бағыт бар.
- 2005 жылы ұзындығы 2400 км «Солтүстік—Оңтүстік» жобасы жоспарланғаны айтылады.
- 2006 жылы Мекке мен Мәдина арасындағы 440 км теміржол жобасы басталған.
- 2011 жылы қажылық маусымында Меккеде метро іске қосылып, Мина–Мұздалифа–Арафат бағытын байланыстырған.
Автожол және әуе қатынасы
- Автомобиль жолдарының жалпы ұзындығы: 221 372 км.
- Әуежай саны: 208; олардың 73-інде ұшу-қону жолағы бетонмен қапталған; 3-і халықаралық мәртебеге ие.
- Мәтінде әйелдерге көлік жүргізуге тыйым салынғаны және оның 1932 жылы енгізілгені көрсетіледі.
Ескерту: Кейбір көрсеткіштер мәтіндегі бастапқы дерекпен берілді және тарихи кезеңге тәуелді болуы мүмкін.
Ирак
Ирак Республикасы — Оңтүстік-Батыс Азияда, Тигр мен Евфрат өзендері бойында орналасқан мемлекет. Жер көлемі — 444 мың км². Халқы — шамамен 31 234 000 адам (2009).
Халық және тіл
Тұрғындарының басым бөлігі — арабтар (шамамен 75%), курдтар (20%), сондай-ақ түрікмендер, ассириялықтар, парсылар, армяндар және басқа этностар бар. Мемлекеттік тілі — араб тілі.
Діни құрамы: халықтың 62%-ы — шиит, 34%-ы — суннит (мәтіндегі дерек).
Экономикалық әлеует
Елде ірі мұнай, табиғи газ және фосфат қорлары бар екені көрсетіледі. Мұнай өндіру, мұнай өңдеу, газ өндіру, цемент, электр энергетикасы, машина жасау салалары дамығаны айтылады.
Ауыл шаруашылығы ұлттық табыстың шамамен 20%-ын құрайды: бидай, арпа, күріш, құрма, көкөніс және өсімдік майлары өндіріледі.
Саяси құрылым туралы қысқаша
Мәтінде 1970 жылғы конституцияға қатысты мәліметтер беріліп, заң шығарушы орган ретінде бір палаталы Ұлттық кеңес (250 депутат) аталады. Сондай-ақ ұлттық мейрам ретінде 17 шілде көрсетілген.
Кувейт
Кувейт — Шығыс Таяу Шығыс аймағындағы мемлекет. Ресми атауы — Кувейт Мемлекеті. Астанасы — Кувейт қаласы.
Негізгі деректер
- Жер көлемі: 17 818 км².
- Халқы: шамамен 450 000 (мәтіндегі дерек).
- Ақша бірлігі: Кувейт динары.
Экономикасы: мұнай және газ
Кувейт экономикасының тірегі — мұнай өндірісі. Мәтінде мұнай қоры 92,43 млрд баррель шамасында бағаланатыны және табиғи газ қоры бар екені айтылады. Мұнай мен газдың ЖІӨ-дегі үлесі — 41% (мәтіндегі дерек).
Ауыз су теңіз суын тұщыландыру арқылы алынады. Ауыл шаруашылығының ұлттық табыстағы үлесі шамамен 1% деп көрсетілген.
Өнеркәсіп және сыртқы сауда
Өнеркәсіп
Мұнай өңдеу және мұнай өнімдері негізгі орын алады. Сонымен қатар цемент, пластик, қағаз, химия өнімдері, құрылыс жабдықтары, электр құралдары және басқа да өндірістер аталады.
Сауда байланыстары
Сыртқы сауда Жапония, Тайвань, АҚШ және бірқатар Еуропа елдерімен жүргізілетіні көрсетіледі.
Иран
Иран Ислам Республикасы (1935 жылға дейін — Парсы) Азияның оңтүстік-батысында орналасқан. Жер көлемі — 1,648 млн км². Халқы — шамамен 77 891 220 адам (2011).
Халық, тіл, дін
Ұлттық құрамында парсылар (51%), әзірбайжандар (27%), күрдтер (5%) және басқа этностар бар. Ресми тіл — парсы тілі. Мемлекеттік дін — исламның шиит тармағы.
Экономикасы
Экономиканың негізі — мұнай және мұнай-газ өңдеу өнеркәсібі. Мәтінде мемлекеттік кірістің шамамен үштен бірі және экспорттың 90%-ға жуығы осы салаларға тиесілі екені айтылады.
Сондай-ақ өндірістік құрал-жабдықтың едәуір бөлігі сырттан әкелінетіні, ауыл шаруашылығының салыстырмалы түрде әлсіз екені және туризмнің соңғы жылдары дами бастағаны көрсетілген.
Сауда серіктестері және байланыстар
Негізгі серіктестер ретінде Германия, Жапония, Ұлыбритания, Италия, араб елдері, Түркия аталады. Қазақстанмен дипломатиялық және экономикалық байланыс 1992 жылы орнағаны көрсетіледі.
Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ)
БАӘ — Арабия түбегінің солтүстік-шығысында орналасқан федеративті мемлекет. Қатар, Сауд Арабиясы және Оманмен шектеседі. Солтүстігінде Парсы шығанағы, шығысында Оман бұғазы жағалайды.
Астанасы және орталықтары
Ресми астанасы — Абу-Даби. Туристік және сауда орталығы ретінде Дубай аталады.
Мемлекеттік құрылым
1971 жылы құрылған. Жеті әмірліктен тұрады: Абу-Даби, Дубай, Шарджа, Аджман, Умм-әл-Кувейн, Рас-әл-Хайма, Фуджейра. Әр әмірлікті шейх басқарады, жалпы басқару — Жоғарғы кеңесте.
Халық құрамы
Мәтінде халықтың шамамен 80%-ы шетелден келушілер екені көрсетіледі. Діні — ислам, басқа діндерге де рұқсат берілген. Араб тілімен қатар ағылшын тілі де кең қолданылады.
Катар
Катар мемлекеті — Парсы шығанағындағы Катар түбегінде орналасқан ел. Жер көлемі — 11 400 км². Халқы — шамамен 1 699 435 адам (2010). Астанасы — Доһа.
Саяси жүйе
Мемлекеттік құрылымы — абсолютті монархия. Мемлекет басшысы — әмір. Саяси партияларға тыйым салынғаны көрсетіледі. Ұлттық мереке: 3 қыркүйек — Тәуелсіздік күні (1971). Ақша бірлігі — Катар риалы.
Экономикасы
Негізгі байлығы — мұнай (табиғи қоры 778 млн тонна деп беріледі). Ұлттық табыстың 90%-ын мұнай өнеркәсібі құрайды. Мұнаймен қатар табиғи газ өндіру және балық аулау да аталады.
Жерінің шамамен 0,7%-ы ғана ауыл шаруашылығына жарамды. Жұмыс күшінің бір бөлігі сырттан тартылады.
Сауда серіктестері және Қазақстанмен байланыс
Негізгі серіктестер ретінде Жапония, Италия, АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Франция және Сауд Арабиясы аталады. Қазақстан мен Катар арасында дипломатиялық қатынас 1992 жылы орнағаны, ал 1998 жылы мұнай өңдеу және тасымалдау, инвестиция, банк, туризм, әуе қатынасы бағыттарында келісімдер жасалғаны көрсетіледі.