Жақсы мен жаман қасиеттер
Мақсаты мен көрнекілігі
Мақсаты
- Оқушылардың тұлғасын жан-жақты дамыту, жеке ерекшеліктері мен қабілетін ашуға қолдау көрсету.
- Өзін түсіне білуге, ұнамды және ұнамсыз қасиеттерін саралауға үйрету.
- Байқағыштық пен байсалдылыққа, зейінділік пен зеректілікке, тапқырлық пен ойшылдыққа баулу.
- Өзін-өзі бағалай білу дағдысын қалыптастыру.
Көрнекілігі
Кездесу құрылымы ойындар мен жаттығуларға негізделіп, әр бөлімде өзін тануға жетелейтін нақты сұрақтар мен талқылаулар ұсынылады.
І бөлім
Ұйымдастыру: «Эмоция» психологиялық ойыны
Оқушыларға шарлар таратылады. Әркім өз шарын үрлегенше, өміріндегі сәтсіздіктерді, қиындықтарды және жағымсыз ойларды еске түсіреді. Шар толық үрленген соң, оны тезірек жарып жібереді.
Талқылау сұрақтары
- Шарды үрлеп жатқанда қандай сезімде болдыңдар?
- Шарды жарып тастағаннан кейін қандай көңіл күйге ендіңдер?
- Көңіл күйлерің көтерілді ме, жағымсыз эмоциядан арылдыңдар ма?
Қорытынды ой: жақсылыққа ұмтылып, көңіл күйімізді көтеріңкі ұстауға дағдыланайық.
ІІ бөлім
«Жаңғақ» жаттығуы: айырмашылықты көру
Өткізу тәртібі
- 1 Қаптың ішінен қолдарыңа түскен жаңғақты таңдап аласыңдар.
- 2 Жаңғақты мұқият қарап, ерекшеліктерін есте сақтайсыңдар.
- 3 Барлығы жаңғақты қайта қапқа салады, жүргізуші араластырып, ыдысқа төгеді.
- 4 Сендер сол ыдыстан өз жаңғақтарыңды тауып алуға тырысасыңдар.
Неге маңызды?
Бір қарағанда жаңғақтар ұқсас көрінеді. Бірақ әрқайсысының өзіне тән белгісі бар. Дәл сол сияқты, әр адам да — қайталанбас тұлға: өзіндік «сызықтары», «қисық жерлері», сұлулығы мен тартымдылығы болады. Ең бастысы — соны көре әрі сезіне білу.
Талқылау сұрақтары
Жаңғақты тапқанда нені негізге алдың?
Қандай стратегия қолдандың?
Әлде «бәрі менікі болсын» деген ой болды ма?
Бүгінгі сабақтың өзегі
Өз бойымыздағы жақсы қасиеттерді бағалай отырып, өзін-өзі тәрбиелеудің жолдарын анықтаймыз.
Фалес сөзі
- Дүниедегі ең үлкен — кеңістік.
- Бәрінен жүйрік — ой.
- Бәрінен дана — уақыт.
- Бәрінен жеңіл — басқаға ақыл айту.
- Бәрінен қиын — өзіңді өзің тану.
ІІІ бөлім
«Өрмекші» әдісі: байланыс және ой бөлісу
Бұл бөлімнің мақсаты — оқушылар арасындағы өзара байланысты нығайту, ойларын еркін бөлісуге мүмкіндік беру.
Талқылауға арналған сұрақтар
- «Өзіңді тану» дегенді қалай түсінесің?
- «Өзін-өзі бағалау» деген не?
- Өзін-өзі бағалау құндылығына нені жатқызамыз?
- Алға қойған мақсатқа жету үшін не істеу керек?
- «Өзгені жақсы көру — өзіңнен басталады» деген ойды қалай түсінесің?
Негізгі тұжырым
Өзіңді тану мен өзіңді бағалау — өзіңді қадірлеуден басталады. Бұл — жетістіктер мен кемшіліктерді түсіну, оны дұрыс қабылдау, адамдармен қарым-қатынаста ілтипат пен әрекетіңді бағамдай білу.
Адам өзін тәрбиелей алады: мақсат қояды, сол мақсатқа жету үшін адами құндылықтарды бағалайды және «өз өмірім — өзім үшін құнды» қағидасын басты назарда ұстайды. Ең маңыздысы — жоғары адамгершілік: ол адамды үлкен нәтижеге бастайды.
ІV бөлім
«Мен» жаттығуы: өзін сипаттау
Оқушыларға үлестірмелі қағаз таратылады. Онда төмендегі сұрақтарға қысқа әрі нақты жауап жазылады: «Мен кіммін? Қандаймын? Мен туралы басқалар не деп ойлайды?»
Өз-өзіңе арналған сөйлемдер
Басқалардың көзқарасы
Бұл бөлім оқушының өзін қабылдауына және сыртқы пікірді байыппен түсінуіне көмектеседі: адам кез келген оқиға мен ақпараттан өзіне сабақ ала білуі қажет.
V бөлім
Жақсы және жаман қасиеттер: ішкі тепе-теңдік
Өмірде жақсылық пен жамандық қатар жүреді. Қоғамда да, табиғатта да, адамның мінезінде де осы екі бағыт алма-кезек көрініс береді. Бұл ой Абайдың «Сегіз батыр» деп басталатын жұмбағында терең ашылады:
Абайдан үзінді
Алла мықты жаратқан сегіз батыр,
Баяғыдан соғысып әлі жатыр.
Кезек-кезек жығылып, жатып тұрып,
Кім жеңері белгісіз түбінде ақыр.
Жұмбақтың мәні: «сегіз батырдың» бірі — жақсылық, бірі — жамандық. Екеуі де әр адамның бойынан табылады.
Жаттығу
Айнадағы бейнеңе назар аударғандай, өзіңе сұрақ қой: «Маған қарап тұрған кім? Ол қандай адам?» Содан кейін парақтағы екі бағанға өзіңнің жақсы және жақсартуды қажет ететін қасиеттеріңді жаз. (3 минут)
Талқылау
- Қай қасиеттерді көбірек жаздыңдар?
- Өздеріңді қайсысынан көбірек таптыңдар?
- Бұған дейін осы туралы ойланып көрдіңдер ме?
Негізгі мақсат
Бұл жаттығудың түпкі мәні — біріншіден өзіңді, екіншіден өзгені тереңірек тану; үшіншіден бойдағы кері қасиеттерді азайтып, жақсы қасиеттерді күшейту.
VІ бөлім
Аңыз: «Танымның қиын жолы»
Аңыз мәтіні
Үлкен күміс түсті балық өзенде жүзіп жүріп, домалақ аңқиған көзімен суға шомылып, ойнап жүрген бала-шағаға қарап таңғалды: «Осылар суға несіне қызығады екен?» — деп ойлады.
«Олардың мекенінде құм, шөп, тас, жер — мен білмейтін талай дүние бар. Оларға су не үшін керек? Мұнда қызық жоқ қой…» — деп ішінің пысқанын сезді.
Бала-шаға суға сүңгіп, асыр салып ойнады. Балық тағы ойлады: «Мүмкін, олар бір ортаны екінші ортаға ауыстырғаннан ләззат алатын шығар? Ендеше, мен де байқап көрейін».
Ол шоршып секіріп, аспанға көтеріліп қайта суға шолп етті. «Иә, ауа жұту керемет екен», — дегені сол еді, көңіл күйі қайта түсті. «Демек, ауа жақсы. Ал жер мен от қандай екен? Құмға секіріп шықсам қайтер екен?» — деп, құмға секіріп шығады.
Бірақ балық құм үстінде бұралаңдап, тұншыға бастайды. Жаны ашыған бір бала оны қайтадан суға итеріп жібереді. Балық әрең есін жиып, тірі қалады.
Сонда ол: «Иә, мен де осыны күткен едім. Адамдарға жүзуді үйрену қандай қажет болса, маған да өз жолымды танып-білу үшін ұзақ үйрену керек екен», — деп, қайта өзеніне бет алды.
Талқылау
Балықтың іс-әрекетін қалай түсіндіруге болады? Ол нені ұқты, ал біз қандай сабақ аламыз?
VІІІ бөлім
«Менің бейнем» ойыны: өзіңді жаңа қырдан көру
Мақсаты
Топтық жұмысқа қызығушылықты арттыру, қатысушылардың белсенділігін күшейту, өзі және өзгелер туралы түсінігін кеңейту.
Біз заттар мен адамдар әлемінде өмір сүреміз: заттардың қасиеттерін (сынғыш, жұмсақ, жылы) білетініміз сияқты, адамның да ерекшеліктерін тану маңызды.
Нұсқаулық
Өз-өзіңді басқа планетаға түсу мүмкіндігі бар деп елестет. Бірақ өз денеңмен емес — бір зат, өсімдік, жануар немесе құс бейнесінде.
Сұрақтар
Таныстыру
Қатысушылар бір-бірінің суреттерін қарап, өз бейнесін бірінші жақпен таныстырады. Мысалы: «Мен түрлі түсті, пластмассадан жасалған, өте берік үстел шамымын. Бұл планетада барлығына жарық сыйлаймын».
Жаттығу қарапайым көрінгенімен, өте маңызды: ол өзін түсінуді тереңдетіп қана қоймай, өз мүмкіндіктерін ашуға және өмірлік ортаға бейімделуге үйретеді.
ІX бөлім
«Нұрға бөлену» рефлексиясы
Оқушылар көздерін жұмып, зейінін аутотренингке бағыттайды. Соңында әрқайсысы алған әсері мен ой түйінін бөліседі.
Жұмсақ сұрақтар
- Қандай ой сен үшін ерекше маңызды болды?
- Өзің туралы қандай жаңа нәрсе байқадың?
- Ертеңнен бастап қандай бір жақсы әдетті күшейткің келеді?
X бөлім
Қорытындылау
Бүгінгі кездесу өзіңді тереңірек тануға, жақсы қасиеттерді бойға сіңіруге, жағымсыз қылықтардан алшақ болуға көмектеседі. Сонымен бірге табиғатқа, адамзатқа деген сүйіспеншілікті арттырып, сұлулық пен әсемдікті сезінуге жетелейді.
Есте сақтайтын ой
Өзіңді жақсы көру — менмендік емес, жауапкершілік: өзіңді танысаң, өзгені де түсінесің.
Күнделікті қадам
Күн сайын бір жақсы қасиетіңді атап, оны ісіңмен дәлелдеуді әдетке айналдыр.
Қарым-қатынас мәдениеті
Өзгені бағалау — өзіңді бағалаумен басталады: ілтипат, құрмет және әділдік — тұрақты тірек.